II OZ 967/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 574/14 oddalającego wniosek M. W. o wyłączenie sędziego H. Knysiak-Molczyk od orzekania w sprawie ze skargi M.W. na decyzję na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania postanawia: oddalić zażalenie. W trakcie rozprawy przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie w dniu 29 maja 2014 r. M. W. zgłosiła do protokołu wniosek o wyłączenie Przewodniczącego składu orzekającego sędzi WSA Hanny Knysiak-Molczyk z uwagi na rozpoznawanie przez sędziego jej skarg w Sądzie Okręgowym w Krakowie w Wydziale Wizytacyjnym. W dniu 2 czerwca 2014 r. pisemne wyjaśnienia złożyła sędzia WSA Hanna Knysiak-Molczyk, która oświadczyła, że nie zachodzą przewidziane w art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przesłanki wyłączenia sędziego. Sędzia wyjaśniła, iż z M. W. miała kontakt jedynie w związku z wykonywaniem obowiązków wynikających z zakresu czynności jako sędzia Sądu Okręgowego w Krakowie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z 10 czerwca 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 574/14 oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie sędziego. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy - z urzędu. Fakt zetknięcia się skarżącej z sędzią w innych sprawach czy postępowaniach w sądzie okręgowym nie może być podstawą do wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Skarżąca nie wykazała również w żaden sposób, by w sprawie mogły zachodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego. Same odczucia skarżącej, że sędzia nie jest bezstronny w związku z uprzednią stycznością w Sądzie Okręgowym w Krakowie, bez rzeczowego uprawdopodobnienia w tym zakresie, musi skutkować oddaleniem wniosku. Od tego postanowienia skarżąca złożyła zażalenie, zarzucając mu naruszenie art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie tych przepisów przy dokonywaniu analizy zasadności wniosku o wyłączenie sędziego, co spowodowało wydanie błędnego postanowienia. Wniosła o zmianę tego postanowienia przez uwzględnienie wniosku, względnie uchylenie postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu wskazała, że przytoczyła szczegółowo oraz logicznie odpowiednie okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego. W jej ocenie można dostrzec wątpliwość co do oceny zachowania sędziego jako bezstronnego w sytuacji wcześniejszego orzekania co do spraw skarżącej bądź spraw, które ją dotyczyły. Przytoczyła postanowienia NSA i SN, które jej zdaniem mają znaczenie w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy przede wszystkim zaznaczyć, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli, a ponadto muszą wyróżniać się odpowiednimi cechami osobowymi. W celu pełnej realizacji tej zasady prawo przewiduje szereg gwarancji. Jedną z nich jest instytucja wyłączenia sędziego, mająca zastosowanie w przypadku gdy uregulowane w ustawie okoliczności lub uzasadniona wątpliwość strony stwarzają podstawy do przyjęcia, że mógłby on nie orzekać w danej sprawie sposób bezstronny. Chodzi przy tym o wątpliwości uzasadnione, występujące w stosunku do obiektywnych okoliczności występujących faktycznie, nie zaś będących wynikiem subiektywnego przekonania składającego wniosek o wyłączenie sędziego lub występujących potencjalnie. Należałoby zatem wskazać na motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiary w bezstronność sędziego wynikająca z jednostronnych odczuć wnioskującego. Konieczne jest przy tym wskazanie poważnych powodów wnoszenia żądania. Dodatkowo należy zauważyć, że rozpatrzenie wniosku o wyłączenie sędziego powinno odbywać się każdorazowo w odniesieniu do okoliczności konkretnej sprawy. Niedopuszczalne jest bowiem formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności jednostkowej sprawy. Przesłanki będące podstawą wyłączenia sędziego powinny pozostawać w związku przyczynowym między ich wystąpieniem a powstaniem oceny sądu w taki sposób, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 94). W literaturze podkreśla się, że bezstronność sędziego jest ściśle związana z obiektywizmem w rozstrzyganiu danej sprawy, a więc wolnego od emocji stosunku do sprawy będącej przedmiotem rozstrzygnięcia bądź też emocjonalnego stosunku do strony wynikającego m.in. z więzi rodzinnej, przyjaźni lub koleżeństwa (por. Z. Tobor, T. Pietrzykowski, Bezstronność jako pojęcie prawne [w:] Prawo a wartość, s. 273). