II FZ 174/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Beata Cieloch (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka masy upadłości "G." Sp. z o. o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 8 grudnia 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 175/14 w zakresie wezwania do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej "G." sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 października 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 175/14 w sprawie ze skargi "G." sp. z o.o. z siedzibą w N. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 5 grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za styczeń 2011 r. postanawia uchylić zaskarżone zarządzenie. 1. Zaskarżonym zarządzeniem z 8 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 175/14 Przewodniczący Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wezwał G. Sp. z o.o. w upadłości układowej z siedzibą w N. do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej wniesionej przez spółkę od postanowienia tegoż Sądu z 28 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 175/14 odrzucającego skargę spółki na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z 5 grudnia 2013 r. nr ... w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za styczeń 2011 r. Do skargi kasacyjnej załączone zostało postanowienie Sądu Rejonowego dla K., Wydziału VIII Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z 14 listopada 2014 r., sygn. akt ... o zmianie sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego i o powołaniu syndyka w osobie M. S. Pismem z 18 grudnia 2014 r. syndyk masy upadłości spółki zawiadomił WSA o treści powołanego powyżej postanowienia Sądu Rejonowego oraz zwrócił się do WSA o przesyłanie wszelkiej korespondencji bezpośrednio do biura syndyka. Sąd pierwszej instancji wysłał więc do syndyka odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. 2. W zażaleniu na to zarządzenie syndyk wniósł o jego uchylenie i zawieszenie postępowania, zarzucając naruszenie art. 124 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) oraz art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.; dalej p.u.n.). W uzasadnieniu zażalenia syndyk wskazał, że przedmiot postępowania dotyczy masy upadłości, więc zarządzenia WSA wydane po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej podlegają z mocy prawa uchyleniu, a toczące się postępowanie powinno być zawieszone z urzędu, a wszystkie czynności WSA uznane za niebyłe. Przywołując art. 145 § 1 p.u.n. wskazano, że niezależnie od złożonego zażalenia, WSA z uwagi na postanowienie Sądu Rejonowego z 14 listopada 2014 r., sygn. akt ... powinien zawiesić postępowanie sądowoadministracyjne z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. 3.1. Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu, jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że obligatoryjne zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w warunkach określonych tym przepisem wiąże się z łącznym zaistnieniem dwóch przesłanek, a mianowicie podmiotowej (wszczęcie postępowania upadłościowego wobec strony) oraz przedmiotowej (zaskarżony akt lub czynność dotyczą przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości). Dokonując oceny ziszczenia się tych przesłanek w rozpatrywanej sprawie, stwierdzić należy przede wszystkim, że bezspornym jest fakt upadłości strony toczącego się postępowania, co jednoznacznie wynika z postanowienia Sądu Rejonowego z 14 listopada 2014 r. Ponadto kontrolowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym akt (decyzja określająca zobowiązanie w podatku od gier) dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości, co wyraźnie zaznaczył również syndyk w zażaleniu. Dodatkowo wskazać należy, że za "przedmiot" w rozumieniu art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. uznaje się bowiem zarówno rzeczy, jak i wierzytelności oraz inne prawa majątkowe (vide A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2013). W sytuacji więc gdy WSA uzyskał informację o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej spółki, a w rozpatrywanej sprawie ziściły się określone w art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. przesłanki zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, to Sąd ten zobligowany był, wobec jednoznacznej treści przywołanego przepisu, zawiesić postępowanie ze skargi kasacyjnej strony z dniem ogłoszenia upadłości spółki, co znajduje swoje potwierdzenie w art. 124 § 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, zawieszenie postępowania w przypadku wymienionym w § 1 pkt 4 skutkuje od dnia zdarzenia, który go spowodował (vide postanowienie NSA z 9 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 512/13, orzeczenia dostępne w serwisie orzeczenia.nsa.gov.pl). 