II FZ 327/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 343/14 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 7 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odroczenie terminu płatności zaległości podatkowych postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Po 343/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek P. B. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że z uzyskanych od skarżącego informacji wynika, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą, pracuje oraz, że prowadzi gospodarstwo rolne, natomiast małżonka nie uzyskuje żadnych przychodów. Małżonkowie pozostają we wspólności majątkowej małżeńskiej i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Skarżący podał, że posiada nieruchomość rolną o łącznej pow. 52.5452 ha i las o pow. 4,7 ha. Ze złożonych przez skarżącego na wcześniejszym etapie postępowania oświadczeń wynika, że w 2013 r. z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości 100.000,- zł, poniósł koszty w wysokości 142.000,- zł. W 2014 r. skarżący z tytułu upraw uzyskał przychód w wysokości 90.000,- zł, poniósł koszty w wysokości 152.000,00 zł. Pomimo wezwania do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wyjaśnił natomiast, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Ze złożonych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą. Z załączonych na wcześniejszym etapie postępowania kopii zeznań rocznych podatkowych wynika, że w 2012 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 368.223,54 zł, koszty uzyskania przychodów 506.947,99 zł i strata 138.724,45 zł, w 2013 r. przychód skarżącego z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej wyniósł 132.633,35 zł, koszty uzyskania przychodów 348.121,56 zł i strata 215.488,21 zł. Ponadto z zeznań rocznych podatkowych wynika, że z tytułu wynagrodzenia za pracę dochód skarżącego w 2012 r. wyniósł 12.177,02 zł, z innych źródeł 2.648,02 zł, w 2013 r. dochód wnioskodawcy z tytułu wynagrodzenia za pracę wyniósł 11.537,30 zł, z innych źródeł 4.837,07 zł. Z załączonych deklaracji VAT-7 wynika, że w kwietniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.081,- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 5.886 zł, w maju 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.783,- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.518,- zł , w czerwcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 7.701,- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.610,- zł, w lipcu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 9.141,- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.221,- zł, w sierpniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.113,- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.846,- zł, we wrześniu 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 308.292,- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 2.704,- zł, w październiku 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.491,- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.085,- zł, w listopadzie 2014 r. podstawa opodatkowania wynosiła 8.496,- zł, podatnik nabył towary i usługi za kwotę netto 3.232,- zł. Z załączonej podatkowej księgi przychodów i rozchodów – SUMY 2014 r. wynika, że w styczniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 8.328,29 zł, koszty uzyskania przychodów 51.727,04 zł i strata 43.398,75 zł, w lutym 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 10.191,14 zł, koszty uzyskania przychodów 30.537,32 zł i strata 20.346,18 zł, w marcu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 11.963,01 zł, koszty uzyskania przychodów 24.768,79 zł i strata 12.805,78 zł, w kwietniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 8.081,35 zł, koszty uzyskania przychodów 23.566,21 zł i strata 15.484,856 zł, w maju 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 8.783,32 zł, koszty uzyskania przychodów 22.171,57 zł i strata 13.388,25 zł, w czerwcu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 7.701,- zł, koszty uzyskania przychodów 21.840,01 zł i strata 14.139,01 zł, w lipcu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 9.141,05 zł, koszty uzyskania przychodów 22.534,74 zł i strata13.393,69 zł, w sierpniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 8.112,94 zł, koszty uzyskania przychodów 25.231,94 zł i strata 17.119,00 zł, we wrześniu 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 308.292,36 zł, koszty uzyskania przychodów 142.233,52 zł i dochód 166.058,84 zł, w październiku 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 8.490,62 zł, koszty uzyskania przychodów 20.448,63 zł i strata 11.958,01 zł, w listopadzie 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 8.496,25 zł, koszty uzyskania przychodów 21.576,87 zł i strata 13.080,62 zł, co oznacza, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 stycznia 2014 r. do 30 listopada 2014 r. przychód skarżącego wyniósł 397.581,33 zł, koszty uzyskania przychodów 406.393,94 zł i strata 8.812,61 zł. Zatem z przedłożonych przez skarżącego dokumentów wynika, że w 2012, 2013 i w okresie od stycznia do listopada 2014 r. poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Jednakże strata w prowadzonej działalności gospodarczej jest wynikiem bilansowym kosztów nad przychodami, co prowadzi do braku dochodu, jako podstawy opodatkowania podatkiem dochodowym. Ponoszenie przez skarżącego przez dłuższy okres czasu straty z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej nie uzasadnia potrzeby kredytowania należnych opłat sądowych, związanych z wniesioną przez skarżącego skargą. Sąd wskazał, że zgodnie z oświadczeniem skarżącego, spłaca on raty kredytów z uzyskiwanych z tytułu działalności gospodarczej przychodów. Jednak, spłata kredytów nie uzasadnia twierdzenia, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wobec skarżącego prowadzone są liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty jego majątek. Jednakże zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych, gdyż skarżący nadal