I OSK 2652/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska (spr.), Sędzia del. NSA Andrzej Wawrzyniak, Protokolant asystent sędziego Agnieszka Chorab, po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C.S. i M.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wa 2119/13 w sprawie ze skargi C.S. i M.L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku 1. uchyla zaskarżony wyrok i postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz C.S. i M.L. solidarnie kwotę 400 (czterysta) złotych i na rzecz C.S. kwotę 437 (czterysta trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę C. S. i M. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu. Wyrok powyższy zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Pismem z dnia 24 listopada 2009 r., Prezydent m.st. Warszawy wypowiedział dotychczasową wysokość opłaty rocznej z tytułu prawa użytkowania wieczystego udziału 0,060200 części, nieruchomości gruntowej przy ulicy L., uregulowanej w KW WA4M/00041509/2, oznaczonej jako działka ew. nr 19 z obrębu 5-05-06 o powierzchni 461 m2, związanego z własnością lokalu nr U1, równocześnie proponując nową wysokość opłaty rocznej – 4 556,63 zł. Pismo to skierowane zostało do C. S. oraz spadkobierców po J. S., nadto zawarto w nim prośbę o dostarczenie postanowienia o nabyciu praw spadkowych po zmarłej 12 marca 2006 r. J. S.. Wysłane ono zostało na adres C. S., ul. B., a przesyłka, po dwukrotnym awizowaniu, zwrócona została do Urzędu Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy 16 grudnia 2009 r., z informacją, iż doręczenie nie nastąpiło z powodu nieobecności adresata. W dniu [...] sierpnia 2010 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wpłynął wniosek reprezentowanego przez adwokata Monikę L. C. S. oraz działającej we własnym imieniu M. L. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o uznanie, że podwyższenie opłaty z tytułu prawa użytkowania wieczystego jest nieuzasadnione. W uzasadnieniu wnioskodawcy wskazali, że wypowiedzenie z dnia 24 listopada 2009 r. wysłane zostało na adres zamieszkania C. S., chociaż powinno być skierowane na adres nieruchomości, której dotyczy wypowiedzenie wysokości opłaty i podkreślono, że w dniu 28 lipca 2010 r. nastąpiło przeniesienie przez C. S. prawa własności przedmiotowego lokalu na rzecz M. L., a podczas gromadzenia dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia tej czynności C. S. uzyskał informację o podwyższeniu opłaty. Odmawiając przywrócenia terminu, postanowieniem z dnia [...] czerwca 2013 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wskazało, że we wniosku nie uprawdopodobniono w żaden sposób braku winy w uchybieniu terminu, bowiem wnioskodawcy nie przedstawili żadnych dowodów na to, że zaistniała jakaś obiektywna przeszkoda w złożeniu wniosku. Kolegium stwierdziło też, że nie można uznać, iż wysłanie wypowiedzenia opłaty za użytkowanie wieczyste właścicielowi lokalu użytkowego nie na adres tego lokalu, ale na adres miejsca zamieszkania jest błędem organu, niweczącym skutki opisane w art. 44 § 4 k.p.a. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał: Zaskarżone postanowienie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Rozważaniu przez organ zasadności przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej, niezbędne jest ustalenie, że doszło do uchybienia terminu, zaś Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie błędnie przyjęło, że wypowiedzenie z dnia 24 listopada 2009 r., skierowane do C. S. i spadkobierców po J. S., a wysłane (zaadresowane) do C. S. zostało skutecznie doręczone i weszło do obrotu prawnego. Z akt sprawy wynika, że wypowiadając dotychczasową wysokość opłaty rocznej organ posiadał wiedzę o tym, że J. S., która była współwłaścicielem lokalu, zmarła 12 marca 2006 r., albowiem w treści wypowiedzenia wezwał C. S. do przedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, jednak nie ustalił danych aktualnych współwłaścicieli lokalu i współużytkowników wieczystych gruntu. Wypowiedzenie skierowane do C. S. i spadkobierców po J. S. zostało zaadresowane i wysłane do C. S., choć powinno być skierowane i doręczone odrębnie każdemu ze współużytkowników wieczystych, aby można było mówić o skutecznym wypowiedzeniu dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 14 maja 2014 r. sygn. akt III CZP 19/14 stwierdził, iż opłata roczna z tytułu użytkowania wieczystego związanego z prawem własności wyodrębnionego lokalu mieszkalnego powinna być wypowiedziana w całości wszystkim współwłaścicielom tego lokalu (art. 78 ust. 1 u.g.n.). Brak zatem skutecznego doręczenia wypowiedzenia wysokości opłaty powoduje, że nie otwierają się żadne terminy przewidziane przepisami, a dotyczące zaskarżenia tego wypowiedzenia. Niedoręczenie wypowiedzenia z 24 listopada 2009 r. G. J. i A. A. – następcom prawnym J. S. – powoduje, że nie można mówić o skutecznym wypowiedzeniu dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego i już z tej tylko przyczyny brak było możliwości przywrócenia terminu do złożenia wniosku o ustalenie, że podwyższenie opłaty jest nieuzasadnione, w sprawie nie ma bowiem mowy o uchybieniu terminu do dokonania tej czynności. Nie było błędem organu skierowanie przesyłki do C. S. na adres zamieszkania, zgodnie bowiem z art. 42 § 1 k.p.a. