II OSK 2590/14
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2016-06-22
Skład orzekający: Anna Łuczaj, Barbara Adamiak, Zygmunt Zgierski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ administracji publicznej może wszcząć postępowanie w sprawie usunięcia odpadów na podstawie zawiadomienia osoby niebędącej stroną postępowania, a jeśli tak, to czy sąd administracyjny powinien stwierdzić nieważność decyzji organu odwoławczego, jeśli ten rozpoznał odwołanie takiej osoby?Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nawet jeśli postępowanie administracyjne może być wszczęte wyłącznie z urzędu, informacja o okolicznościach uzasadniających jego wszczęcie może pochodzić od obywatela, nawet jeśli nie jest on stroną postępowania. Niemniej jednak, organ odwoławczy powinien ocenić, czy odwołanie zostało wniesione przez podmiot posiadający legitymację procesową jako strona postępowania. Brak takiego przymiotu obliguje organ do umorzenia postępowania odwoławczego. Sąd I instancji błędnie uznał, że kwestia statusu strony jest bezprzedmiotowa w sytuacji, gdy postępowanie zostało umorzone.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie usunięcia odpadów (ziemi) składowanych na działce należącej do A. M. Postępowanie zostało wszczęte z urzędu po zawiadomieniu sąsiadki, R. W. Organ I instancji umorzył postępowanie, uznając, że ziemia nie stanowi odpadu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, uznając, że organ I instancji nie wyjaśnił pochodzenia ziemi. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO, uznając, że ziemia nie była odpadem i postępowanie było bezprzedmiotowe. A. M. wniósł skargę kasacyjną, kwestionując m.in. uznanie R. W. za stronę postępowania.Rozstrzygnięcie
Oddala skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 22 czerwca 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Łuczaj Sędziowie sędzia NSA Barbara Adamiak sędzia NSA Zygmunt Zgierski /spr./ Protokolant sekretarz sądowy Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 3 lipca 2014 r. sygn. akt II SA/Ke 452/14 w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną
II OSK 2590/14
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 3 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uwzględnił skargę A. M. i uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpatrzeniu odwołania R. W., uchyliło decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2013 r. o umorzeniu postępowania w sprawie usunięcia odpadów składowanych na działce nr [...] obręb [...] przy ul. [...] w K., należącej do A. M. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte przez organ I instancji z urzędu w oparciu o art. 26 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2013 r., poz. 21 ze zm.), po otrzymaniu zawiadomienia R. W., w którym zwróciła się z prośbą o likwidację drenażu opaskowego odwadniającego teren wokół domu jednorodzinnego i budynku gospodarczego oraz o usunięcie nadmiarowych mas ziemnych na działce A. M..
A. M. wyjaśnił, że na działce trwają prace pielęgnacyjne w założonym ogrodzie i czarna ziemia była dosypywana w miejscach, gdzie jej brakowało. Oświadczył, że były to niewielkie ilości, które w żaden sposób nie zmieniły istniejącego stanu rzeczy i na pewno nie były naruszeniem warunków decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] października 2007 r. o warunkach zabudowy. Oznajmił również, że teren został wyrównany zgodnie ze spadkiem terenu, posadzono rośliny i zasiano trawnik.
Umarzając postępowanie organ I instancji, powołując się na art. 2 pkt 3 ustawy o odpadach, wskazał, że nawiezione masy ziemne służyły do niwelacji terenu i nie można ich traktować jako odpad.
Rozpatrując sprawę w wyniku odwołania wniesionego przez R. W., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. podkreśliło, że podstawą umorzenia postępowania był według organu I instancji art. 2 pkt 3 ustawy o odpadach, zgodnie z którym przepisów ustawy nie stosuje się do niezanieczyszczonej gleby i innych materiałów występujących w stanie naturalnym, wydobytych w trakcie robót budowlanych, pod warunkiem, że materiał ten zostanie wykorzystany do celów budowlanych w stanie naturalnym na terenie, na którym został wydobyty.
Zdaniem organu odwoławczego postępowanie zostało umorzone przedwcześnie, gdyż przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie dowodowe nie wykazało, aby wykorzystana do niwelacji terenu ziemia pochodziła z terenu, na którym została wydobyta.
Do ziemi przywiezionej w inne miejsce niż miejsce jej wydobycia, zastosowanie znajdują przepisy ustawy o odpadach, co wynika z art. 2 pkt 2 i 3 ustawy.