może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Sąd uznał, że skoro, kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika, to fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Skarżący określił koszty miesięcznego utrzymania na kwotę 2.650,- zł, natomiast wynagrodzenie brutto skarżącego wynosi 1.680,- zł. Oznacza to, że na wydatki związane z miesięcznym utrzymaniem przeznacza również środki uzyskane z przychodów z działalności rolniczej i gospodarczej. Odnośnie podmiotu B. Sp. z o.o. skarżący wyjaśnił, że jest pracownikiem i prokurentem tego przedsiębiorcy, 100% udziałów spółki należy do syna oraz, że spółka wynajmuje od niego pomieszczenia za kwotę 6 zł brutto miesięcznie. Sąd podkreślił, że utworzenie podmiotu gospodarczego B. Sp. z o.o. (porównując przychody za rok 2010 z przychodami za rok 2009), zbiega się z umniejszeniem przychodów osobistych wnioskodawcy osiąganych z pozarolniczej działalności gospodarczej o 2.080.926,82 zł. Zdaniem Sądu, złożony wniosek nie uzasadnia stanowiska, że poniesienie przez skarżącego kosztów profesjonalnego pełnomocnika w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób, że nie będzie on w stanie zapewnić sobie i małżonce minimum warunków socjalnych. Także majątek zgromadzony przez skarżącego oraz ujawnione przychody w sposób jednoznaczny wykluczają go z grona osób uprawnionych do uzyskania wsparcia w formie prawa pomocy. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie ww. postanowienia i nadanie sprawie biegu. W uzasadnieniu podnosząc, że tym postanowieniem Sąd dał dowód na to, że pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawej, a w związku z drastycznym spadkiem dochodów skarżący nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych. Skarżący podniósł, że jego sytuacja finansowa znacznie odbiega od przedstawionej przez Sąd, a dokonane ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Skarżący dalej postawił pytanie, jak więc ma dochodzić swoich praw, w sytuacji, gdy nie stać go na opłacenie kosztów sądowych, a jego sytuacja pogorszyła się w wyniku wypadku jakiemu uległ i w związku z tym obecnie przebywa na rencie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątek od tej reguły stanowi instytucja prawa pomocy. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym w przypadku, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) oraz w zakresie częściowym, kiedy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Prawo pomocy jako instytucja procesowa postępowania przed sądami administracyjnymi ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które nie osiągają żadnych dochodów lub też osobom o bardzo niskich dochodach, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie ponosić kosztów związanych z postępowaniem przed sądami administracyjnymi. Zasadą jest bowiem, że strona winna partycypować w kosztach postępowania, zwłaszcza jeśli posiada stały miesięczny dochód. Z treści art. 246 § 1 p.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W kontekście przywołanych powyżej unormowań należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał przesłanek warunkujących przyznanie mu prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że ocena istnienia przesłanek do zwolnienia czy to całkowitego, czy częściowego z kosztów sądowych rozumiana jako prawo pomocy nakłada na Sąd obowiązek rzetelnej analizy nie tylko wniosku złożonego w sprawie udzielenia pomocy, ale także tych dokumentów, które uzna za konieczne do rozstrzygnięcia wniosku. Nie uczynienie zadość żądaniu Sądu w tym przedmiocie, uprawnia do przyjęcia stanowiska, że strona nie wykazała istnienia przesłanek do udzielenia prawa pomocy. Ujmując rzecz inaczej, brak zaspokojenia żądania Sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten Sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do nie wykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z 14 stycznia 2014 r., sygn. akt II FZ 1523/13). Należy wskazać, że kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika i fakt ten nie może skutkować przeniesieniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. Strona powinna ponosić koszty postępowania, jeżeli dysponuje stałym miesięcznym dochodem i posiada znaczny majątek w postaci ruchomości i nieruchomości. Sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego nie uzasadnia stanowiska, że ustanowienie pełnomocnika z wyboru w przedmiotowej sprawie spowoduje zachwianie sytuacji materialnej i bytowej w taki sposób, że nie będzie w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego. Obciążenia finansowe powstałe poprzez zaciągnięcie zobowiązań kredytowych są indywidualną decyzją strony i konieczność ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzenia jakichkolwiek postępowań sądowych w żadnym razie nie może w takiej sytuacji skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ich ponoszenia, bez wykazania argumentów związanych z zagrożeniem bytu skarżącego i jego rodziny. Oceny tej skarżący nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie gołosłowną polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem Sądu pierwszej instancji. Skarżący ograniczył się jedynie do subiektywnych stwierdzeń, które nic nie wnoszą do sprawy. Jeśli twierdzi on, że stan faktyczny jest inny, niż przyjął Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu, to należało w zażaleniu ten stan faktyczny opisać i przedstawić stosowne dowody na poparcie swojego stanowiska. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się do tak sformułowanego zarzutu, bowiem nie wie, w jakim zakresie i jakie fakty z zaskarżonego orzeczenia strona kwestionuje. W zażaleniu skarżący nie przedstawił popartych dowodami faktów, które wskazywałyby na konieczność wsparcia ze strony budżetu Państwa. Do zażalenia nie dołączył żadnych załączników. Sąd oceniając zasadność zażalenia nie może opierać się na gołosłownych twierdzeniach strony, lecz te twierdzenia muszą zostać potwierdzone przedłożonymi dokumentami. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. [pic]