I GZ 300/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 2 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 17 lipca 2014 r., sygn. akt I SA/Ke 264/14 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej za zaległości w podatku akcyzowym postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi ww. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienie wynika, że [...] złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W treści wniosku w rubryce "stan rodzinny" wskazał nazwisko żony ([...]), stwierdzając jednocześnie, że z osobą tą nie zamieszkuje. Podał, że jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura wojskowa, która po potrąceniach wynosi 754,21 zł miesięcznie. Oświadczył, że posiada mieszkanie o pow. około 28 m², które stanowi wspólność majątkową małżeńską oraz samochód marki Audi A6, rok prod. 2000, o wartości około 8000 zł, który został zabezpieczonyw prowadzonym przeciwko niemu postępowaniu karnym. Skarżący dodał również, że jego żona nie posiada majątku i nie uzyskuje dochodu. Zarządzeniem z dnia 20 maja 2014 r. referendarz sądowy, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "p.p.s.a.") wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie wskazanych w tym zarządzeniu dokumentów. W odpowiedzi skarżący przedłożył notarialnie poświadczone odpisy następujących dokumentów: zawiadomienia z Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia [...] stycznia 2014 r. skierowanego do [...] dotyczącego alimentacji [...], wydaną dla [...] decyzję Dyrektora Wojskowego Biura Emerytalnego w [...] z [...] marca 2014 r. o waloryzacji emerytury wojskowej, protokół z [...] kwietnia 2008 r. dot. zajęcia samochodu Audi A6 C5 Quatro; protokół z [...] marca 2008 r. dot. tymczasowego zajęcia samochodu Audi A6 C5 Quatro. Jednocześnie w odniesieniu do pkt. 1 wezwania skarżący wyjaśnił, że nie posiada deklaracji podatkowej, gdyż zeznanie to sporządza w jego imieniu Wojskowe Biuro Emerytalne w [...]. Co do pkt. 2 wezwania skarżący wskazał, że jego jedynym dochodem jest emerytura, z której co miesiąc potrącana jest kwota 1000 zł z tyt. alimentacji córki. Odnosząc się do pkt. 3 wezwania skarżący poinformował, że jego żona nie ma polskiego obywatelstwa. Jest obywatelką Białorusi i przebywa w Polsce na podstawie karty czasowego pobytu, przy czym ani w Polsce, ani na Białorusi nie uzyskuje dochodu. Odnosząc się natomiast do pkt. 4 wezwania wskazał, że przedkłada wydruk historii jego konta bankowego za ostatnie 3 miesiące. Dokumentu tego jednak nie załączył. Ustosunkowując się do pkt. 5 wezwania skarżący oświadczył, że jego żona nie jest właścicielką żadnego samochodu. On jest natomiast właścicielem jednego samochodu, lecz jego stan zdrowia i odległość od urzędu uniemożliwiają mu uzyskanie zaświadczenia z Wydziału Ewidencji Pojazdów i Kierowców w czasie, jaki zakreślił Sąd. W odniesieniu do pkt. 6 wezwania skarżący wskazał, że nie posiada dokumentów dot. zabezpieczenia jego samochodu na potrzeby postępowania karnego. Informacja ta może być jednak potwierdzona w Sądzie Okręgowym w [...] (sprawa [...]). Sam nie jest jednak w stanie uzyskać stosownego zaświadczenia w terminie zakreślonym przez Sąd z uwagi na dużą odległość Sądu Okręgowego w [...] od jego miejsca zamieszkania. Odnosząc się do pkt. 7 wezwania skarżący wskazał, ze nie posiada rachunków związanych z jego kosztami utrzymania, bo ich nie zbierał. Co do pkt. 8 wezwania oświadczył zaś, że ani on, ani jego żona nie korzystają z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 6 czerwca 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego, a od orzeczenia tego skarżący wniósł sprzeciw, wskazując, że nie miał możliwości przedstawienia wszystkich dokumentów wymaganych w wezwaniu z dnia 20 maja 2014 r. Stwierdził, że dołożył należytej staranności i przedłożył Sądowi te dokumenty, którymi dysponował lub które mógł uzyskać, biorąc pod uwagę stan jego zdrowia, odległość od właściwych urzędów i siedmiodniowy termin. Dodał, że w odpowiedzi na wezwanie odniósł się do każdego jego punktu, wskazał dlaczego nie może przedstawić określonego dokumentu i złożył odpowiednie oświadczenia. Referendarz jednak pominął te twierdzenia. Skarżący zaznaczył też, że został zobowiązany do złożenia dokumentów niezwiązanych z jego osobą i nie może odpowiadać za ich nieprzedłożenie, albowiem na podstawie art. 255 p.p.s.a. to on został obciążony obowiązkiem przedstawienia dokumentów, a nie jego żona. Ponadto dokumentów tych nie może zgromadzić, co jest związane z tym, że jego żona nie jest obywatelką Polski. Stwierdził też, że złożone przez niego oświadczenia i dokumenty są wystarczające do oceny jego stanu majątkowego. Oświadczenia te są bowiem dowodem i nie ma powodów, by kwestionować ich wiarygodność. Według Sądu I instancji staranie się przez skarżącego o tego rodzaju zwolnienie obligowało go do wykazania w formularzu PPF okoliczności potwierdzających brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i art. 252 p.p.s.a.). Oświadczenie skarżącego zawarte w przedłożonym przez niego wniosku okazało się jednak niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Wobec tego skarżący – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - został wezwany pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do złożenia - w terminie siedmiu dni od otrzymania wezwania - dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów jego oraz jego małżonki. Na wezwanie to skarżący odpowiedział jedynie fragmentarycznie, podając informacje na temat osiąganego