Organ odwoławczy podniósł, że w każdym przypadku stwierdzenia przez właściwy organ składowania lub magazynowania odpadów przez ich posiadacza w miejscu, które nie stanowi składowiska odpadów lub nie zostało określone w sposób wyraźny jako miejsce magazynowania odpadów, organ ten, na podstawie art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach, jest zobowiązany nakazać ich usunięcie z tego miejsca jako z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, po uprzednim wezwaniu posiadacza odpadów do ich usunięcia.
Do zastosowania środka nadzorczego w postaci decyzji nakazującej usunięcie odpadów wymagane jest ustalenie, że określone substancje lub przedmioty znajdujące się na nieruchomości stanowią odpady w rozumieniu ustawy. W przypadku potwierdzenia tej okoliczności właściwy organ ma obowiązek ustalić, czy odpady te znajdują się w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania, a jeśli tak, to organ ten winien ustalić, kto jest posiadaczem odpadów.
Organ II instancji przytoczył także ustawową definicję odpadów z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy, podkreślając, że rodzaje odpadów określa rozporządzenie Ministra Środowiska z 27 września 2001 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. z 2001 r. Nr 112, poz. 1206). Zgodnie z § 2 ww. rozporządzenia do katalogu odpadów o nr 17 należą odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej (włączając glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych). Szczegółowa zawartość tej kategorii została określona w załączniku do rozporządzenia, w którym wskazano glebę i ziemię, w tym kamienie, inne niż wymienione w kodzie 17 05 03: kod 15 05 04.
W ocenie organu odwoławczego wyjaśnienia wymagało zatem źródło pochodzenia ziemi, gleby oraz czy materiał przywieziony na działkę to materiał, którego posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest zobowiązany.
Okoliczności tej organ I instancji nie wyjaśnił. Brak jest bowiem jakichkolwiek rozważań na ten temat w uzasadnieniu decyzji o umorzeniu postępowania.
Na decyzję ostateczną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniósł A. M..
Uchylając zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach stwierdził, że materiał zgromadzony w sprawie, w tym pismo R. W. z dnia [...] września 2013 r., nie dawały organowi I instancji podstawy do wszczęcia postępowania opartego na art. 26 ustawy o odpadach.
Zgodnie z tym przepisem posiadacz odpadów jest zobowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania (ust. 1). W przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami (ust. 2).
Aby wszcząć i prowadzić postępowanie administracyjne w oparciu o art. 26 ustawy o odpadach musiało zatem zaistnieć co najmniej domniemanie, że A. M. jest posiadaczem odpadów w rozumieniu zacytowanego wyżej przepisu, a następnie, że magazynuje lub składuje je w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Przez posiadacza odpadów ustawa rozumie wytwórcę odpadów lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów; domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości (art. 3 ust. 1 pkt 19). Z kolei wytwórca odpadów to każdy, którego działalność lub bytowanie powoduje powstawanie odpadów (pierwotny wytwórca odpadów), oraz każdego, kto przeprowadza wstępną obróbkę, mieszanie lub inne działania powodujące zmianę charakteru lub składu tych odpadów; wytwórcą odpadów powstających w wyniku świadczenia usług w zakresie budowy, rozbiórki, remontu obiektów, czyszczenia zbiorników lub urządzeń oraz sprzątania, konserwacji i napraw jest podmiot, który świadczy usługę, chyba że umowa o świadczenie usługi stanowi inaczej.
Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 pkt 6 ilekroć w ustawie mowa jest o odpadach - rozumie się przez to każdą substancję lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć lub do których pozbycia się jest obowiązany.
Sąd Wojewódzki podniósł dalej, że każdy właściciel gruntu - w tym właściciel działki budowlanej, potencjalnie jest posiadaczem różnego rodzaju odpadów, jednak fakt ten nie może powodować automatycznie wszczynania w stosunku do tych osób postępowań administracyjnych opartych o art. 26 ustawy o odpadach.
Jako odpad w rozumieniu ustawy oba organy potraktowały w stanie faktycznym sprawy ziemię nawiezioną przez skarżącego do urządzenia ogrodu, a jego samego w związku z tym jako posiadacza odpadów.
Rozporządzenie w sprawie katalogu odpadów wymienia w grupie 17 odpady z budowy, remontów i demontażu obiektów budowlanych oraz infrastruktury drogowej – w tym glebę i ziemię z terenów zanieczyszczonych (§ 2 pkt 17).