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Natomiast w stanie faktycznym sprawy organ powinien był wykorzystać możliwość skierowania wypowiedzenia na adres nieruchomości, bowiem podkreślenia wymaga, że doręczenie zastępcze może nastąpić dopiero w razie niemożności doręczenia właściwego. O skutkach zatem doręczenia zastępczego można mówić tylko po spełnieniu tego warunku. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli C. S., prawidłowo reprezentowany przez adwokata M. L., oraz M. L., domagając się uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów postępowania. Wyrokowi zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 19 ust. 1 ustawy o samorządowych kolegiach odwoławczych, poprzez zaniechanie uchylenia zaskarżonego postanowienia organu z dnia [...] czerwca 2013 r., mimo tego że wydanie postanowienia nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania. Zdaniem skarżących, skoro Sąd uznał, że postępowanie w sprawie przywrócenia terminu było bezprzedmiotowe, to postępowanie powinno zostać umorzone, zatem skarga nie mogła być oddalona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Artykuł 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej jako "p.p.s.a.", stanowi, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności skutkujące nieważnością postępowania, określone w art. 183 § 2 pkt 1–6 p.p.s.a., należało zatem odnieść się do zasadniczych zarzutów stanowiących istotę podstaw kasacji. Oceniając zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za usprawiedliwione. Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że aby można było mówić o przywróceniu terminu do dokonania przez stronę określonej czynności, konieczne jest ustalenie czy nastąpiło uchybienie terminu. Natomiast nie można podzielić stanowiska, że w sytuacji, gdy na skutek wadliwego działania organu termin się nie otworzył to odmowa przywrócenia terminu odpowiada prawu. Postępowanie w sprawie przywrócenia terminu może się kończyć dwoma rozstrzygnięciami – przywróceniem terminu i odmową przywrócenia, w zależności od tego czy strona w tym postępowaniu uprawdopodobni brak swojej winy w uchybieniu lub tego braku nie wykaże. Rozstrzygnięcia te są rozstrzygnięciami merytorycznymi, bowiem zapadają w przedmiocie przywrócenia terminu, który został uchybiony i po zbadaniu przesłanek, określonych przepisami, od których zależy przywrócenie terminu, bądź odmowa przywrócenia. Natomiast w sytuacji, gdy w wyniku badania wniosku o przywrócenie terminu okaże się, że nie został on uchybiony nie ma podstaw do orzekania co do jego przywrócenia. W takim przypadku postępowanie wszczęte wnioskiem strony jest bezprzedmiotowe. Rozstrzygnięcie zatem w sprawie powinno być tylko formalne przez odmowę wszczęcia postępowania lub jego umorzenie. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że wobec wad w doręczeniu wypowiedzenia wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego udziału w nieruchomości przy ul. L. w Warszawie, nie można mówić o skutecznym doręczeniu, zatem termin, o którym mowa w art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, do złożenia wniosku o ustalenie, że aktualizacja opłaty jest nieuzasadniona, nie otworzył się, zatem nie zaczął biec, a wobec tego nie można mówić o uchybieniu terminu do złożenia wniosku. Podzielić należy to stanowisko Wojewódzkiego Sądu. Wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości powinno być skierowane do podmiotu, któremu prawo to przysługuje, a jeżeli podmiotów tych jest więcej, do każdego z nich, jako współużytkowników tego prawa. Lokal nr U1 w budynku przy ul. L. w Warszawie, z którym związany jest udział w użytkowaniu wieczystym był własnością C. S. i J. S., a Prezydent m.st. Warszawy kierując wypowiedzenie dotychczasowej wysokości opłaty z tytułu użytkowania wieczystego wiedział, iż J. S. nie żyje, bowiem wypowiedzenie kierował do C. S. i spadkobierców J. S.. Obowiązkiem organu wobec wiedzy o śmierci współwłaścicielki lokalu i współużytkowniczki wieczystej nieruchomości było ustalenie, komu w miejsce J. S. przysługuje tytuł prawnorzeczowy, aby do tych osób, do każdej z nich skierować wypowiedzenie opłaty. Pominięcie następczyń prawnych J. S., a skierowanie wypowiedzenia tylko do C. S. czyniło samo wypowiedzenie bezskutecznym, wobec jego niedoręczenia osobom, których praw dotyczyło. W takim stanie sprawy, skoro nie było podstaw do prowadzenia postępowania w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o uznanie za nieuzasadnioną aktualizację opłaty, bowiem termin ten nie rozpoczął biegu, to uznanie przez Wojewódzki Sąd rozstrzygnięcia przez Samorządowe Kolegium sprawy co do meritum za zgodne z prawem, a jedynie z wadliwym uzasadnieniem nie było z prawem zgodne. Wojewódzki Sąd powinien był skargę uwzględnić, a nie ją oddalić. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 188 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.