II OSK 2741/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak (spr.) Sędzia del. WSA Grażyna Staniszewska Protokolant asystent sędziego Rafał Jankowski po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej H.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Gl 346/14 w sprawie ze skargi D.C. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z 6 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach po rozpoznaniu skargi D.C. (dalej jako "skarżąca") uchylił decyzję Wojewody Śląskiego z [...] stycznia 2014 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Bytomia z [...] listopada 2013 r. w przedmiocie wymeldowania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że wnioskiem z 16 sierpnia 2013 r. H.C. (dalej jako "skarżący kasacyjnie") zwrócił się do Prezydenta Miasta Bytomia o wymeldowanie skarżącej z pobytu stałego w lokalu przy [...]. Wyjaśnił, że skarżąca nie zamieszkuje pod tym adresem od kwietnia 2012 r. Decyzją z [...] listopada 2013 r. Prezydent Miasta Bytomia orzekł o wymeldowaniu skarżącej z pobytu stałego w lokalu pod wskazanym wyżej adresem. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 139 poz. 993 ze zm. – dalej jako "ustawa o ewidencji ludności"). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji stwierdził, że materiał dowodowy, w tym w szczególności oględziny w miejscu zameldowania oraz przesłuchania stron, wykazały jednoznacznie, że skarżąca trwale i dobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego. Z zeznań skarżącej wynika, że opuszczenie lokalu nie było dobrowolne, lecz zostało spowodowane znęcaniem się nad nią przez męża, jednak nie podjęła ona żadnych przewidzianych prawem działań w celu umożliwienia powrotu do tego lokalu. W ocenie organu I instancji, bez znaczenia dla rozstrzygnięcia jest więc deklarowany przez skarżącą zamiar powrotu do lokalu w bliżej nieoznaczonej przyszłości. Organ I instancji wskazał, że w aktach sprawy znajduje się także odpis prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w Bytomiu z 28 maja 2013 r., sygn. akt [...], na podstawie którego skarżący kasacyjnie uznany został winnym popełnienia przestępstw z art. 207 § 1 oraz z art. 267 § 1 k.k. polegających na znęcaniu się psychicznym i fizycznym nad skarżącą oraz na naruszeniu tajemnicy korespondencji do niej kierowanej. Za popełnione przestępstwa został skazany na karę łączną dziesięciu miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem na okres dwóch lat. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca. Zaskarżoną decyzją z [...] stycznia 2014 r. Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji podtrzymując stanowisko tam wyrażone. Skarżąca wniosła skargą na powyższą decyzję Wojewody Śląskiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Uwzględniając skargę Sąd I instancji wyjaśnił, że dla ustalenia dobrowolności opuszczenia miejsca pobytu niezbędne jest ustalenie, czy i jakie środki prawne były i są podejmowane przez skarżącą w celu wykazania braku tej dobrowolności oraz dokonanie oceny takich działań. W ocenie Sądu I instancji, dokonując tej oceny w niniejszej sprawie organy ograniczyły się do stwierdzenia, że skarżąca nie podjęła starań zmierzających do przywrócenia jej posiadania lokalu. Organy pominęły przy tym, że w okolicznościach tej sprawy ewentualne starania skarżącej, które miałyby zmierzać do przywrócenia posiadania spornego lokalu byłyby bezprzedmiotowe. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżąca nie została tego posiadania pozbawiona. Świadczą o tym zgodne zeznania stron, z których wynika, że skarżąca posiada klucze do lokalu, zamki nie zostały wymienione, a ponadto sporadycznie przychodzi do tego lokalu w celu skorzystania ze znajdującej się tam maszyny do szycia. Ponadto nie zostało ustalone, że w jakikolwiek fizyczny sposób dostęp skarżącej do lokalu był utrudniony. Brak jest zatem przesłanek do sformułowania uzasadnionego roszczenia o przywrócenie posiadania. Skarżąca w ciągu całego postępowania podkreślała, iż opuściła lokal z powodu obawy o własne bezpieczeństwo. Wskazywała, że przebywając w tym lokalu jest stale narażona na znęcanie się ze strony męża. Dokładnie opisała swoją sytuację sprzed opuszczenia lokalu. Oświadczyła, że dla jej rodziny Policja założyła niebieską kartę. Wreszcie wykazała, że podjęła środki prawne przeciwko przemocy zawiadamiając właściwe organy o popełnieniu przestępstwa przez jej męża. Te działania przyniosły rezultat w postaci wyroku Sądu Rejonowego w Bytomiu, sygn. akt [...], który to wyrok uprawomocnił się jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Również przed wydaniem zaskarżonej decyzji w toku było postępowanie przed Sądem Okręgowym w Katowicach w przedmiocie separacji i eksmisji skarżącego kasacyjnie z przedmiotowego lokalu. W ocenie Sądu I Instancji, sprawa o eksmisję powinna była zostać oceniona przez organy meldunkowe pod kątem podjęcia przez skarżącą środków prawnych zmierzających do jej powrotu do spornego lokalu. Zdaniem Sądu I Instancji, nie można więc zgodzić się ze stanowiskiem organów obu instancji, że skarżąca nie podjęła środków prawnych, które miały na celu wykazanie braku dobrowolności w opuszczeniu przez nią lokalu. Ponadto Sąd I instancji zarzucił, że organy nie ustaliły charakteru opuszczenia lokalu pod kątem trwałości. Skarżąca konsekwentnie twierdziła, że opuściła lokal na czas trwania zagrożenia ze strony męża. Liczyła przy tym, że stan taki ustanie, co umożliwi jej powrót do mieszkania. Sąd I instancji podzielił stanowisko organów, że sam zamiar powrotu do lokalu nie stanowi dostatecznej przesłanki do utrzymania zameldowania. Wskazał jednak, że gdyby powiązać ten zamiar z czasowym charakterem