II FZ 264/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Syndyka masy upadłości G. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 182/14 w przedmiocie wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi G. Sp. z o.o. z siedzibą w N. (obecnie: Syndyk masy upadłości G. Sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej z siedzibą w N.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 5 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za sierpień 2011 r. postanawia uchylić zaskarżone zarządzenie. Postanowieniem z dnia 15 października 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 182/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę G. Sp. z o. o. w upadłości układowej z siedzibą w N. (zwanej dalej: "Spółką") na decyzję Dyrektora Izby Celnej w S. z dnia 5 grudnia 2013 r. w przedmiocie nadpłaty w podatku od gier za sierpień 2011 r. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Spółka wniosła skargę kasacyjną, do której dołączyła postanowienie Sądu Rejonowego [...], Wydziału [...] Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt [...] o zmianie sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego i o powołaniu Syndyka w osobie M. S. Zarządzeniem z dnia 27 listopada 2014 r. wezwano dotychczasowego pełnomocnika Spółki do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Pismem z dnia 18 grudnia 2014 r. Syndyk masy upadłości Spółki zawiadomił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie o treści powołanego powyżej postanowienia Sądu Rejonowego [...] z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt [...] oraz zwrócił się do Sądu o przesyłanie wszelkiej korespondencji bezpośrednio do biura Syndyka. Sąd pierwszej instancji, w odpowiedzi na pismo, wysłał do Syndyka masy upadłości Spółki odpis zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Syndyk masy upadłości Spółki wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie, domagając się jego uchylenia oraz zawieszenia postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."). Zaskarżonemu zarządzeniu zarzucił naruszenie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. oraz art. 145 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm., zwanej dalej: "p.u.i.n."). W uzasadnieniu zażalenia Syndyk wskazał, że przedmiot postępowania dotyczy masy upadłości, więc zarządzenia Sądu wydane po ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej podlegają z mocy prawa uchyleniu, a toczące się postępowanie powinno być zawieszone z urzędu, zaś wszystkie czynności Sądu uznane za niebyłe. Przywołując treść art. 145 § 1 p.u.i.n. podniesiono, że niezależnie od złożonego zażalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wobec powzięcia informacji o postanowieniu z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt [...] powinien zawiesić postępowanie z urzędu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że sporne zagadnienie było już przedmiotem rozstrzygnięć Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach skarżącej Spółki zapadających na gruncie tożsamego stanu faktycznego (zob. przykładowo: postanowienia NSA z dnia 27 marca 2015 r., sygn. akt II FZ 155/15 i II FZ 156/15, treść orzeczeń dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd odwoławczy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni podziela prezentowaną w powołanych orzeczeniach argumentację, odwołując się do niej wprost dla uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Otóż zgodnie z dyspozycją art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości. Z przywołanego przepisu jednoznacznie wynika, że obligatoryjne zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w warunkach określonych tym przepisem wiąże się z łącznym zaistnieniem dwóch przesłanek, a mianowicie podmiotowej (wszczęcie postępowania upadłościowego wobec strony) oraz przedmiotowej (zaskarżony akt lub czynność dotyczą przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości). Dokonując oceny ziszczenia się tych przesłanek w rozpatrywanej sprawie stwierdzić przede wszystkim należy, że bezspornym jest fakt upadłości strony toczącego się postępowania, co jednoznacznie wynika z postanowienia Sądu Rejonowego [...], Wydziału [...] Gospodarczego dla spraw upadłościowych i naprawczych z dnia 14 listopada 2014 r., sygn. akt [...]