II OZ 1329/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.C. i K.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 24 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 309/14 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lipca 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 309/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.C. i K.C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z [...]listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 24 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M.C. i K.C. (dalej jako "skarżący") zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lipca 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z [...] listopada 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z 20 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowieniem z 17 września 2014 r. sygn. akt II OZ 937/14, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżących na postanowienie z 20 lipca 2014 r. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału z 30 września 2014 r. wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, skarżący ponownie wnieśli o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych ponad kwotę 40 zł. Sąd I instancji uznał, że ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony na podstawie art. 165 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). W ocenie Sądu I instancji, ponowny wniosek nie uzasadnia zmiany prawomocnego postanowienia z 20 lipca 2014 r. Skarżący podnieśli bowiem tożsame argumenty jak we wcześniej złożonym i rozpoznanym wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Sądu I instancji, nie można więc uznać, że sytuacja materialna skarżących uległa zmianie. Skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie. Wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, ustanowienie pełnomocnika z urzędu oraz zwolnienie z kosztów sądowych powyżej kwoty 40 zł. W ocenie skarżących, Sąd I instancji nie odniósł się do złożonego przez nich wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżących. Okoliczność, że skarżącym odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym nie wykluczała możliwości ponownego złożenia wniosku, ponieważ stosownie do treści art. 243 § 1 zdanie pierwsze ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 ustawy p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie mógł więc odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawców zawartej w prawomocnym postanowieniu z 20 lipca 2014 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zasadnie więc Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżących nie uległa zmianie. Oznacza to, że brak było podstaw do zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lipca 2014 r. Na uwzględnienie nie zasługują argumenty zażalenia. Wbrew twierdzeniom skarżących, Sąd I instancji dokonał oceny ich wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz była to ocena w granicach przesłanek z art. 165 p.p.s.a. Jak już wyżej wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę podziela. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jako wykraczający poza zakres dotychczasowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinno być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.