III SA/Lu 652/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca),, Sędzia NSA Marek Zalewski, Protokolant Asystent sędziego Dorota Winiarczyk - Ożóg, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi B. A. i D. M. Spółka jawna z siedzibą w T. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego oraz podatku od towarów i usług I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości; III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącej kwotę 7.117,00 zł (siedem tysięcy sto siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia (...) listopada 2012 r. Nr (...) Naczelnik Urzędu Celnego w (...) stwierdził postanie długu celnego w przywozie na dzień (...) września 2010 r., określił kwotę długu celnego ((...)zł), kwotę podatku od towarów i usług (...) oraz powiadomił dłużników solidarnych (w tym Spółkę A) o zaksięgowaniu kwoty cła w łącznej wysokości (...)zł. Pismem z dnia (...) grudnia 2012 r. w/w Spółka, reprezentowana przez wspólnika (...), wniosła odwołanie od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie art. 122 Ordynacji podatkowej oraz art. 37 ust. 1a ustawy o podatku od towarów i usług. Dyrektor Izby Celnej w (...) decyzją (...) uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej obciążenia odpowiedzialnością za powstanie długu celnego C i w tym zakresie umorzył postępowanie, a w pozostałym zakresie utrzymał decyzję w mocy. W skardze do WSA w Lublinie A domagała się uchylenia w/w decyzji oraz decyzji Naczelnika Urzędu Celnego (...) Spółka zarzuciła naruszenie przepisów: – art. 145 w zw. z art. 136 Ordynacji podatkowej, poprzez ich niezastosowanie, co doprowadziło do pominięcia pełnomocnika skarżącej w toku postępowania przed organem II instancji, doręczenia bezpośrednio skarżącej decyzji organów I i II instancji w sytuacji, gdy w sprawie ustanowiono pełnomocnika, co jest równoznaczne z pominięciem strony w postępowaniu; – art. 233 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, poprzez wydanie decyzji utrzymującej w mocy poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w Zamościu, w sytuacji, gdy decyzja ta podlegała uchyleniu z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik postępowania wobec pominięcia pełnomocnika skarżącej przy doręczaniu decyzji, co oznaczało, iż decyzja ta nie została skutecznie doręczona i nie weszła do obrotu prawnego; – art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, poprzez wadliwą, dowolną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie i przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów skutkujących niewłaściwym ustaleniem wysokości długu celnego, kręgu dłużników solidarnych ponoszących odpowiedzialność za zapłatę długu celnego oraz wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług; – art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie polegające na braku faktycznego i prawnego uzasadnienia decyzji w części dotyczącej uchylenia zaskarżonej decyzji wobec C; – art. 5 ustawy z dnia 18 marca 2011 r. o zmianie ustawy o podatku od towarów i usług oraz ustawy - Prawo o miarach w zw. z art. 37 ust. 1a ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez jego pominięcie i przyjęcie, że odsetki od należnej kwoty podatku od towaru i usług winny być naliczane od dnia następnego po powstaniu obowiązku podatkowego w imporcie towarów tj. (...) września 2010 r., w sytuacji, gdy z zgodnie z powołanym przepisem zmiana wprowadzona przepisem art. 37 ust. 1a ustawy o podatku od towarów i usług nie obejmuje importu towarów, dla którego obowiązek podatkowy powstał przed dniem wejścia w życie w/w przepisu od dnia (...) kwietnia 2011 r. – art. 37 ust. 1a ustawy o podatku od towarów i usług, poprzez jego błędne zastosowanie do naliczania odsetek od należnej kwoty. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje. W skardze do WSA w Lublinie Spółka sformułowała zarzuty naruszenia prawa procesowego i materialnego. Zarzuty dotyczą między innymi pozbawienia strony prawa do czynnego udziału w postępowaniu, w tym poprzez nieprawidłowe doręczenie stronie decyzji organu I instancji. Skarżąca podkreśliła, że pomimo ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na etapie postępowania przed organem I instancji, decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w (...) z dnia (...) listopada 2012 r. – z naruszeniem prawa - nie doręczono temu pełnomocnikowi. Stosownie do art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W/w zasada czynnego udziału stron w każdym stadium postępowania jest jedną z najważniejszych zasad postępowania podatkowego i celnego. Przepis ten nakłada na organy podatkowe obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nakazuje umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Brak kontradyktoryjności w postępowaniu podatkowym wymaga kompensowania silniejszej pozycji organu podatkowego poprzez system gwarancji procesowych. Taką gwarancją jest w szczególności obowiązek organu zapewnienia podatnikowi czynnego udziału w postępowaniu podatkowym (zob. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 27 lutego 2014 r. sygn. akt I SA/Ol 102/14). W/w zasadę konkretyzuje szereg pozostałych przepisów Ordynacji podatkowej, które nakładają określone obowiązki na organy lub określają uprawnienia strony, czego przejawem jest możliwość wypowiedzenia się strony w sprawie zebranego materiału dowodowego (art. 200 § 1 Ordynacji podatkowej) i obowiązek organu wyznaczenia stronie co najmniej 7-dniowego terminu w celu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem decyzji. Z powyższego uprawnienia strona może, ale nie musi skorzystać. W wyroku z dnia 13 października 2010 r. (sygn. akt I GSK 1065/09) Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym stanowi jedną z fundamentalnych zasad postępowania administracyjnego i obejmuje swym zakresem wszystkie fazy tego postępowania. W innym wyroku z dnia 22 października 2010 r. (sygn. akt II FSK 1071/09) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił gwarancyjny charakter instytucji doręczenia korespondencji, stwierdzając, że z gwarancyjnego charakteru tej instytucji wynika, że jedynie doręczenie zgodne z obowiązującymi przepisami można uznać za skuteczne i wywołujące określone następstwa prawne. W aspekcie zaś uprawnień strony postępowania prawidłowe doręczenie stanowi konkretyzację prawa do jej czynnego udziału w każdym stadium postępowania (art. 123 Ordynacji podatkowej). Zgodnie z art. 136 Ordynacji podatkowej, strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Stosownie do art. 145 § 1 w/w ustawy, pisma doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela — temu przedstawicielowi. Zgodnie z § 2 tego artykułu, jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Stosownie do treści art. 137 § 2 Ordynacji podatkowej, pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu. W myśl art. 137 § 3 w/w ustawy, pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa. Bezsporne w niniejszej sprawie jest to, że zarówno organ I instancji, jak i organ odwoławczy nie uwzględnił faktu ustanowienia w dniu (...) października 2012 r. przez stronę pełnomocnika w osobie radcy prawnego (...) (k. 404 akt adm.). Pełnomocnik zgłosił swój udział w postępowaniu i w dniu (...) października 2012 r. zapoznał się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie. Organ odwoławczy nie neguje w/w okoliczności i w tym zakresie wyraża – niesłuszne – zapatrywanie, że w sprawie, w której występuje kilka stron, decyzja prawidłowo doręczona kilku osobom w ogóle nie weszłaby do obrotu prawnego z powodu niewłaściwego doręczenia rozstrzygnięcia tylko jednej stronie. Dyrektor Izby Celnej (...) stwierdził, że doręczenie decyzji organu I instancji nastąpiło z oczywistym naruszeniem art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej, ale uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, skoro Spółka wniosła odwołanie, miała możliwość brania udziału w postępowaniu odwoławczym i nie skorzystała z tego prawa. W tym miejscu należy wskazać w związku z wniesieniem odwołania od decyzji organu I instancji osobiście przez skarżącą, że nawet w przypadku udzielenia pełnomocnictwa ogólnego, nie jest wykluczone podejmowanie czynności w postępowaniu przez samą stronę. Strona decyduje samodzielnie zakresie, w jakim chce skorzystać z pomocy pełnomocnika. Dopóki strona nie cofnie pełnomocnictwa, czy też nie ograniczy jego zakresu, organ podatkowy (celny) musi zapewnić pełnomocnikowi strony możliwość czynnego udział w postępowaniu. Pominięcie pełnomocnika w czynnościach procesowych skutkuje pozbawieniem pełnomocnika wiedzy o podejmowanych przez organ czynnościach procesowych, a tym samym pozbawia go możliwości podejmowania czynności będących reakcją na te działania. Zatem pozbawienie pełnomocnika skarżącego możliwości udziału w postępowaniu administracyjnym stanowi istotne naruszenie procesowe. Ustanowienie pełnomocnika w sprawie, zwłaszcza pełnomocnika profesjonalnego, ma na celu przede wszystkim ochronę strony przed skutkami nieznajomości prawa. Jeżeli organ pomija pełnomocnika w toku czynności postępowania, to niweczy skutki staranności strony w dążeniu do ochrony swych praw i interesów oraz otrzymania takiej ochrony prawnej, jaką powinna ona uzyskać w państwie prawa (por. wyrok SN z 9 września 1993r. sygn. akt: III ARN 45/93, OSNC 1994, nr 5, poz. 112 oraz wyrok NSA z 10 lutego 1987r. sygn. akt: SA/Wr 875/86, ONSA 1987, nr 1, poz. 13). W niniejszej sprawie pominięcie pełnomocnika dotyczy nie tylko wadliwego doręczenia decyzji organu odwoławczego, ale również wszystkich czynności podejmowanych w postępowaniu odwoławczym (w tym czynności dowodowych). Naruszenie przepisów postępowania art. 136 i art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej skutkujące pozbawieniem strony, bez jej winy, udziału w postępowaniu stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Stwierdzenie zaistnienia przesłanki wznowieniowej, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, w toku kontroli sądowoadministracyjnej uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji bez względu na to, czy skutki stwierdzonego naruszenia miały, czy też mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga bowiem, że art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. nie uzależnia możliwości uchylenia decyzji od istnienia związku między naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania a treścią wydanej decyzji. Funkcją przywołanego przepisu jest bowiem ochrona obiektywnego porządku prawnego (zob. wyrok WSA w Lublinie z dnia 5 grudnia 2008 r. sygn. akt I SA/Lu 476/08). W realiach rozpoznawanej sprawy i wobec stwierdzonych uchybień proceduralnych świadczących o wadliwości zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że niecelowym byłoby merytoryczne odnoszenie się do pozostałych zarzutów i wniosków podniesionych w skardze, w tym do zarzutu naruszenia art. 37 ust. 1 a ustawy o podatku od towarów i usług. W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. Orzeczenie w przedmiocie wstrzymania wykonania decyzji Dyrektora Izby Celnej w Białej Podlaskiej uzasadnia przepis art. 152 p.p.s.a., zaś rozstrzygnięcie o kosztach postępowania - art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.