3.2. Postępowanie upadłościowe toczy się na podstawie Prawa upadłościowego i naprawczego. Masą upadłości staje się majątek upadłego z dniem ogłoszenia upadłości. Stosownie do art. 61 p.u.n. masa upadłości służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. znajdzie zastosowanie w razie ogłoszenia upadłości strony w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie może mieć natomiast zastosowania w sytuacji, gdy upadłość podmiotu ogłoszono przed wszczęciem postępowania sądowego, a skarga została wniesiona przez syndyka (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 maja 2004 r., sygn. akt FZ 12/04). W wyroku z 20 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 135/07 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie nie ulegnie także zawieszeniu w razie ogłoszenia upadłości po wniesieniu skargi, jeżeli w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym występuje syndyk masy upadłości popierający stanowisko upadłego. Celem art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jest bowiem umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego. Nie może ono być dłużej zawieszone niż do czasu zgłoszenia udziału przez syndyka (vide R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, str. 521). Zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały, a zatem jest skuteczne ex tunc (art. 124 § 2 p.p.s.a.). W razie podejmowania czynności procesowych w czasie od nastąpienia przedmiotowych zdarzeń do ogłoszenia lub podpisania postanowienia o zawieszeniu postępowania uważa się je za niebyłe (vide A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" Warszawa 2011, str. 373). Zgodnie z art. 144 ust. 1 p.u.n. jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już stwierdzano także (vide wyrok NSA z 15 października 2009 r., sygn. akt I FSK 1033/08), że przepisy p.u.n. stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym. Wyłączną zatem legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk. W tym kontekście należy zauważyć, że art. 145 p.u.n. stanowi, że postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Użycie w przepisie wyrażenia "podjęcie postępowania" jest skorelowane z tymi regulacjami, które przewidują w razie ogłoszenia upadłości strony zawieszenie postępowania. Obecnie dotyczy to w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego oraz administracyjnego (vide A. Jakubecki, Komentarz do art. 145 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, LEX 2010). Autor ten podkreśla, że zawieszenie przede wszystkim ma na celu umożliwienie syndykowi wstąpienia do postępowania ze względu na fakt, że jemu zgodnie z art. 144 p.u.n. przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości. Jednakże z art. 145 tej ustawy wynika, że podjęcie zawieszonego postępowania staje się możliwe tylko wówczas, gdy należność nie została umieszczona na liście wierzytelności. Do podjęcia zawieszonego postępowania nie wystarcza zatem fakt zgłoszenia się w sprawie syndyka, lecz staje się to możliwe dopiero po wykazaniu faktu odmowy wciągnięcia wierzytelności na listę. 3.3. W tym stanie rzeczy powiadomienie WSA o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku spółki obligowało ten Sąd do zawieszenia postępowania ze skargi kasacyjnej tej spółki. Podkreślić trzeba, że z uwagi na rozgraniczenie kompetencji sądów powszechnych i administracyjnych (art. 175 i art. 177 Konstytucji RP) zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie ma na celu oczekiwania do czasu zakończenia procedowania w przedmiocie listy wierzytelności na podstawie przepisów p.u.n. (vide J. Jaśkiewicz "O kolizji postępowania sądowoadministracyjnego z postępowaniem upadłościowym"; Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2 (29)/2010; s. 36 i nast.). Kontrola działalności administracji publicznej (art. 3 § 1 p.p.s.a.), w tym kontrola legalności decyzji organów podatkowych, należy bowiem do wyłącznej właściwości sądów administracyjnych. Z tych względów zaaprobować należy pogląd, że zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego - jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości - ma na celu umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego i zajęcia stanowiska procesowego. Choć więc w art. 128 § 1 pkt 1-4 p.p.s.a. nie wskazano wprost na przesłanki podjęcia postępowania zawieszonego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. uznać należy, że możliwość kontynuowania postępowania z udziałem syndyka masy upadłości świadczy o ustaniu przyczyny zawieszenia - w rozumieniu art. 128 § 1 p.p.s.a. (vide M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. T. Wosia, Warszawa 2005, s. 398-399, a także M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter i inni: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa - Kraków 2006, s. 280-281, a także: wyrok NSA z 20 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 135/07). Zauważyć należy, że art. 145 § 1 p.u.n., na który powołał się syndyk, nie może mieć zastosowania wprost w tej sprawie. Wprawdzie zaległość podatkowa wchodzi w skład masy upadłości, ale w postępowaniu sądowoadministracyjnym sprawa toczyła się ze skargi upadłego, a nie przeciwko niemu. Uwzględnienie wierzytelności z tytułu podatku od gier na liście wierzytelności może mieć jednak niewątpliwy wpływ na stanowisko procesowe syndyka. 3.4. W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.