opuszczenia lokalu, to wówczas zupełnie odmiennie należałoby ocenić obowiązki skarżącej wynikające z ustawy o ewidencji ludności. Jeżeli bowiem skarżąca jedynie czasowo opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i ze względów rodzinnych lub obawy o swoje bezpieczeństwo czasowo przebywa pod innym adresem, to wówczas nie miała obowiązku wymeldowania się z pobytu stałego, lecz obowiązek zameldowania się na pobyt czasowy pod adresem, pod którym czasowo zamieszkuje. Skarżący kasacyjnie wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 6 czerwca 2014 r. W pierwszej kolejności zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niezastosowanie, tj. art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności przez przyjęcie, że skarżąca nie opuściła przedmiotowego lokalu w sposób trwały i dobrowolny, lecz została do takiego zachowania zmuszona, oraz że podjęła środki prawne w celu ochrony swoich praw do zamieszkiwania w tym lokalu. W ocenie skarżącego kasacyjnie, stan faktyczny ustalony na podstawie przeprowadzonego postępowania dowodowego pozwala na subsumcję i zastosowanie wskazanej normy prawnej, co uczyniły organy administracji obydwu instancji w zaskarżonej decyzji. Ponadto skarżący kasacyjnie zrzucił naruszenie przepisów postępowania które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "p.p.s.a.") przez przyjęcie że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7 i art. 77 k.p.a. oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Po drugie, art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na sprzeczności istotnych ustaleń Sądu I instancji z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, sprowadzające się do przyjęcia, że dokonane przez organy administracji obydwu instancji ustalenia faktyczne nie dawały podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej. Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, wójt, burmistrz, prezydent miasta wydaje na wniosek strony bądź z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Przepis ten określa więc przesłanki, po spełnieniu których właściwy organ gminy (miasta), w tym przypadku Prezydent Miasta Bytomia, może orzec o wymeldowaniu danej osoby z miejsca pobytu stałego lub czasowego. Ponadto właściwy organ gminy (miasta) musi ustalić, że strona w sposób trwały i dobrowolny opuściła miejsce swojego zamieszkania, opuszczenie to trwało ponad 3 miesiące, a strona nie wymeldowała się. W niniejszej sprawie Sąd I instancji trafnie zauważył, że skarżąca opuściła lokal z powodu obawy o własne bezpieczeństwo. Ponadto przed wydaniem zaskarżonej decyzji prowadzone było postępowanie przed Sądem Okręgowym w Katowicach w przedmiocie separacji i eksmisji skarżącego kasacyjnie z przedmiotowego lokalu. Skarżąca konsekwentnie twierdziła, że opuściła lokal na czas trwania zagrożenia ze strony męża. Liczyła przy tym, że stan taki ustanie, co umożliwi jej powrót do mieszkania. Uwzględniając powyższe okoliczności Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że zarówno dobrowolność jak i trwałość opuszczenia przez skarżącą spornego lokalu budziła wątpliwości i powinna podlegać ponownej ocenie przez organy administracji. Argumenty podniesione w uzasadnieniu skargi kasacyjnej stanowią jedynie polemikę ze stanowiskiem Sądu I instancji, nie podważając jego prawidłowości. Skarżący kasacyjnie przywołuje bowiem okoliczności mające świadczyć, że skarżąca w sposób trwały i dobrowolny opuściła przedmiotowy lokal. Okoliczności te będą mogły stanowić przedmiot oceny przez organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy, przy czym organy te będą również zobowiązane uwzględnić ocenę prawną wyrażoną przez Sąd I instancji, jak również okoliczności wynikające z akt sprawy, które zaistniały już po wydaniu zaskarżonego wyroku. Ze złożonych przez skarżącą dokumentów przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wynika bowiem, że skarżąca została ponownie zameldowana w przedmiotowym lokalu (k. 73-75 akt sądowych). Z tych przyczyn Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że w sprawie doszło do naruszenia art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Zarzuty naruszenia tych przepisów są więc nieuzasadnione. Na uwzględnienie nie zasługiwał ponadto zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, z powodu błędnej wykładni tego przepisu dokonanej przez Sąd I instancji. Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika bowiem, że skarżący kwestionuje jedynie stanowisko Sądu I instancji, że w przyjętym stanie faktycznym brak było podstaw do zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Jednocześnie skarżący kasacyjnie nie podważa interpretacji tego przepisu dokonanej przez Sąd I instancji. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. z uwagi na niezastosowanie art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy o ewidencji ludności. Jak już bowiem wyżej wskazano, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na tym etapie postępowania na zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Błędnie został sformułowany zarzut naruszenia art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Przepis art. 3 § 1 p.p.s.a. jest przepisem o charakterze ustrojowym, który wyznacza granice działalności sądów administracyjnych i nie może stanowić samodzielnej podstawy kasacyjnej. Natomiast zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 lutego 2010 r., II FPS 8/09 (ONSAiWSA z 2010 r. nr 3, s. 39), przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Nie ulega wątpliwości, że takie stanowisko rozstrzygnięcie Sądu I instancji w niniejszej sprawie zawiera. Z tych względów i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.