Sąd I instancji podkreślił, że w piśmie z [...] września 2013 r., które stanowiło dla organu I instancji sygnał do wszczęcia postępowania w sprawie, R. W. wskazywała wprawdzie na fakt nawiezienia ziemi, jednak okoliczność tę powoływała przede wszystkim w kontekście podwyższenia terenu działki skarżącego, powodującego – w jej ocenie - odpływ wód opadowych na sąsiednią, należącą do niej nieruchomość. W oparciu o tę informację organ I instancji wszczął z urzędu postępowanie oparte o art. 26 ustawy o odpadach, choć żadnych podstaw ku temu faktycznie nie było. R. W. nie zarzucała bowiem, że ziemia nawieziona przez A. M. pochodzi z terenu zanieczyszczonego, co dawałoby podstawę do przyjęcia, że jest ona odpadem w rozumieniu ustawy. Także przeprowadzone przez organ oględziny nie wskazywały na to, aby ziemia użyta do zagospodarowania ogrodu pochodziła z terenu zanieczyszczonego, co mogłoby kwalifikować ją jako odpad, a tym samym do przyjęcia, że A. M. magazynuje lub składuje odpady w miejscu do tego nieprzeznaczonym.
Sam fakt, że skarżący nawiózł na swoją działkę ziemię w ramach urządzania ogrodu nie może stanowić podstawy do wszczęcia i prowadzenia postępowania w oparciu o art. 26 ustawy o odpadach, skoro organ nie miał żadnych przesłanek do przyjęcia, że spełnione zostały warunki określone w tym przepisie, w szczególności brak było powodów aby twierdzić, że nawieziona ziemia pochodzi z terenu zanieczyszczonego i stanowi odpad. Jeżeli jednak postępowanie administracyjne już zostało wszczęte – tak jak w niniejszej sprawie – prawidłowo organ I instancji umorzył je jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., aczkolwiek motywy wskazane w uzasadnieniu decyzji tego organu budzą zastrzeżenia, jak chociażby powołanie się na pozostający bez znaczenia fakt braku zawyżenia rzędnych terenu działki skarżącego w stosunku do nieruchomości R. W.
Sąd podkreślił przy tym, że akceptacja dla rozstrzygnięcia kasacyjnego organu odwoławczego oznaczałaby jednak nakazanie organowi I instancji poszukiwania "na siłę" powodów do prowadzenia postępowania administracyjnego w sytuacji, gdy okoliczności sprawy wskazują na brak przesłanek z art. 26 ustawy o odpadach. Zgodność z prawem decyzji o umorzeniu postępowania w niniejszej sprawie potwierdza oświadczenie złożone przez skarżącego na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w dniu 3 lipca 2014 r., że nawieziona ziemia pochodziła w części z wykopów pod fundamenty w czasie budowy domu na tej samej działce, a częściowo nabył ją od producenta ziemi ogrodowej. Do ziemi wydobytej w trakcie robót budowlanych i wykorzystanej następnie na tym samym terenie do celów budowlanych nie stosuje się przepisów ustawy o odpadach (art. 2 pkt 3), zaś ziemia ogrodnicza nabyta od producenta nie może być uznana jako odpad w rozumieniu ustawy.
Za niezasadne uznał natomiast Sąd I instancji zarzuty skargi dotyczące skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Fakt, że obie decyzje zostały doręczone R. W. nie oznacza, że zostały do niej skierowane w sposób powodujący ich nieważność, skoro stroną postępowania niewątpliwie był także skarżący i to głównie jego praw i obowiązków dotyczył przedmiot niniejszej sprawy.
