II FZ 1338/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 19 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia E.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 346/14 w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi E.J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 6 grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści postanawia oddalić zażalenie. Uzasadnienie: We wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E.J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 6 grudnia 2013 r. w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia żądanej treści, skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i czwórką dzieci, jest właścicielem domu, nie posiada natomiast innego majątku, ani oszczędności. W oświadczeniu o dochodach wskazał, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął stratę. W odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku skarżący wyjaśnił, że "zarobił" z działalności gospodarczej: w marcu 4.546 zł a "wydał" 4.557 zł, w kwietniu 2.489 zł, a "wydał" - 3.039 zł, w maju 4.199 zł a "wydał" 4.168 zł. Z kolei 2013 r. zamknął stratą w kwocie 391,31 zł. Pełnomocnik wskazał również, że T.J. (syn skarżącego), zgodnie z PIT-37 za 2013 r. uzyskał dochód w wysokości 6.505,28 zł, który przeznaczył na opłatę za studia zaoczne (2.000 zł za semestr). Wydatki określił w następujący sposób: woda – 328,58 zł za trzy miesiące, energia elektryczna – 239,83 zł za dwa miesiące, gaz – 360,18 zł za dwa miesiące, telefon – 134,89 zł miesięcznie, upomnienie dotyczące podatku od środków transportowych w łącznej kwocie 1.516 zł. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując, że skarżący pominął we wniosku i oświadczeniach sytuację finansową żony, która pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Mimo wezwania, skarżący nie wyjaśnił, czy uzyskuje ona jakieś dochody, czy też pozostaje bez zatrudnienia. Nie nadesłał również zeznania podatkowego żony za 2013 r. Nie udzielając żadnych informacji w powyższym zakresie skarżący w istocie uniemożliwił ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej jego rodziny. Niezależnie od powyższego, Sąd uznał, że przychody osiągane przez skarżącego umożliwiają mu poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższe rozstrzygnięcie skarżący zaskarżył zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. postanowienie z dnia 4 stycznia 2011 roku w sprawie o sygn. akt II FZ 681/10) z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. wynika, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 252 §1 P.p.s.a, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Warunkiem przyznania omawianego uprawnienia procesowego jest przedstawienie przez wnioskodawcę w sposób nie budzący wątpliwości swej sytuacji majątkowej i rodzinnej, na podstawie której Sąd będzie mógł dokonać oceny zaistnienia w konkretnej sprawie przesłanek przyznania prawa pomocy. W sytuacji gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, Sąd ma możliwość wezwania strony do złożenia w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenie lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów (por. art. 255 P.p.s.a.). Odnosząc powyższe rozważania od okoliczności rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Przyznanie wnioskowanego uprawnienia procesowego mogło nastąpić jedynie na podstawie klarownie przedstawionego przez stronę stanu faktycznego sprawy wpadkowej. Nieudzielanie przez skarżącego wskazanych w wezwaniu informacji, w szczególności zaś informacji o dochodach żony, uniemożliwiało Sądowi pierwszej instancji przeprowadzenie rzetelnej analizy sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżący, uchylając się od przedstawienia precyzyjnych informacji w omawianym zakresie, w istocie uniemożliwiła Sądowi poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na nieprecyzyjnych i fragmentarycznych danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywający. Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że to na skarżącym spoczywał obowiązek udowodnienia, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie uprawnienia procesowego we wnioskowanym zakresie. W rozpoznawanej sprawie, strona powyższego obowiązku nie dopełniła, co daje podstawę do oceny rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji jako zgodnego z prawem. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a.