I FZ 515/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Arkadiusz Cudak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia D.S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 października 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 1468/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r. oraz I kwartał 2011 r. postanawia: oddalić zażalenie I FZ 515/15 Uzasadnienie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 27 października 2015 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w sprawie o sygnaturze akt III SA/Wa 1468/14, działając na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) dalej p.p.s.a., odmówił D.S. przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 20 lutego 2014 r., w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za III i IV kwartał 2010 r., oraz I kwartał 2011 r. Skarżący – D.S. na urzędowym formularzu PPF wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w postępowaniu ze skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę. W formularzu PPF wskazał, że jedynymi dochodami gospodarstwa domowego jest wynagrodzenie ojca w wysokości 1286,16 zł, świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek pielęgnacyjny otrzymywany przez matkę w wysokości 1353 zł oraz renta socjalna siostry w wysokości 643,02 zł. Skarżący dodał, że nie posiada dochodów, ani majątku, natomiast mieszkanie, w którym zamieszkuje jest własnością rodziców. W wykonaniu wezwania Sądu, Skarżący oświadczył, że na jego rachunek bankowy od dłuższego czasu nie wpływają żadne środki finansowe, w związku z czym nie przedłożył go Sądowi. Skarżący przedłożył ponadto oświadczenie matki, iż nie łoży na utrzymanie Skarżącego, zaświadczenie o zarobkach ojca, rachunki za energię elektryczną, decyzje przyznające świadczenia, potwierdzenia wykonania przelewu, dokumenty dotyczące stanu zdrowia siostry, zeznanie PIT -37 ojca oraz wyciąg z rachunku bankowego matki Skarżącego. Zdaniem Sądu Skarżący nie wyjaśnił w sposób szczegółowy i wystarczający swojej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych. Nie udokumentował wysokości kosztów miesięcznego utrzymania i wysokości bieżących wydatków, złożył jedynie oświadczenie, z którego wynika, że obecne zobowiązania rodziny to alimenty w wysokości 771,10 zł, 302 zł – energia elektryczna, 500 zł – pożyczka, 52 – gaz, opał około 200 zł, 300 zł rehabilitacja, 21 zł odpady, 34 zł – woda, 100 zł- środki czystości. Do składanych do Sądu pism nie załączył jednak żadnych (poza rachunkiem za prąd) dowodów dokumentujących te twierdzenia. Skarżący nie wskazał również, czy obecnie uzyskuje jakiekolwiek dochody, czy nadal pozostaje zarejestrowany jako osoba bezrobotna (co wynika z akt sprawy). Nie wykazał również żadnych okoliczności, z których wynikałaby ewentualna niemożność podjęcia pracy. Skarżący nie nadesłał również wyciągu ze swojego rachunku bankowego, informując jedynie, że od dłuższego czasu nie wpływają na niego jakiekolwiek środki finansowe. Zdaniem Sądu Skarżący nie wykazał należycie, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a co za tym idzie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego w tym przedmiocie wniosku, czego podstawę prawną stanowił art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., gdyż nie wykazał skąd Skarżący bierze środki na swoje utrzymanie oraz z jakich źródeł finansuje ciążące na nim zobowiązania. Skarżący w zażaleniu na powyższe postanowienie wskazał, że nie zgadza się ze stanowiskiem Sądu przedstawionym w zażaleniu, że nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów prywatnej pomocy prawnej bez znacznego uszczerbku i szkody Skarżącego oraz jego rodziny. Skarżący podtrzymał swoje stanowisko wyrażone we wniosku o przyznanie prawa pomocy wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ponadto zarzucił, że Sąd pierwszej instancji nie pouczył go, że w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, konieczne jest aby Skarżący był reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy podnieć, że zażalenie na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane w przedmiocie prawa pomocy nie jest objęte przymusem adwokacko-radcowskim. Nie istniał więc w rozpoznawanej sprawie obowiązek Sądu pierwszej instancji pouczenia Skarżącego o konieczności sporządzenia zażalenia przez profesjonalnego pełnomocnika w rozpoznawanej sprawie. Z ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. wynika, że każdy wnoszący sprawę do Sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty sądowe jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z tego rodzaju opłat stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody z budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por. postanowienie NSA z dnia 16 października 2012 roku I FZ 291/12 CBOSA). Art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że osoba fizyczna może domagać się przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast stosownie do § 1 pkt 2 powyższego artykułu przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wbrew twierdzeniom Skarżącego, Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym postanowieniu słusznie uznał, że Skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy wymienionych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz w sposób dokładny stanowisko to uzasadnił. W szczególności nie można uznać, że Skarżący wykazał spełnienie przesłanek przyznania mu wnioskowanej pomocy, w sytuacji kiedy nie nadesłał na wezwanie Sądu w trybie art. 255 p.p.s.a. wyciągu ze swojego rachunku bankowego, informując jedynie, że od dłuższego czasu nie wpływają na ten rachunek jakiekolwiek środki finansowe. Jeżeli strona nie dopełnia w całości lub w części obowiązku złożenia dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, to fakt ten uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie jej prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 31 marca 2005 r., II FZ 126/05, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca również uwagę, że Skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, a z akt sprawy nie wynika, że czyni starania w celu podjęcia pracy zarobkowej, ani że jest osobą niezdolną do pracy. Pozostawanie na utrzymaniu rodziców nie może usprawiedliwiać bierności zawodowej, szczególnie z punktu widzenia rozważania zasadności przyznania zwolnienia od kosztów postępowania. Osoba, która nie wykazuje żadnej aktywności zawodowej i nie wykazuje w uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy starania w znalezieniu stałego zatrudnienia oraz pozostaje na utrzymaniu rodziców, a taka sytuacja ma miejsce w sprawie, nie może oczekiwać, że będzie możliwe uruchomienie dla niej pomocy ze środków publicznych na pokrycie inicjowanego skargą postępowania sądowoadministracyjnego. Tym samym strona, która powinna liczyć się z obowiązkiem poniesienia kosztów sądowych i która nie wykorzystuje wszystkich swoich możliwości zarobkowych w celu zebrania środków na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym, nie może korzystać z dobrodziejstwa instytucji prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie domaganie się przez Skarżącego by koszty postępowania zostały przerzucone na Państwo, może być kwalifikowane jako nadużywanie tego prawa i kłóci się z ratio legis instytucji prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2016 r., I OZ 1799/15 CBOSA). Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.