Odnosząc się do zarzutu, że R. W. nie miała przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a., Sąd stwierdził, że merytoryczne rozstrzyganie tej kwestii jest R. W. nie powinna w sprawie być stroną, uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy i to nie ono jest przyczyną uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 3 lipca 2014 r. skargę kasacyjną wniósł A. M., zaskarżając go w części dotyczącej uchylenia zaskarżonej decyzji oraz w części uzasadnienia dotyczącej rozważań w zakresie przymiotu strony postępowania R. W.. Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania:
1/ art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., w związku z art. 6 k.p.a., wobec niedostrzeżenia, że organ II instancji, zamiast wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego, uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do rozpoznania; powyższe spowodowało wadliwą kontrolę legalności decyzji organu odwoławczego przez Sąd I instancji;
2/ art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd I instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności organu odwoławczego nie stwierdził nieważności decyzji tego organu, mimo że zebrany materiał dowodowy był wystarczający do podjęcia takiego rozstrzygnięcia; powyższe spowodowało zaakceptowanie przez Sąd wadliwie ustalonego stanu faktycznego przez organ II instancji i uznanie R. W. za stronę postępowania;
3/ art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., w wyniku czego Sąd nie zwrócił uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. winno, z uwagi na brak przymiotu strony R. W., umorzyć postępowanie odwoławcze;
4/ art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 127 § 1 k.p.a. i art. 138 § 2 k.p.a., w wyniku czego Sąd niewłaściwie nie przyjął, że rozpoznanie merytoryczne odwołania od decyzji organu I instancji, pochodzącego od osoby niebędącej stroną postępowania, jest rażącym naruszeniem prawa;
5/ art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 26 ustawy o odpadach, w wyniku czego Sąd podtrzymał błędne ustalenia, że R. W. jest stroną postępowania administracyjnego; Sąd powinien uwzględnić skargę skarżącego i stwierdzić nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.;
6/ art. 133 § 1 p.p.s.a., poprzez wadliwie ustalony stan faktyczny, na podstawie którego Sąd uznał R. W. za stronę postępowania administracyjnego i zamiast stwierdzić nieważność decyzji organu II instancji, tylko ją uchylił;
7/ art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., poprzez nieuwzględnienie skargi w zakresie nieważności decyzji organu II instancji.
Wskazując na powyższe naruszenia autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu I instancji i przekazanie mu sprawy do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna, choć zawiera częściowo uzasadnione zarzuty, nie doprowadzi do uchylenia zaskarżonego wyroku Sądu I instancji.
Podnieść należy, że organ I instancji, po otrzymaniu od właścicielki sąsiedniej nieruchomości informacji o składowaniu odpadów na nieruchomości skarżącego, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie usunięcia tych odpadów. Po dokonaniu oględzin uznał jednak, że nie zachodzą przesłanki do prowadzenia postępowania w tym trybie i je umorzył. Organ odwoławczy, uwzględniając odwołanie wniesione przez sąsiadkę, uznał, że w sprawie nie zostało wyjaśnione, czy na terenie nieruchomości A. M. składowane są odpady w rozumieniu ustawy o odpadach. Z kolei Sąd I instancji uznał ocenę organu odwoławczego za błędną, wyjaśniając w uzasadnieniu wyroku, że z akt sprawy nie wynika w żaden sposób, by znajdująca się na nieruchomości skarżącego ziemia mogła zostać uznana za odpad, a więc decyzja o umorzeniu postępowania prowadzonego w trybie art. 26 ustawy o odpadach była właściwa. Wnoszący skargę kasacyjną A. M. nie podniósł żadnych zarzutów odnośnie do oceny braku przesłanek do prowadzenia postępowania zmierzającego do wydania nakazu usunięcia odpadów. Tym niemniej krytycznie odniósł się do stwierdzenia Sądu I instancji, że wobec uchylenia decyzji organu odwoławczego dokonanie oceny posiadania przez R. W. przymiotu strony jest bezprzedmiotowe. Skarżący kasacyjnie w tym zakresie wniósł szereg zarzutów, wszystkie zmierzające do wykazania, że R. W. przymiotu strony we wszczętym postępowaniu nie posiadała, wobec czego organ odwoławczy powinien umorzyć postępowanie odwoławcze zainicjowane jej odwołaniem na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., a gdy tego nie uczynił i rozpoznał odwołanie – Sąd I instancji powinien stwierdzić nieważność decyzji organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
Na gruncie postanowień art. 26 ustawy o odpadach w charakterze strony postępowania może brać udział posiadacz odpadów oraz ewentualnie władający powierzchnią ziemi, jeżeli nie jest nim posiadacz odpadów. To posiadacz odpadów jest adresatem ewentualnej decyzji nakazującej usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania. Na nim bowiem ciąży z mocy samego prawa obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z takiego miejsca. Statusu strony powyższego postępowania nie można natomiast wywodzić z samego faktu położenia nieruchomości w sąsiedztwie z działką, na której zgromadzone zostały odpady. Taki podmiot jest stroną postępowania tylko wtedy, jeżeli wykaże swój interes prawny wynikający z odpowiedniej normy prawnej zgodnie z art. 28 k.p.a.
