II OSK 2010/14
PostanowienieNaczelny Sąd Administracyjny2016-04-19
Skład orzekający: Zdzisław Kostka, Jerzy Stelmasiak, Anna Szymańska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organizacja społeczna, która została dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 31 § 1 k.p.a., posiada legitymację do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję wydaną w tym postępowaniu, nawet jeśli nie jest organizacją ekologiczną w rozumieniu art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny błędnie odrzucił skargę stowarzyszenia. Sąd I instancji nieprawidłowo zinterpretował art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej, uznając go za przepis ograniczający legitymację skargową organizacji społecznych. NSA stwierdził, że organizacja społeczna dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 31 § 1 k.p.a. posiada legitymację do wniesienia skargi na decyzję organu odwoławczego, zwłaszcza gdy decyzja została wydana na skutek jej odwołania. Ponadto, NSA uznał, że Sąd I instancji zbyt wąsko interpretował cele statutowe stowarzyszenia, nie wymagając od nich bezpośredniego związku z przedmiotem postępowania.Stan faktyczny
Stowarzyszenie A. wniosło skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu dotyczącą środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę, uznając, że stowarzyszenie nie ma legitymacji skargowej, ponieważ nie jest organizacją ekologiczną w rozumieniu ustawy środowiskowej i nie wykazało bezpośredniego związku swoich celów statutowych z przedmiotem sprawy. Stowarzyszenie wniosło skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania.Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 19 kwietnia 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia NSA Jerzy Stelmasiak /spr./ sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Anita Lewińska po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Stowarzyszenia A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 181/14 w sprawie ze skargi Stowarzyszenia A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.
Postanowieniem z 4 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę Stowarzyszenia A. (dalej jako "stowarzyszenie") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań realizacji przedsięwzięcia.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] września 2013 r. Burmistrz Miasta i Gminy Swarzędz ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie istniejącego budynku produkcyjno-magazynowego o budynek techniczny o powierzchni około 50 m2 wraz z wiatą (250 m2) oraz budowie hali produkcyjno-magazynowej o powierzchni około 2000 m2 wraz z niezbędną infrastrukturą na terenie zakładu "B." S.A., ul. [...]. Inwestorem jest spółka "B." S.A. z siedzibą w R. Jako podstawę prawną organ I instancji wskazał art. 71 ust. 2 pkt 2, art. 75 ust. 1 pkt 4, art. 80 ust. 1 oraz art. 82 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. Nr 199, poz. 1227 ze zm., obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 353 – dalej jako "ustawa środowiskowa").
Odwołanie od powyższej decyzji wniosło stowarzyszenie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu decyzją z [...] grudnia 2013 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Swarzędz.
Skargę na powyższą decyzję wniosło stowarzyszenie.
Odrzucając skargę Sąd I instancji wskazał, że organizacja społeczna nie ma z mocy prawa legitymacji do wniesienia skargi, lecz w postępowaniu przed sądem administracyjnym zobowiązana jest wykazać związek materialny statutowego celu z przedmiotem sprawy. W ocenie Sądu I instancji, nie do przyjęcia jest, że jednostka musi wykazać interes prawny wynikający z przepisu prawa materialnego, zaś organizacja społeczna może otrzymać legitymację na podstawie hasłowo, ogólnikowo określonych celów statutowych, bez wykazania związku z przedmiotem zaskarżonego działania.
Ponadto Sąd I instancji podkreślił, że samo spełnienie przesłanki udziału organizacji społecznej w postępowaniu administracyjnym nie daje z mocy prawa legitymacji do wniesienia skargi. Przesądza o tym odrębność regulacji art. 31 § 1 k.p.a. oraz art. 50 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a."). Dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym daje prawa procesowe wyłącznie w tym postępowaniu, nie daje zaś takich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym. To ostatnie postępowanie wymaga od sądu zbadania legitymacji do wniesienia skargi. Podjęcie postępowania na podstawie skargi podmiotu, któremu nie przysługuje legitymacja wypełnia przesłankę nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej, organizacji ekologicznej służy skarga do sądu administracyjnego od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa. W ocenie Sądu I instancji, art. 44 ustawy środowiskowej, stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 31 § 1 k.p.a. W związku z tym w sprawach, w których ustawodawca przewiduje możliwość uczestniczenia organizacji ekologicznych, nie będą mogły zgłaszać swojego udziału organizacje społeczne niemające statusu organizacji ekologicznych.