. Ponadto kontrolowany w postępowaniu sądowoadministracyjnym akt dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości, co wyraźnie zaznaczył również Syndyk masy upadłości w zażaleniu. Dodatkowo wskazać należy, iż za "przedmiot" w rozumieniu art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. uznaje się zarówno rzeczy, jak i wierzytelności oraz inne prawa majątkowe (por. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013 r.). W sytuacji więc, gdy Wojewódzki Sąd Administracyjny uzyskał informację o ogłoszeniu upadłości likwidacyjnej G. Sp. z o. o. z siedzibą w N., a w rozpatrywanej sprawie ziściły się określone w art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. przesłanki zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, to Sąd ten zobligowany był, wobec jednoznacznej treści przywołanego przepisu, zawiesić postępowanie ze skargi kasacyjnej strony z dniem ogłoszenia upadłości spółki, co znajduje swoje potwierdzenie w treści art. 124 § 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem, zawieszenie postępowania w przypadku wymienionym w § 1 pkt 4 skutkuje od dnia zdarzenia, które je spowodowało (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2015 r., sygn. akt II FSK 512/13, treść orzeczenia dostępna na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Postępowanie upadłościowe toczy się na podstawie ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze. Masą upadłości staje się majątek upadłego z dniem ogłoszenia upadłości. Stosownie do treści art. 61 p.u.i.n. masa upadłości służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. znajdzie zastosowanie w razie ogłoszenia upadłości strony w trakcie postępowania sądowoadministracyjnego. Nie może mieć natomiast zastosowania w sytuacji, gdy upadłość podmiotu ogłoszono przed wszczęciem postępowania sądowego, a skarga została wniesiona przez syndyka (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 maja 2004 r., sygn. akt FZ 12/04, treść orzeczenia dostępna na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W wyroku z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 135/07 (treść orzeczenia dostępna na http://orzeczenia.nsa.gov.pl) Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie nie ulegnie także zawieszeniu w razie ogłoszenia upadłości po wniesieniu skargi, jeżeli w danym postępowaniu sądowoadministracyjnym występuje syndyk masy upadłości popierający stanowisko upadłego. Celem art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. jest bowiem umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego. Nie może ono być dłużej zawieszone niż do czasu zgłoszenia udziału przez syndyka (por. R. Hauser, M. Wierzbowski [red.], Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, str. 521). Zawieszenie postępowania na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. ma skutek od dnia zdarzeń, które je spowodowały, a zatem jest skuteczne ex tunc (art. 124 § 2 p.p.s.a.). W razie podejmowania czynności procesowych w czasie od nastąpienia przedmiotowych zdarzeń do ogłoszenia lub podpisania postanowienia o zawieszeniu postępowania uważa się je za niebyłe (por. M. Niezgódka-Medek, w: A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., str. 373). Zgodnie z dyspozycją art. 144 ust. 1 p.u.i.n. jeżeli ogłoszono upadłość obejmującą likwidację majątku upadłego, postępowania sądowe i administracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wielokrotnie już stwierdzano także (tak np.: w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2009 r., sygn. akt I FSK 1033/08, treść orzeczenia dostępna na http://orzeczenia.nsa.gov.pl)., iż przepisy prawa upadłościowego i naprawczego stanowiące o pozbawieniu upadłego prawa do rozporządzania majątkiem, mają charakter bezwzględnie obowiązujący i są przepisami szczególnymi w stosunku do przepisów Ordynacji podatkowej, które dotyczą strony postępowania w znaczeniu formalnym. Wyłączną zatem legitymację procesową w zakresie postępowań podatkowych dotyczących masy upadłości ma syndyk. W tym kontekście należy zauważyć, iż art. 145 p.u.i.n. stanowi, że postępowanie sądowe lub administracyjne w sprawie wszczętej przeciwko upadłemu przed dniem ogłoszenia upadłości o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, może być podjęte przeciwko syndykowi tylko w przypadku, gdy w postępowaniu upadłościowym wierzytelność ta po wyczerpaniu trybu określonego ustawą nie zostanie umieszczona na liście