Z art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach wynika, że decyzja w przedmiocie nakazania usunięcia odpadów z miejsc nieprzeznaczonych do ich składowania lub magazynowania jest wydawana z urzędu. Postępowanie w tym przedmiocie może zatem zostać wszczęte wyłącznie z urzędu. To przepis prawa materialnego określa, z czyjej inicjatywy wszczyna się postępowanie administracyjne. Skoro istnieją takie postępowania administracyjne, które wszczęte mogą być wyłącznie z urzędu, to bez znaczenia dla sposobu ich wszczęcia pozostaje okoliczność, w jaki sposób organ decyzyjny powziął wiadomość o okolicznościach uzasadniających wszczęcie postępowania (z urzędu). Wiedza organu na ten temat pochodzić może zarówno z własnych źródeł organu, jak również z informacji, pism, wniosków lub skarg pochodzących od obywateli. Oparcie się przez organ na informacji pochodzącej od obywatela i wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie, która może być wszczęta wyłącznie z urzędu, nigdy jednak nie przekształci tego postępowania we wszczęte na wniosek. Dlatego, bez względu na to, czy wniosek do organu o wszczęcie postępowania w sprawie administracyjnej, która wszczęta może być wyłącznie z urzędu, składa osoba, która w późniejszym, toczącym się z urzędu postępowaniu wykaże, że przysługuje jej w tym postępowaniu przymiot strony, czy też wniosek składa podmiot nieposiadający interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a., w każdym z tych przypadków może dojść do wszczęcia postępowania wyłącznie z urzędu. Z tego też wynika, że za stronę postępowania wszczętego z urzędu na podstawie art. 26 ustawy o odpadach nie można uznać podmiotu tylko z tej przyczyny, że jest właścicielem sąsiedniej nieruchomości i złożył podanie o usunięcie odpadów (wyrok WSA w Gdańsku z 1 października 2014 r., II SA/Gd 300/14).
W niniejszej sprawie R. W. nie przedstawiła dowodów, które pozwoliłyby stwierdzić, że zostały naruszone określone normy prawa materialnego, z których wywodzi swój interes prawny. Podnosiła wprawdzie w zgłoszeniu z dnia [...] września 2013 r., że wykonany przez A. M. drenaż powoduje spływ wód opadowych na jej działkę, jednak kwestia ta była przedmiotem odrębnego postępowania w sprawie stosunków wodnych na nieruchomości, zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2014 r., II OSK 2382/14. Niniejsze postępowanie zostało natomiast wszczęte zawiadomieniem Prezydenta Miasta K. z dnia [...] września 2013 r. na podstawie art. 26 ustawy o odpadach i to na gruncie tej ustawy należy w poszukiwać interesu prawnego R. W.. Wprawdzie organ I instancji, a następnie Sąd Wojewódzki uznali, że brak przesłanek do prowadzenia postępowania w tym trybie, jednakże skoro zostało już wszczęte w oparciu o przepisu ustawy o odpadach, to przepisy te właśnie powinny wyznaczać krąg osób mogących być stroną w sprawie i ewentualnie mających prawo kwestionować ocenę, że postępowanie należy umorzyć.
Uznanie za stronę przez organ I instancji nie przesądza o nabyciu przez nią statusu strony danego postępowania. Stąd także na etapie postępowania odwoławczego organ II instancji powinien dokonać oceny, czy odwołanie zostało wniesione przez podmiot mający do tego legitymację procesową, jako strony tego postępowania, czyli w tej sprawie w rozumieniu art. 28 k.p.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Innymi słowy uznanie, że odwołanie z art. 127 § 1 k.p.a. zostało wniesione przez podmiot, który nie posiada przymiotu strony tego postępowania administracyjnego, ponieważ ma tylko interes faktyczny, a nie interes prawny w świetle art. 28 k.p.a., obligowałoby organ do umorzenia postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a.
Skoro wadliwa jest ocena Sądu I instancji, że wobec uznania za bezprzedmiotowe postępowania w sprawie nakazu usunięcia odpadów, bezprzedmiotowe byłyby także rozważania na temat posiadania przez R. W. przymiotu strony, to Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. będzie musiało raz jeszcze rozpoznać odwołanie R. W.. Ocena prawna zawarta w niniejszym prawomocnym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jest wiążąca, a zatem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. będzie musiało dokonać oceny, czy odwołanie zostało złożone przez stronę i w razie negatywnej odpowiedzi na to pytanie – wydać decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3.
Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny, mimo częściowo błędnego uzasadnienia wyroku Sądu I instancji w części dotyczącej braku rozważań odnośnie do istnienia po stronie R. W. przymiotu strony, uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Wobec powyższego, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło