II GZ 520/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 23 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2014 r., sygn. akt VIIII SA/Wa 454/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na postanowienie Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lutego 2014 r. znak: [...] w przedmiocie dokonania wpisu o zajęciu prawa ochronnego na znak towarowy postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonym postanowieniem z dnia 18 lipca 2014 r. o sygn. akt VIII SA/Wa 454/14, odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy. [...] (dalej: skarżący) złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podał, że jest w trudnej sytuacji osobistej i finansowej, a działalność gospodarcza, z której się utrzymuje (sklep internetowy) przynosi straty. Za pierwsze cztery miesiące bieżącego roku wyniosła [...]zł. Wobec braku oszczędności nie ma własnych środków na utrzymanie, a cały majątek został zajęty przez banki i komornika w wyniku postępowań komorniczych toczących się w stosunku do jego rodziców. W wyniku odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku oświadczył, że zamieszkuje wspólnie z rodzicami, którzy również są w trudnej sytuacji materialnej. W związku z tym ponosi koszty bieżącego utrzymania oraz zapewnienia środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Do pisma załączył zeznanie podatkowe za 2012 i 2013 r. z ujawnionym przychodem w wysokości odpowiednio [...]zł (koszty uzyskania przychodu [...]zł) i [...]zł (przy kosztach uzyskania [...]zł) oraz zeznanie podatkowe ojca za 2012 – 2013 r. z wykazanym przychodem za 2013 r. w wysokości ponad [...] mln zł, wyciągi z rachunku bankowego oraz plik faktur za energię, gaz i telefon. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 czerwca 2014 r. odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprzeciw od powyższego postanowienia odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. Po analizie wniosku [...] o przyznanie prawa pomocy przy uwzględnieniu obciążeń finansowych, jakie skarżący będzie obowiązany ponieść w postępowaniu (wpis sądowy od skargi w wysokości [...] zł), Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie wykazał, że pozostaje w trudnej sytuacji majątkowej. Ze znajdującego się w aktach sprawy wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu przychody. Z przedłożonych zeznań podatkowych za lata 2012 - 2013 - wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą znacznych rozmiarów osiągając w 2013 r. przychód w wysokości blisko [...]mln zł (nie ponosząc straty). W pierwszych [...] miesiącach 2014 r. uzyskał przychód w kwocie ponad [...]zł. W tej sytuacji bez znaczenia – dla oceny możliwości finansowych skarżącego – jest fakt, iż obecnie wykazuje on stratę na poziomie około [...]zł. Strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Strata nie uzasadnia potrzeby kredytowania skarżącemu należnych opłat sądowych. Powyższe oznacza, iż skarżący mógł zabezpieczyć środki niezbędne do uiszczenia kosztów sądowych w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie postępowania wynoszą [...]zł (wpis od skargi). WSA podkreślił, że spłata kredytu, którego miesięczna rata wynosi [...]zł nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego. Nie bez wpływu na ocenę sytuacji materialnej skarżącego ma fakt, iż ponosi on również bieżące, wysokie koszty utrzymania (faktury za telefon opiewające na kwoty około 500 zł miesięcznie, jak i faktury za energię i gaz kształtujące się na poziomie kilkuset i więcej złotych, koszty przesyłek kurierskich). W ocenie Sądu I instancji, stan majątkowy skarżącego pozwalał na poniesienie kosztów sądowych związanych z prowadzeniem sprawy. [...] wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego zmiany i przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego prawa pomocy polegającego na zwolnieniu skarżącemu od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy wystarczająco wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w wysokości [...] zł. Powyższa kwota przewyższa jego możliwości finansowe. Przy tym skarżący wskazał, że w dokumentach źródłowych rzetelnie przedstawił swoją sytuację finansową. Skarżący podkreślił, że uzyskiwane przez niego dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej są niewystarczające dla oceny jego sytuacji materialnej. Prowadzi on działalność gospodarczą polegająca na nabyciu i sprzedaży sprzętu akustycznego. Działalność ta polega na odsprzedaży ww. sprzętu z marżą. Skarżący nabywa towary odroczonym terminem płatności i w tym okresie stara się je sprzedać. Tym samym nie można przyjąć za wiarygodną informację o skali prowadzenia przedsiębiorstwa skarżącego, w oparciu jedynie o informacje dotyczące obrotu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy ma zapewnić możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie są w stanie, zgodnie z generalną zasadą ponoszenia kosztów związanych ze swoim udziałem w sprawie, uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie i stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "następuje" oznacza, że Sąd udzieli wnioskującemu prawa pomocy w sytuacji, w której wykaże on brak środków na poniesienie jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Przepis art. 245 § 2 p.p.s.a. stanowi, że prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a - zgodnie z treścią § 3 tego przepisu - prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Wskazać należy, że w rozpoznawanej sprawie WSA posiadał wystarczający materiał do kompleksowej oceny sytuacji majątkowej skarżącego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji słusznie uznał, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu przychody. Z przedłożonych zeznań podatkowych za lata 2012-2013 wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą znacznych rozmiarów osiągając w 2013 r. przychód w wysokości blisko [...] mln zł (nie ponosząc straty). W pierwszych [...] miesiącach 2014 r. uzyskał przychód w kwocie ponad [...] zł. W tej sytuacji bez znaczenia – dla oceny możliwości finansowych skarżącego – jest fakt, iż obecnie wykazuje on stratę na poziomie około [...] zł. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej i tym bardziej groźby wszczęcia postępowania upadłościowego (tak: NSA w postanowieniu z dnia 6 maja 2010 r., I GZ 110/10). Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla, że skarżący nie wykazał, by utracił płynność finansową, a ponadto posiada środki finansowe wielokrotnie przewyższające wartość wymaganego wpisu. Przede wszystkim należy zauważyć, że ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby fizyczne, wprowadził rygory koncentrujące się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy – mimo zaistnienia przesłanek ustawowych – od uznania sądów. Analiza orzeczeń sądów administracyjnych w tym zakresie również prowadzi do konstatacji, że jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2009 r., II OZ 140/09). Ponadto nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Z akt sprawy – złożonych zeznań podatkowych za lata 2012-2013 - wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą znacznych rozmiarów osiągając w 2013 r. przychód w wysokości blisko [...]mln zł. Również pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym ojciec skarżącego, który także prowadzi własną działalność gospodarczą, osiągnął przychód na zbliżonym poziomie. W przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskiwał przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtowały się na bardzo wysokim poziomie. Również analiza wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie wskazuje, aby płynność finansowa skarżącego była zagrożona. Poza tym spłaca on kredyt, którego wysokość rat świadczy o posiadanej zdolności kredytowej, a wysokie koszty utrzymania (faktury za telefon opiewające na kilkaset zł, czy tez energię i gaz nawet na kilka tysięcy zł), nie przesądzają o trudnej sytuacji finansowej, ale o możliwościach zarobkowych skarżącego i jego rodziny. Poza tym dodać należy, że skarżący mieszka wspólnie z rodzicami, nie ma na utrzymaniu małoletnich dzieci, nie jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym bądź innymi zobowiązaniami, które korzystałyby z pierwszeństwa przed obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych. Skarżący nie znajduje się w sytuacji, która uzasadniałaby przerzucenie na skarb państwa kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi. W świetle przedstawionych przez skarżącego okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że w obecnej kondycji finansowej [...] nie można przyjąć, iż nie dysponuje on środkami na pokrycie wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe okoliczności Sąd I instancji trafnie ocenił jako uzasadniające odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieznanych WSA, które mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone rozstrzygnięcie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. oddalił zażalenie.