dochodu z tytułu emerytury wojskowej, alimentacji córki, zabezpieczenia pojazdu w postępowaniach prowadzonych w 2008 r. [...] nie złożył natomiast wyciągu z posiadanego przez siebie konta, nie ustosunkował się do kwestii posiadania rachunków bankowych przez jego żonę, nie załączył zaświadczeń o posiadanych przez niego i jego małżonkę pojazdach, nie udokumentował faktu zabezpieczenia samochodu Audi A6 w postępowaniu karnym o sygn. [...], nie udokumentował (a nawet nie oszacował) kosztów własnego utrzymania, nie złożył własnego zeznania podatkowego za 2013 r., nie ustosunkował się do kwestii rozliczeń podatkowych żony, nie złożył również zaświadczenia, że żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W związku z niewywiązaniem się przez skarżącego z nałożonego nań obowiązku przedłożenia stosownych dokumentów dotyczących jego i jego żony, a zatem w związku z niewykazaniem kwestii istotnych z punktu widzenia postępowania w zakresie prawa pomocy, Sąd nie mógł rozpatrzyć wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Sąd I instancji nie uznał również argumentacji skarżącego o braku możliwości zgromadzenia dokumentów związanych z dochodem (lub jego brakiem) i stanem majątkowym jego żony z uwagi na nieposiadanie przez nią polskiego obywatelstwa. Fakt, że [...] jest obywatelką Białorusi i pozostaje w Polsce na podstawie karty czasowego pobytu nie wyklucza możliwości podejmowania przez nią zatrudnienia i osiągania dochodu (a co za tym idzie również rozliczania podatkowego). Nie oznacza też niemożności posiadania pojazdu, konta bankowego, a także uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Nie jest zatem uprawniona argumentacja skarżącego o braku możliwości zgromadzenia dokumentów dotyczących ww. okoliczności, z uwagi na to, że żona skarżącego jest cudzoziemką. Również to, że Sąd zobowiązał skarżącego do złożenia dokumentów niezwiązanych z jego osobą, lecz z osobą żony, nie może usprawiedliwiać niewykonania wezwania. Należy bowiem zauważyć, że Sąd ma prawo żądać poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wynika to nie tylko z faktu istnienia wspólności majątkowej małżeńskiej, ale również z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny (art. 23, art. 27 i art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). [...] zaskarżył powyższe postanowienie w całości wnosząc o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozstrzygnięcia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przez nieuzasadnioną odmowę przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy. Należy też zauważyć, że w przypadku, gdy Sąd w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 p.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z Sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez Sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy, należy podzielić pogląd Sądu I instancji, że [...] nie wykazał przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Skarżący we wniosku przedstawił jedynie częściowo swoją sytuację finansową. Wobec tego skarżący – na podstawie art. 255 p.p.s.a. - został wezwany pod rygorem oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy do złożenia - w terminie siedmiu dni od otrzymania wezwania - dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów jego oraz jego małżonki. Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z twierdzeniem Sądu I instancji, że na wezwanie to skarżący odpowiedział jedynie fragmentarycznie, podając informacje na temat osiąganego dochodu z tytułu emerytury wojskowej, alimentacji córki, zabezpieczenia pojazdu w postępowaniach prowadzonych w 2008 r. [...] nie złożył natomiast wyciągu z posiadanego przez siebie konta, nie ustosunkował się do kwestii posiadania rachunków bankowych przez jego żonę, nie załączył zaświadczeń o posiadanych przez niego i jego małżonkę pojazdach, nie udokumentował faktu zabezpieczenia samochodu Audi A6 w postępowaniu karnym o sygn. [...], nie udokumentował (a nawet nie oszacował) kosztów własnego utrzymania, nie złożył własnego zeznania podatkowego za 2013 r., nie ustosunkował się do kwestii rozliczeń podatkowych żony, nie złożył również zaświadczenia, że żona jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. W związku z niewywiązaniem się przez skarżącego z nałożonego nań obowiązku przedłożenia stosownych dokumentów dotyczących jego i jego żony, a zatem w związku z niewykazaniem kwestii istotnych z punktu widzenia postępowania w zakresie prawa pomocy, Sąd I instancji nie mógł rozpatrzyć wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż nie był w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Wprawdzie do zażalenia skarżący dołączył wyciąg z rachunku bankowego obrazujący zestawienie operacji za okres od 1 kwietnia 2014 r. do 30 czerwca 2014 r. -jednakże w dalszym ciągu nie wyjaśnia to wszelkich okoliczności zmierzających do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych skarżącego. Ponadto odnosząc się do argumentacji skarżącego, że nie może on odpowiadać za nieprzedłożenie dokumentów dotyczących jego żony należy wskazać, iż przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 tej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Wykazanie zatem sytuacji materialnej obojga małżonków, przynajmniej w zakresie wystarczającym do scharakteryzowania rzeczywistych możliwości płatniczych małżonka domagającego się dofinansowania z budżetu państwa, jest w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy konieczne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji