II OZ 648/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Barbara Adamiak po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. i K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 maja 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 309/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. C. i K. C. na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: oddalić zażalenie. M. C. i K. C. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. Wraz ze skargą wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Prawo pomocy we wnioskowanym zakresie nie zostało przyznane skarżącym. Następnie skarżący złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (ponad kwotę 40 zł). Wniosek został rozpoznany w trybie art. 165 p.p.s.a. i postanowieniem z 24 października 2014 r. odmówiono zmiany postanowienia WSA w Warszawie z 20 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II OZ 1329/14 oddalił zażalenie skarżących na postanowienie z 24 października 2014 r. W piśmie z 26 listopada 2014 r. skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Natomiast na wezwanie Sądu do złożenia ww. wniosku na urzędowym formularzu PPf wnieśli o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 20 maja 2015 r. oddalił wniosek. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że postanowienie w sprawie prawa pomocy należy do tzw. postanowień niekończących postępowania w sprawie, które mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne (art. 165 p.p.s.a.). Zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 p.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i uzasadniać zmianę lub uchylenie postanowienia. W przypadku spraw dotyczących prawa pomocy, zmiany powyższych okoliczności muszą skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej wnioskodawcy, uzasadniającym zmianę uprzednio wydanego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący w piśmie z 26 listopada 2014 r. zawarli wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Jednakże wniosek ten skarżący zmodyfikowali składając – na wezwanie Sądu - urzędowy formularz PPf i wnieśli o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący zwracali się do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Postępowanie z tego wniosku zostało zakończone. Wobec powyższego Sąd stwierdził, że przedmiotowy wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu w trybie art. 165 p.p.s.a. W ocenie Sądu pierwszej instancji, wniosek ten nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący, tak samo jak we wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonym wraz ze skargą utrzymują, że jedyne źródło ich utrzymania stanowi dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 560 zł miesięcznie. Dochód ten w całości pokrywa miesięczne wydatki. Ponadto skarżący nie posiadają żadnych kosztowności, udziałów, obligacji jak również wartościowych nieruchomości. Wobec tego Sąd stwierdził, że powyższe okoliczności kształtują tożsamy stan faktyczny co do sytuacji materialnej skarżących, który był już przedmiotem oceny. Skarżący nie wskazali natomiast innych okoliczności, które uzasadniałyby odstąpienie od poglądu wyrażonego w postanowieniu Sądu z 20 lipca 2014 r. Zażalenie na postanowienie z 20 maja 2015 r. wnieśli M. C. i K. C. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym – gdy nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to kolejny wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony przez skarżących. Zgodnie z art. 165 p.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy daje art. 165 p.p.s.a., jednak tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku - zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Zasadnie więc Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy we wniosku wskazano, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a przede wszystkim ustalić, jakie były dochody i wydatki skarżących w dacie wydania poprzedniego postanowienia, a jakie w dacie kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sytuacja materialna skarżących, wskazywana przez nich we wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie uległa zmianie. Oznacza to, że brak było podstaw do zmiany wcześniejszego postanowienia. Na uwzględnienie nie zasługują argumenty zażalenia. Wbrew twierdzeniom skarżących, Sąd I instancji dokonał oceny ich wniosku o przyznanie prawa pomocy, lecz była to ocena w granicach przesłanek z art. 165 p.p.s.a. Jak już wyżej wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny ocenę tę podziela. Wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jako wykraczający poza zakres dotychczasowego wniosku o przyznanie prawa pomocy, powinno być przedmiotem odrębnego rozstrzygnięcia Sądu I instancji. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.