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego (wyrażonym w uzasadnieniu wyroku z 13 grudnia 2005 r., SK 53/04) celem wyłączenia sędziego jest wyeliminowanie "wszelkich przyczyn, mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy", nie chodzi przy tym o wątpliwości istniejące subiektywnie, gdyż prowadziłoby do negacji spójności i pewności prawa oraz do nieprzewidywalnych skutków w praktyce orzeczniczej (por. postanowienie NSA z 14 czerwca 2012 r., I OZ 420/12). Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 p.p.s.a. ma natomiast zapewnić ponadto obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów (por. postanowienie NSA z 22 lutego 2008 r., II FZ 60/08). W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienie NSA z 8 maja 2009 r., II FZ 128/09). Zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa w tym zakresie, skoro sędzia, której wniosek o wyłączenie dotyczy, złożyła oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 19 p.p.s.a. i prawdziwość tego oświadczenia nie budzi żadnych wątpliwości, to wniosek o jego wyłączenie nie zasługuje na uwzględnienie (por. postanowienie NSA z 21 grudnia 2011 r., I OZ 1067/11). Autorytet moralny sędziego przemawia bowiem za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego. Przenosząc te uwagi natury ogólnej na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, że żądanie skarżącej oparte jest na podstawie połączenia dwóch niezależnych od siebie trybów wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie – na wniosek (art. 19 p.p.s.a.) oraz z mocy prawa (art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.). W sprawie nie zachodzi żadna z przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy. Fakt rozpatrywania przez sędziego innej sprawy z udziałem skarżącej nie stanowi jeszcze podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa. Zgodnie z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Sędzia musiał zatem rozpatrywać wcześniej konkretnie określone w tym przepisie sprawy, pomiędzy którymi istnieje związek tego rodzaju, że powodowałby zaistnienie okoliczności, w której sędzia kilkukrotnie rozpoznaje tę samą sprawę. Warto zauważyć, że przyjmuje się, iż przesłanki tej nie spełnia nawet rozpoznawanie przez sędziego sprawy bezczynności organu w danym postępowaniu, a następnie orzekanie sędziego w sprawie skargi na decyzję wydaną przez organ, który wcześniej pozostawał w bezczynności. Branie przez sędziego udziału w wydaniu orzeczenia sądu cywilnego nie spełnia natomiast przesłanki jego wyłączenia z mocy prawa. Skarżąca nie wykazała również w żaden sposób, by w sprawie mogły zachodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego uzasadniające wniosek o jego wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Same odczucia skarżącej, że sędzia nie jest bezstronny w związku z uprzednią stycznością w Sądzie Okręgowym w Krakowie, bez rzeczowego uprawdopodobnienia w tym zakresie, musi skutkować oddaleniem wniosku. Należy zaznaczyć, że sędzia złożyła oświadczenie, z którego wynika, iż ze skarżącą miała kontakt jedynie w związku z wykonywaniem obowiązków wynikających z zakresu czynności jako sędzia Sądu Okręgowego w Krakowie. Nie zna stron ani ich pełnomocników, nie łączą jej ze stronami ani ich pełnomocnikami żadne stosunki mogące mieć wpływ na orzekanie w sprawie. Należy podkreślić, że wskazując na brak bezstronności sędziego w sprawie skarżąca nie podała żadnych rzeczowych argumentów przemawiających za uwzględnieniem jej żądania – zarówno na etapie składania wniosku, jak i w zażaleniu. Należało natomiast wskazać konkretne okoliczności przemawiające za tym, że sędzia nie jest bezstronny w sprawie z udziałem skarżącej. Przywoływane przez skarżącą w zażaleniu fragmenty postanowień NSA i SN nie mają bezpośredniego przełożenia na niniejszą sprawę, a sama skarżąca nie opatrzyła ich komentarzem mogącym uzasadniać związek z jej przypadkiem. Wobec powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.