wierzytelności. Użycie w przepisie wyrażenia "podjęcie postępowania" jest skorelowane z tymi regulacjami, które przewidują w razie ogłoszenia upadłości strony zawieszenie postępowania. Obecnie dotyczy to w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego oraz administracyjnego (por. A. Jakubecki, Komentarz do art. 145 ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze, LEX 2010). Autor ten podkreśla, iż zawieszenie ma przede wszystkim na celu umożliwienie syndykowi wstąpienia do postępowania ze względu na fakt, iż jemu, zgodnie z art. 144 p.u.i.n., przysługuje legitymacja w sprawach dotyczących masy upadłości. Jednakże z art. 145 tej ustawy wynika, że podjęcie zawieszonego postępowania staje się możliwe tylko wówczas, gdy należność nie została umieszczona na liście wierzytelności. Do podjęcia zawieszonego postępowania nie wystarcza zatem fakt zgłoszenia się w sprawie syndyka, lecz staje się to możliwe dopiero po wykazaniu faktu odmowy wciągnięcia wierzytelności na listę. W tym stanie rzeczy, powiadomienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidację majątku G. Spółki z o.o. z siedzibą w N., obligowało ten Sąd do zawieszenia postępowania ze skargi kasacyjnej tej Spółki. Podkreślenia jednak wymaga, że z uwagi na rozgraniczenie kompetencji sądów powszechnych i administracyjnych (art. 175 i 177 Konstytucji RP) zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. nie ma na celu oczekiwania do czasu zakończenia procedowania w przedmiocie listy wierzytelności na podstawie przepisów ustawy - Prawo upadłościowe i naprawcze (por. też J. Jaśkiewicz "O kolizji postępowania sądowoadministracyjnego z postępowaniem upadłościowym"; Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 2 (29)/2010; str. 36 i nast.). Kontrola działalności administracji publicznej (art. 3 § 1 p.p.s.a.), w tym kontrola legalności decyzji organów podatkowych, należy bowiem do wyłącznej właściwości sądów administracyjnych. Z tych względów zaaprobować należy pogląd, że zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego - jeżeli w stosunku do strony zostało wszczęte postępowanie upadłościowe, a sprawa dotyczy przedmiotu wchodzącego w skład masy upadłości - ma na celu umożliwienie syndykowi masy upadłości wstąpienia do postępowania sądowego i zajęcia stanowiska procesowego. Choć więc w art. 128 § 1 pkt 1 - 4 p.p.s.a. nie wskazano wprost na przesłanki podjęcia postępowania zawieszonego na podstawie art. 124 § 1 pkt 4 p.p.s.a. uznać należy, że możliwość kontynuowania postępowania z udziałem syndyka masy upadłości świadczy o ustaniu przyczyny zawieszenia - w rozumieniu ww. art. 128 § 1 powołanej ustawy (por. M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. T. Wosia, Warszawa 2005, s. 398 - 399, a także M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter i inni: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa - Kraków 2006, s. 280 – 281, a także: wyrok NSA z dnia 20 lutego 2008 r., sygn. akt I FSK 135/07, treść orzeczenia dostępna na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zauważyć należy, że art. 145 § 1 p.u.i.n., na który powołał się syndyk, nie może mieć zastosowania wprost w tej sprawie. Wprawdzie roszczenie o stwierdzenie nadpłaty wchodzi w skład masy upadłości, ale w postępowaniu sądowoadministracyjnym sprawa toczyła się ze skargi upadłego, a nie przeciwko niemu. Syndyk ma jednak obowiązek ocenić, czy zasadne jest kontynuowanie postępowania w sprawie kontroli decyzji o odmowie stwierdzenia nadpłaty. Na marginesie powyższych rozważań dodać należy, że na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu zażalenia nie stało na przeszkodzie znajdujące się w aktach sprawy zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 12 lutego 2015 r. uchylające zarządzenie z dnia 27 listopada 2014 r. o ustaleniu wysokości wpisu, bowiem nie dotyczyło ono przedmiotu zaskarżenia w niniejszej sprawie, tj. zarządzenia z dnia 27 listopada 2014 r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej (szerzej na temat zarządzenia wzywającego do uiszczenia należnej opłaty sądowej jako przedmiotu zażalenia wnoszonego przez stronę postępowania zob. przykładowo postanowienie NSA z dnia 6 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 652/14 – treść orzeczenia dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 i art. 198 p.p.s.a., uchylił zaskarżone zarządzenie.