Ustawowa definicja organizacji ekologicznej wynika z art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy środowiskowej, zgodnie z którym przez "organizację ekologiczną" rozumie się organizację społeczną, której statutowym celem jest ochrona środowiska. W cytowanym przepisie nie definiuje się w sensie ścisłym "organizacji ekologicznej", a tylko wyodrębnia ją z szerszego pojęcia "organizacji społecznej", przy wykorzystaniu kryterium przedmiotowego w postaci zakresu prowadzonej działalności. Dlatego, zdaniem Sądu I instancji, przy określaniu pojęcia "organizacja ekologiczna" odpowiednio aktualne pozostają przepisy, które stanowią podstawę udziału w postępowaniu organizacji społecznych, a także wypracowane na gruncie tych przepisów poglądy doktryny i orzecznictwa.
Zgodnie z art. 5 § 2 pkt 5 k.p.a. przez "organizacje społeczne" rozumie się w postępowaniu administracyjnym organizacje zawodowe, samorządowe, spółdzielcze i inne organizacje społeczne. Jest to definicja o charakterze otwartym, z bardzo szerokim zakresem przedmiotowym, co nie ułatwia ustalenia, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia tylko z organizacją społeczną, czy już z organizacją ekologiczną. Sąd I instancji przyjął, że organizacja ekologiczna, jako rodzaj organizacji społecznej, jest podmiotem spełniającym następujące warunki:
- wyodrębnienie organizacyjne – podmiot podejmujący działalność w omawianej dziedzinie, aby mógł być uznany za organizację ekologiczną, musi działać w określonych ramach organizacyjnych; pojęciem tym nie mogą zostać objęte luźne grupy społeczne podejmujące działalność ad hoc;
- legalność działania – co oznacza wymóg funkcjonowania na podstawie przepisów prawa i w granicach przez nie określonych;
- działalność w zakresie ochrony środowiska – statut organizacji (lub inny akt założycielski) powinien w sposób nie budzący wątpliwości definiować cele przez nią realizowane, nakierowane na ochronę środowiska, które z kolei będą określały granice przedmiotowe spraw pozostających w kręgu zainteresowania tej organizacji.
Sąd I instancji wskazał, że w rozpoznawanej sprawie z załączonego do skargi regulaminu stowarzyszenia, wynika, że celem stowarzyszenia jest: "działanie na rzecz wsi [...]" oraz "tworzenie płaszczyzny wymiany informacji i współpracy pomiędzy osobami i instytucjami zainteresowanymi" (pkt 7 lit. a i lit. b Regulaminu). Powyższe cele stowarzyszenie realizuje m. in. przez "występowanie w charakterze skarżącego lub uczestnika postępowania przed sądami administracyjnymi" i "wspieranie działań proekologicznych zmierzających do poprawy komfortu życia mieszkańców wsi" (pkt 8 lit. d i lit. e regulaminu).
W ocenie Sądu I instancji, tak sformułowane cele regulaminowe nie pozwalają uznać stowarzyszenia za organizację ekologiczną. Sąd I instancji podkreślił przy tym, że swoje żądanie dopuszczenia do udziału w postępowaniu administracyjnym stowarzyszenie oparło nie na dotyczącym organizacji ekologicznych przepisie art. 44 ustawy środowiskowej, ale na ogólnej regulacji art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a.
Sąd I instancji stwierdził, że podstawowym regulaminowym celem stowarzyszenia nie jest ochrona środowiska, lecz działanie na rzecz wsi [...], które to określenie nie wyjaśnia rzeczywistych celów tej organizacji. Jedyna spośród bardziej szczegółowo określonych aktywności stowarzyszenia, którą można by ewentualnie określić mianem "środowiskowej" ("wspieranie działań proekologicznych" - pkt 8 lit. d regulaminu), ma w ocenie Sądu I instancji charakter celu instrumentalnie podporządkowanego celowi podstawowemu, jakim jest poprawa komfortu życia mieszkańców wsi [...].
