IV SA/Po 456/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Kujawa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 04 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie umorzenie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...], po rozpoznaniu odwołania P. S. od decyzji Wójta Gminy K. z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało zaskarżoną decyzje w mocy. Decyzję tę wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym. Decyzją z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] Wójt Gminy K. odmówił umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego P. S. z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które to na dzień wydania niniejszej decyzji wynoszą [...] zł wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi na dzień 26.11.2013r. [...] zł. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w sytuacji wnioskodawcy nie zachodzi żaden z przypadków, który uzasadniałby umorzenie należności. Wnioskodawca prowadzi własną działalność gospodarczą od 2004r., sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na utrzymaniu. Od powyższej decyzji P. S. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P., domagając się jej uchylenia i podnosząc iż organ niewłaściwie zbadał jego sytuację społeczno-ekonomiczną. Decyzją z dnia [...] marca 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, iż określone w art. 30 ust. 2 upoua szczególne sytuacje dochodowe i rodzinne zobowiązanego to sytuacje nadzwyczajne (wyjątkowe), powstałe w wyniku wypadku losowego, a w każdym razie istniejące niezależnie od zobowiązanego, w następstwie których jego sytuacja ulegnie takiemu pogorszeniu, że nie jest on w stanie na bieżąco spłacić należności, a nadto nie ma perspektywy poprawy i zmiany tej sytuacji. Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że w chwili obecnej sytuacja odwołującego jest trudna, ale okoliczność ta nie oznacza sama przez się spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności. Kolegium stwierdziło, że decyzja podejmowana na podstawie art. 30 ust 2 upoua ma charakter uznaniowy. Organ ma tu możliwość , ale nie ma obowiązku umorzenia należności nawet w razie stwierdzenia, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dot. sytuacji rodzinnej i dochodowej zobowiązanego. W związku z powyższym choć sytuacja finansowa i zdrowotna zobowiązanego jest trudna zdaniem organu odwoławczego należało podzielić stanowisko organu I instancji i przyjąć jego argumentację, gdyż mieści się ona w ramach uznania administracyjnego. Odwołujący prowadzi jednak własną działalność gospodarczą, jest właścicielem nieruchomości, którą mógłby sprzedać bądź wydzierżawić , co zapewniłoby mu dodatkowe środki finansowe. P. S. wniósł skargę na powyższą decyzję SKO , powtarzając argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji organu I instancji. Zarzucił przy tym organom orzekającym, iż nie ustaliły wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Uwzględniono jedynie trudną sytuację skarżącego, jednak nie wzięto pod uwagę jego problemów zdrowotnych oraz wpłat alimentów dokonanych na rzecz córek. W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona pod kątem jej zgodności z prawem, stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem kwestionowana decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo. Przedmiotem skargi, a tym samym kontroli Sądu, stała się decyzja wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Z 2012 r. poz. 1228 ze zm.), dalej: upoua. Jak wynika z art. 27 upoua, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Organ ten wydaje decyzję w przedmiocie oddania tych kwot po zakończeniu każdego okresu świadczeniowego, bądź też po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Niemniej, w art. 30 upoua prawodawca złagodził częściowo stanowczość tej regulacji poprzez przyznanie organom administracji publicznej prawa do umorzenia w całości lub w części zaległości, odroczenia terminu ich spłaty bądź też rozłożenia ich na raty, jeżeli wniosek w tej mierze złoży dłużnik alimentacyjny, a ponadto przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. Przywołana wyżej norma prawna nie pozostawia wątpliwości, iż decyzja wydawana na podstawie art. 30 ust. 2 upoua zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego. Działanie w ramach uznania administracyjnego nie oznacza jednak dowolności. Wręcz przeciwnie - działanie organu doznaje ograniczenia już w samej normie prawnej, wprowadzającej uznanie poprzez wyznaczenie ram w konkretnej kategorii spraw, a także postanowieniami naczelnych zasad postępowania administracyjnego, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a., której emanacją w postępowaniu dowodowym są przepisy art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Reasumując obowiązkiem organów orzekających w niniejszej sprawie było zbadanie i rozpatrzenie, w kontekście przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 upoua, na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, czy istnieją podstawy do umorzenia wobec skarżącego należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wydanie decyzji o umorzeniu należności alimentacyjnych musi być więc poprzedzone wyjaśnieniem rzeczywistej sytuacji strony w aspektach sytuacji dochodowej i rodzinnej, a uzasadnienie decyzji zawierać ocenę tej sytuacji. Decyzje wydane w tym trybie nie mogą być dowolne. Wymagają uzasadnienia odpowiadającego dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a. Decyzje uznaniowe powinny być przekonująco i jasno uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z decyzji musi wynikać między innymi, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Lu 636/11, Lex nr 1152937). Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności decyzji administracyjnych sprowadza się do zbadania, czy w toku postępowania w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, czy dokładnie zostały wyjaśnione istotne w sprawie okoliczności. A zatem, czy prowadząc postępowanie w sprawie organ ją rozpoznający nie uchybił przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz czy organ w sposób wszechstronny i wnikliwy rozważył cały zebrany w sprawie materiał dowodowy i czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu owego materiału dokonał prawidłowej oceny istnienia przesłanek warunkujących zastosowanie przepisu przewidującego możliwość przyznania określonego uprawnienia i zakresu owego uprawnienia. Istotne znaczenie przy tym ma uzasadnienie wydanej przez organ decyzji rozstrzygającej sprawę. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia powyżej wskazanych przepisów postępowania poprzez nieustosunkowanie się podnoszonych przez skarżącego dowodów, a tym samym niezbadanie całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1685/07 (dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) wprost wskazujący, że na sytuację dochodową dłużnika składają się nie tylko otrzymywane z różnych tytułów dochody, ale także i inne okoliczności - stan zdrowia i możliwości uzyskania dochodu. Są to kwestie istotne, bowiem działając w ramach uznania administracyjnego, organ winien rozważyć, czy sytuacja dłużnika zmusza go rzeczywiście do wystąpienia o umorzenie długu i umorzenie to uzasadnia, czy też nie czyni on żadnych starań, aby dług spłacić, choć mógłby tego dokonać. Z kolei na sytuację rodzinną dłużnika składa się ustalenie, czy prowadzi samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz. Organy w sposób lapidarny dokonały analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego oraz przyjęły, że wprawdzie w chwili obecnej sytuacja materialna i dochodowa skarżącego jest trudna, ale okoliczność ta nie oznacza sama przez się spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności. Co prawda organy oparły się na aktualnym wywiadzie alimentacyjnym z 4.11.2013r., z którego wynika, że skarżący jest właścicielem działki [...] m kw oraz współwłaścicielem domu w stanie surowym i budynku gospodarczego, prowadzi własną działalność gospodarczą, z której uzyskuje [...] zł miesięcznie. Jednakże z pisma organu z dnia 26.11.2013r. wynika, że skarżący wraz z żoną dokonali sprzedaży nieruchomości, jednak nie wiadomo co to za nieruchomość. Brak w aktach sprawy także zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności prowadzonej egzekucji. W aktach administracyjnych do sprawy IV SA/Po 1175/13 (dotyczącej uznania P.S. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych), znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] listopada 2012r. uchylające postanowienie Referendarza sądowego o wpisaniu do rejestru dłużników niewypłacalnych. Z uzasadnienia postanowienia wynika, że skarżący wpłacał na rzecz córek alimenty oraz wpłacił na konto komornika [...] zł. Wątpliwości nadto budzi decyzja Wójta Gminy K. z [...] listopada 2013r. orzekająca o obowiązku zwrotu [...] + odsetki [...] zł. Decyzja ta nie zawiera obliczeń, czy i kiedy jakie kwoty został przez dłużnika uiszczone, błędne jest rozstrzygnięcie w sprawie odsetek, brak podanej podstawy prawnej. Choć decyzja ta nie jest objęta kontrolą Sądu w niniejszej sprawie, to należy mieć na względzie, że jest związana z decyzją orzekającą w przedmiocie umorzenia, albowiem o umorzenie konkretnej kwoty wynikającej z tej decyzji zwrócił się skarżący. Na uwagę zasługuje też okoliczność, że Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia [...] maja 2013r. sygn. akt [...] obniżył alimenty skarżącego na rzecz córek i to począwszy od 1 września 2012r. Nadto organy podniosły w swych decyzjach, iż skarżący mimo że wskazał na problemy zdrowotne nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych kosztów na leczenie. Należy zauważyć, że nie był do tego przez organy zobowiązywany. W ocenie Sądu pomimo przedstawienia w uzasadnieniach swych decyzji sytuacji materialnej organy orzekające nie dokonały rzetelnej oceny całości materiału dowodowego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając te okoliczności na względzie stwierdzić należy, że zredukowanie stanowiska organów obu instancji do konstatacji, iż konieczność spłaty zadłużenia w funduszu alimentacyjnym jest konsekwencją niewywiązywania się przez skarżącego z obowiązku alimentacyjnego względem swoich dzieci jest niewyczerpujące, pozostawia bowiem poza oceną organów istotne okoliczności dotyczące sytuacji materialnej i zdrowotnej w trakcie powstania zadłużenia alimentacyjnego oraz ich wpływ na bieżącą sytuację skarżącego. Tym samym, w świetle przesłanek określonych w art. 30 ust. 2 upoua braki w przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, a także w uzasadnieniach decyzji organów I i II instancji mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art.135 p.p.s.a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej p.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji ze względu na naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Rozpoznając ponownie sprawę organy orzekające, kierując się przepisem art. 153 p.p.s.a., uwzględnią ocenę prawną oraz wytyczne Sądu co do dalszego prowadzenia postępowania, w szczególności wszechstronnie zbadają i ocenią zebrany w sprawie materiał dowodowy, aktualizując przy tym informacje o stanie dochodowym, materialnym i zdrowotnym skarżącego. Przy ocenie okoliczności sprawy nie można pominąć faktu, że możliwości zarobkowe skarżącego, będącego osobą schorowaną, są w istotny sposób ograniczone. MZ