II OZ 937/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.C. i K.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 309/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.C. i K.C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 309/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M.C. i K.C. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie z ich skargi na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z treści złożonego przez skarżących wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, iż źródłem ich utrzymania jest gospodarstwo rolne - [...]" s.c. K. i M.C. w T., który według oświadczenia wnioskodawców przynosi dochód w wysokości 560 złotych, po 280 zł na osobę. Z przedłożonego wyciągu z księgi przychodów i rozchodów Zakładu [...] wynika, że w pierwszym kwartale 2014 r. gospodarstwo to poniosło stratę w wysokości 2.877,35 złotych. Z kolei z zapisów historii rachunku bankowego prowadzonego przez wspólników w Banku Spółdzielczym w S. wynika, że na rachunku tym w pierwszym kwartale 2014 r. nie dokonano żadnej operacji (transakcji) i saldo wynosi 0 (zero) złotych. Wnioskodawcy oświadczyli również, że posiadają nieruchomość rolną o powierzchni 7,36 ha i że otrzymują dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych. Ponadto posiadają dom o powierzchni 80 m2, który w połowie zajmowany jest przez córkę. Na wydatki skarżących - zgodnie z ich oświadczeniem - składają się opłaty za gaz - 60 zł, energię elektryczną - 50 zł, telefon - 40 zł, koszty wyżywienia - 300 zł, lekarstw - 30 zł i środków czystości - 30 zł oraz podatki i opłaty - 50 zł. W ocenie Sądu przedstawione przez skarżących informacje o wysokości uzyskiwanych dochodów są niewiarygodne. Wnioskodawcy oświadczyli, że osiągają niewielki dochód z prowadzonego gospodarstwa. Natomiast z księgi przychodów i rozchodów wynika, że ponoszą straty w gospodarstwie rolnym i to ponad sześciokrotnie większe niż deklarowany dochód (dane z pierwszego kwartału 2014 r.). Ponadto uchylają się od podania informacji w jakiej wysokości otrzymują dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych otrzymywanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz przedstawienia zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego. Podobnie jest z określeniem wydatków, gdzie skarżący odmawiają przedstawienia kopii dokumentów wskazujących na wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu (m.in. energii elektrycznej) czy w sposób nieprecyzyjny przestawiają wydatki (podatki i opłaty). W ocenie Sądu wybiórczo przedstawiona sytuacja majątkowa skarżących nie pozwala stwierdzić, że skarżący nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W konsekwencji Sąd uznał, że skarżący nie wykazali by zostały spełnione przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.", uzasadniające przyznanie im prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w wysokości ponad 20 złotych. Na powyższe postanowienie zażalenie wnieśli skarżący domagając się jego uchylenia i "rozpoznanie wniosku o zwolnienie z kosztów wpisu sądowego od skargi, w zakresie częściowym, ponad kwotę 20,00 zł". W uzasadnieniu skarżący podali, że zaskarżone postanowienie nie odpowiada prawu. Zdaniem skarżących Sąd odmawiając wiarygodności informacjom przez nich przedstawionym nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie tego, że zakład, którego działalność została zawieszona, przynosi dochody. Wskazali także, że postanowieniem z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie o sygn. akt II OZ 44/14 Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił ich wniosek i przyznał prawo pomocy w zakresie częściowym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika zatem, że jedynym kryterium przyznania stronie prawa pomocy jest jej sytuacja majątkowa, która obiektywnie nie pozwala stronie na pełne poniesienie kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaś zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy winna być rozpatrywana z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, a z drugiej strony jej możliwości finansowych. Jednolicie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek (por. np. postanowienia NSA: z dnia 31.12.2004 r., sygn. akt GZ 146/04, LEX nr 302287; z dn. 18.02.2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302271 czy z dnia 30.07.2009 r., sygn. akt I FZ 171/09, LEX nr 552205). Natomiast w sytuacji gdy Sąd dojdzie do przekonania, że oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to na mocy art. 255 P.p.s.a., Sąd może zobowiązać stronę do złożenia dokumentów źródłowych dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, podobnie jak brak wykonania wezwania wystosowanego w trybie tego przepisu (por. postanowienia NSA z dnia 28.07.2009r. sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404; z dnia 24.02.2012 r., sygn. akt II OZ 113/12, LEX nr 1116323 oraz z dnia 28.03.2012 r. sygn. akt I OZ 182/12, LEX nr 1136768). Odnosząc się do realiów niniejszej sprawy, co do zasady, podzielić należy pogląd Sądu pierwszej instancji, że przedstawione przez skarżących informacje co do ich sytuacji majątkowej budzą wątpliwości, co w konsekwencji uzasadnia przyjęcie, że skarżący nie wykazali by nie byli w stanie ponieść pełnych kosztów niniejszego postępowania. Wskazać bowiem trzeba, że istotnie skarżący przedstawili informacje dotyczące swojego majątku w sposób wybiórczy. Mimo wezwania odmówili podania informacji o uzyskiwanych przez nich dopłatach bezpośrednich do gruntów rolnych oraz nie przedłożyli kopii dokumentów wykazujących wysokość ponoszonych przez nich stałych miesięcznych opłat związanych z prowadzeniem i eksploatacją domu, co słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji. Powyższe dane były niezbędne do pełnej i wyczerpującej oceny sytuacji skarżących przez Sąd pierwszej instancji. Zaś uchylenie się od tego obowiązku nie pozwalało na prawidłowe zweryfikowanie aktualnej sytuacji finansowej skarżących. Zatem Sąd pierwszej instancji rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie słusznie uznał, że dane w nim zawarte nie dają podstaw do jego uwzględnienia. W tym miejscu podkreślić należy, że strona winna mieć świadomość, iż wnosząc o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych musi w sposób rzetelny uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zaś przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny wykazywać, iż wnioskujący znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy. Na wnioskodawcy spoczywa więc w tym zakresie ciężar dowodu. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wywiązali się z powyższego obowiązku w sposób rzetelny. Zatem podzielić należy ustalenia Sądu pierwszej instancji, który przyjął, iż skarżący nie wykazali by spełniali przesłanki do przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Odnosząc się zaś do przywołanego w zażaleniu postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2014 r. wskazać należy, że orzeczenie to zostało wydane w innej sprawie i jako takie nie wiąże Sądu w sprawie niniejszej. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.