Zdaniem Sądu I instancji, ogólnie sformułowanie w regulaminie cele stowarzyszenia, w tym jego zamierzona aktywność określona jako "wspieranie działań proekologicznych", nie dają podstawy do wyprowadzenia legitymacji skargowej tej organizacji. Zdaniem Sądu I instancji, decyzja środowiskowa wydana w tej sprawie nie pozostaje w bezpośrednim związku z tak określonymi celami stowarzyszenia, a związek ten nie może być pośredni.
Ponadto Sąd I instancji podkreślił, że organizacja ekologiczna nie ma automatycznie prawa do wniesienia skargi tylko dlatego, że jest organizacją ekologiczną, ale również w postępowaniu środowiskowym musi być to jeszcze "uzasadnione celami statutowymi tej organizacji", o czym wyraźnie stanowi art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej. W ocenie Sądu I instancji, analiza regulaminu stowarzyszenia prowadzi do wniosku, że określone w nim cele nie dają podstaw do ustalenia merytorycznego i bezpośredniego związku pomiędzy przedmiotem postępowania, w którym rozstrzygały organy administracji, a celami statutowymi tej organizacji. Tym samym nie mogą być one podstawą do wyprowadzenia dla stowarzyszenia legitymacji skargowej w niniejszej sprawie.
Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniosło stowarzyszenie.
W pierwszej kolejności zarzuciło naruszenie przepisów prawa materialnego, przez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 50 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 44 ust. 1 i 3 oraz art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy środowiskowej, a także art. 3 pkt 16 ustawy z 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1232 – dalej jako "p.o.ś.").
Ponadto stowarzyszenie zarzuciło naruszenie przepisów postępowania.
Po pierwsze, art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 50 § 1 p.p.s.a. przez ich zastosowanie i przyjęcie, że skarga podlega odrzuceniu, ponieważ została wniesiona przez podmiot nieuprawniony.
Po drugie, art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269, obecnie tekst jedn. Dz.U. z 2014 r., poz. 1647) polegające na nieobiektywnym zbadaniu i dokonaniu oceny zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym.
Po trzecie, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu skargi, pomimo, że zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca nie odpowiadają prawu.
Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Stowarzyszenie wniosło także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego w wysokości obejmującej 460 zł (trzykrotność stawki minimalnej wynagrodzenia pełnomocnika) i 100 zł wpisu od skargi kasacyjnej. Zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego Naczelny Sąd Administracyjny powinien wziąć pod uwagę duży wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, która okazała się być dość zawiłą. W ocenie stowarzyszenia, nie ulega wątpliwości, że z uwagi na stan faktyczny i prawny sprawy, sporządzenie skargi wymagało dużego nakładu pracy, a więc wielogodzinnej analizy akt sprawy przed różnymi organami, przepisów postępowania administracyjnego i sądowego, orzecznictwa i piśmiennictwa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wnosi o jej oddalenie w całości.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
W świetle art. 174 p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Po pierwsze, podstawą odrzucenia skargi przez Sąd I instancji było stwierdzenie, że skarżące stowarzyszenie nie posiada legitymacji skargowej w tej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że odrzucenie skargi ze względu na brak legitymacji skargowej jest dopuszczalne, tylko jeśli brak tej legitymacji jest ewidentny (np. skargę wniosła osoba, której ustawa szczególna nie przyznaje w konkretnym przypadku tej legitymacji). Natomiast jeżeli ustalenie co do braku legitymacji podmiotu wnoszącego skargę jest rezultatem badania jego interesu prawnego lub (jak w przypadku organizacji społecznych) zakresu działalności statutowej (regulaminowej), w rozumieniu art. 50 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien wydać wyrok oddalający skargę, a nie postanowienie o odrzuceniu skargi. Brak przymiotu strony, a więc uprawnienia do złożenia skargi jest bowiem przesłanką materialnoprawną, która skutkuje oddaleniem skargi, a nie jej odrzuceniem (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 stycznia 1991 r., IV SA 972/90, ONSA 1991, nr 3-4, poz. 52).
Ponadto, jak wynika uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji skupił się na stwierdzeniu, że podstawą oceny legitymacji skargowej stowarzyszenia powinny być przepisy ustawy środowiskowej, a więc, że konieczne było ustalenie, czy stowarzyszenie jest organizacją ekologiczną, o której stanowi art. 3 pkt 10 ustawy środowiskowej, która może wnieść skargę na decyzję wydaną z udziałem społeczeństwa, po spełnieniu warunków wynikających z art. 44 ust. 3 cytowanej ustawy środowiskowej. Sąd I instancji stanął bowiem na stanowisku, że art. 44 ustawy środowiskowej stanowi przepis szczególny w stosunku do art. 31 § 1 k.p.a., w związku z czym w sprawach, w których ustawodawca przewiduje możliwość uczestniczenia organizacji ekologicznych, nie będą mogły zgłaszać swojego udziału organizacje społeczne niemające statusu organizacji ekologicznych. Na poparcie swojego stanowiska Sąd I instancji powołał się na pogląd prezentowany w literaturze (por. K. Gruszecki, Komentarz do art. 44 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, Lex 2013). Stanowisko te nie jest jednak powszechnie akceptowane w literaturze przedmiotu (odmiennego zdania jest B. Draniewicz, Glosa do wyroku WSA z dnia 22 lipca 2010 r., II SA/Kr 272/10, "Pr.i Środ." z 2010 r., nr 3, s.110). Ponadto stanowisko Sądu I instancji nie zostało szerzej uzasadnione, a sposób jego odniesienia do pojęcia legitymacji skargowej na gruncie ustawy p.p.s.a. budzi wątpliwości.
Zgodnie z art. 50 § 1 p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny, prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Natomiast zgodnie z art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej, organizacji ekologicznej służy skarga do sądu administracyjnego od decyzji wydanej w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji, także w przypadku, gdy nie brała ona udziału w określonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa. Organizacja ekologiczna to organizacja społeczna, której statutowym celem jest ochrona środowiska. Jest to więc pojęcie węższe niż organizacja społeczna, o którym stanowi art. 31 k.p.a. i art. 50 § 1 p.p.s.a.
Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej stanowi lex specialis wobec art. 50 § 1 p.p.s.a. Specyfika art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej polega przede wszystkim na rozszerzeniu uprawnień procesowych przysługujących tej specyficznej kategorii organizacji społecznych, jaką są organizacje ekologiczne. Jeśli bowiem postępowanie administracyjne toczyło się z udziałem społeczeństwa (w rozumieniu ustawy środowiskowej), to organizacja społeczna będąca jednocześnie organizacją ekologiczną, może wnieść skargę na decyzję wydaną w takim postępowaniu, nawet jeżeli nie brała udziału w tym postępowaniu administracyjnym (i jest to uzasadnione jej celami statutowymi). Natomiast art. 50 § 1 p.p.s.a. w sposób wyraźny uzależnia legitymację skargową organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym od udziału w postępowaniu administracyjnym, w którym wydano zewnętrzny akt administracyjny będący przedmiotem skargi. Przepis art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej jest więc przepisem szczególnym i jako taki nie powinien być interpretowany rozszerzająco. Natomiast Sąd I instancji dokonał nieprawidłowej wykładni przepisu art. 44 ust. 3 ustawy środowiskowej, którego celem jest rozszerzenie zakresu legitymacji skargowej organizacji ekologicznej. Interpretacja Sądu I instancji w sposób nieuzasadniony ogranicza bowiem legitymację skargową organizacji społecznej w postępowaniu sądowoadministracyjnym.
Po drugie, Sąd I instancji pominął ponadto, że wniosek stowarzyszenia o dopuszczenie do udziału w postępowaniu administracyjnym oparty został o art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., a nie art. 44 ustawy środowiskowej. Organ I instancji dopuszczając stowarzyszenie do udziału w postępowaniu nie wskazał podstawy rozstrzygnięcia (poza art. 123 k.p.a.), trudno zatem stwierdzić, czy dopuścił stowarzyszenie na podstawie art. 31 § 2 k.p.a. czy też na podstawie art. 44 ust. 1 ustawy środowiskowej. Analiza uzasadnienia tego postanowienia, w której organ wskazuje, że stowarzyszenie jest organizacją społeczną, której cele regulaminowe uzasadniają dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu, wskazuje, że stowarzyszenie zostało dopuszczone do udziału na zasadach ogólnych, a więc na podstawie art. 31 § 2 k.p.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowany jest pogląd, który Sąd orzekający w tej sprawie akceptuje, że organizacja społeczna, która została dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 31 § 1 k.p.a., jest w myśl art. 50 § 1 p.p.s.a. legitymowana do wniesienia skargi na decyzję organu odwoławczego wydaną na skutek odwołania wniesionego przez tą organizację. Z powyższego wynika więc, że skarżące stowarzyszenie było legitymowane do wniesienia skargi na zaskarżoną decyzję, ponieważ zostało dopuszczone do udziału w postępowaniu, a zaskarżona decyzja została wydana na skutek wniesionego przez nie odwołania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2014 r., II OSK 2099/12, Lex 1497905).
Po trzecie, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że argumentacja Sądu I instancji odnosząca się do celów regulaminowych stowarzyszenia była niewystarczająca. Sąd I instancji w sposób nieuzasadniony ogranicza zakres legitymacji skargowej organizacji społecznej (w tym również ekologicznej), wskazując dodatkowe warunki, niewynikające z przepisów ustawy środowiskowej oraz z przepisów ustaw p.p.s.a. i k.p.a. Żaden z przepisów tych ustaw nie wymaga ustalania "merytorycznego i bezpośredniego związku pomiędzy przedmiotem postępowania, w jakim rozstrzygały organy administracji, z celami statutowymi tej organizacji". Udział organizacji społecznej w postępowaniu ma być uzasadniony jej celami statutowymi (regulaminowymi). Ustawodawca w żaden sposób nie hierarchizuje tych celów, a w szczególności nie wymaga by był to cel bezpośredni. Zasadniczym warunkiem jest, żeby organizacja społeczna cel ten w sposób niebudzący wątpliwości sformułowała w swoim statucie (regulaminie). Sąd I instancji wskazuje również, że wynikające z regulaminu stowarzyszenia "wspieranie działań proekologicznych" jest tylko środkiem do realizacji celu, jako jest "poprawa komfortu życia mieszkańców wsi [...]". W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tego rodzaju zawężająca interpretacja regulaminu organizacji społecznej (ekologicznej) jest nieuzasadniona. Nie ulega wątpliwości, że jednym z celów regulaminowych stowarzyszenia są działania proekologiczne. Bez znaczenia jest przy tym, że cel ten stanowi jednocześnie środek do realizacji innych celów przewidzianych w regulaminie. Trudno bowiem przyjąć, że definiując pojęcie organizacji ekologicznej ustawodawca dążył do wyodrębnienia organizacji społecznych, których jedynym (wyłącznym) celem jest ochrona środowiska. Nie ulega też wątpliwości, że już ze swojej istoty ochrona środowiska ma na celu poprawę lub utrzymanie dotychczasowej jakości życia, stąd też obowiązek zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego i ochrony środowiska spoczywa na władzach publicznych (art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., Dz.U. Nr 78, poz. 483). Formą realizacji tego obowiązku jest wynikający nie tylko z Konstytucji, ale również z implementowanych do polskiego porządku prawnego aktów prawa unijnego, dostęp społeczeństwa do udziału w postępowaniu dotyczącym ochrony środowiska. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wykładnia cytowanych wyżej przepisów dokonana przez Sąd I instancji, stanowi nieuzasadnione ograniczenie udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym organizacji społecznej (ekologicznej) powołanej do realizacji celu, jakim jest wspieranie działań proekologicznych, a więc w istocie (pomimo pewnego braku precyzji użytych w regulaminie pojęć) działań na rzecz ochrony środowiska.
Ze wskazanych wyżej przyczyn na uwzględnienie zasługiwały zarzuty kasacyjne dotyczące naruszenia art. 50 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 44 ust. 1 i 3 oraz art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy środowiskowej. Ponadto Sąd I instancji błędnie zastosował w sprawie art. 58 § 1 pkt 6 w związku z art. 50 § 1 p.p.s.a.
Na uwzględnienie nie zasługiwały natomiast zarzuty naruszenia art. 3 § 2 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, które są przepisami ogólnymi o charakterze ustrojowym. Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a., który na obecnym etapie postępowania nie mógł znaleźć zastosowania.
Z tych względów i na podstawie art. 185 § 1 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał o zwrocie kosztów postępowania, ponieważ żaden przepis ustawy p.p.s.a., jak również żaden przepis szczególny, nie przewiduje możliwości zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej od postanowienia o odrzuceniu skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło