I SA/Łd 1364/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Cezary Koziński (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Bożena Kasprzak Sędzia NSA Bogusław Klimowicz Protokolant: sekretarz sądowy Agnieszka Kerszner po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Ł. na uchwałę Rady Gminy w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości dziennych stawek opłaty targowej na 2013 rok oraz ustalenia zasad poboru i terminów płatności opłaty, w tym zarządzenie poboru tej opłaty w formie inkasa, określenie inkasenta i wysokości wynagrodzenia za inkaso. postanawia: umorzyć postępowanie. I SA/Łd 1364/13 UZASADNIENIE Rada Gminy w Ł. w dniu [...] r. podjęła uchwałę nr [...] w sprawie określenia wysokości dziennych stawek opłaty targowej na 2013 rok oraz ustalenia zasad poboru i terminów płatności opłaty, w tym zarządzenia poboru tej opłaty w formie inkasa, określenia inkasenta i wysokości wynagrodzenia za inkaso. W § 1 ustalono dzienne stawki opłaty targowej, w § 2 zarządzono pobór opłaty targowej w formie inkasa i wyznaczono inkasenta, w § 3 ustalono pobór opłaty przez inkasenta bezpośrednio na targowisku za pokwitowaniem, w § 4 ustalono wynagrodzenie prowizyjne inkasenta, a w § 5 ustalono pobór opłaty targowej za dokonane czynności sprzedaży z samochodu w danym miesiącu w formie jednorazowej zapłaty z dołu, którą oblicza się na podstawie oświadczenia sprzedawcy w następujący sposób: ilość dni sprzedażnych w danym miesiącu razy stawka dzienna opłaty targowej. Określono termin dokonania poboru opłaty targowej z dołu do ostatniego dnia każdego miesiąca za ten miesiąc. Poboru opłaty w tej formie dokona inkasent bezpośrednio na targowisku za pokwitowaniem na blankietach urzędowych bądź sprzedawca dokona takiej opłaty bezpośrednio w kasie Urzędu Gminy w Ł. lub na rachunek Urzędu Gminy; w § 6 wykonanie uchwały powierzono Wójtowi Gminy. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi Prokurator Rejonowy w Ł. wniósł o stwierdzenie nieważności § 5 ww. uchwały, zarzucając jej naruszenie: - art. 19 pkt 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz.U. z 2010 r. Nr 95, poz. 613 ze zm., powoływanej dalej jako "u.p.o.l.") poprzez wskazanie w przepisie § 5 uchwały poboru opłaty targowej w formie zbliżonej charakterem do opłaty abonamentowej, podczas gdy wykładnia przepisu art. 19 ust. 1 w powiązaniu z art. 15 ust. 1 u.p.o.l. wyraźnie wskazuje, iż opłata targowa winna być pobierana w formie opłaty dziennej za każdy dzień prowadzenia sprzedaży na targowisku; - brak wskazania w uchwale z dnia 28 listopada 2012 r. dla osób zobowiązanych do uiszczenia opłaty targowej terminu jej płatności, mimo, iż art. 19 ust. 1 u.p.o.l. takowy obowiązek nakłada na Radę Gminy w Ł.. W uzasadnieniu skargi Prokurator wskazał, iż interpretacja art. 19 pkt 1 lit. a u.p.o.l. prowadzi do wniosku, iż opłata targowa powinna być pobierana w formie opłaty dziennej (a nie abonamentowej), która zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.o.l. winna być pobierana za każdy dzień prowadzenia sprzedaży na targowisku. Zdarzeniem, które powoduje powstanie obowiązku podatkowego w opłacie targowe jest okoliczność prowadzenia sprzedaży na targowisku, a zatem opłata targowa nie może być pobierana w formie abonamentu. Pobór opłaty targowej w formie abonamentu płatnego z góry jest sprzeczny z zasadą prawa podatkowego, nie można żądać zapłacenia należności podatkowej bez uprzedniego powstania zobowiązania podatkowego. Prokurator podkreślił też, iż w § 5, jak i w całej zaskarżonej uchwale, nie został określony termin płatności opłaty targowej dla osób zobowiązanych do jej uiszczenia. Brak wskazania terminu płatności opłaty targowej dla podatników rodzi konsekwencje tego rodzaju, iż nie może powstać zaległość podatkowa z tytułu braku uiszczenia opłaty targowej, a osoba zobowiązana do jej uiszczenia może skutecznie powołać się na argument, iż powyższe świadczenie zapłaci później. W odpowiedzi na skargę Rada Gminy w Ł. wniosła o oddalenie skargi wskazując, że w dniu [...] mr. podejmując uchwałę nr [...] w sprawie określenia wysokości dziennych stawek opłaty targowej na 2014 r. oraz ustalenia zasad poboru i terminów płatności opłaty, w tym zarządzenia poboru tej opłaty w formie inkasa, określenia inkasenta i wysokości wynagrodzenia za inkaso, zmodyfikowała treść § 5 dotychczas obowiązującej (zaskarżonej) uchwały, nadając w § 6 nowej uchwały następujące brzmienie: "W przypadku czynności sprzedaży z samochodu dopuszcza się możliwość poboru opłaty targowej w danym miesiącu w formie jednorazowej zapłaty z dołu, którą oblicza się na podstawie oświadczenia sprzedawcy w następujący sposób: ilość dni sprzedażnych w danym miesiącu razy stawka dziennej opłaty targowej". Określa się termin dokonania poboru opłaty targowej z dołu do ostatniego dnia każdego miesiąca za ten miesiąc. Poboru opłaty w tej formie dokona inkasent bezpośrednio na targowisku za pokwitowaniem na blankietach urzędowych bądź sprzedawca dokona takiej opłaty bezpośrednio w kasie Urzędu Gminy w Ł. lub na rachunek bankowy Urzędu Gminy. Dodatkowo Rada Gminy w Ł. wskazała, iż skarżący nie wykazał, że zaskarżona uchwała naruszając prawo jednocześnie wpływa negatywnie na jego sferę prawno-materialną, tzn. pozbawia pewnych uprawnień albo uniemożliwia ich realizację. Na rozprawie w dniu [...] r. pełnomocnik Wójta Gminy w Ł. wniósł o umorzenie postępowania, gdyż zaskarżona uchwała już nie obowiązuje. Dodatkowo wniósł o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Bezspornym w niniejszej sprawie jest to, że zaskarżona uchwała regulowała kwestie wysokości dziennych stawek opłaty targowej, zasady poboru i terminy płatności opłaty targowej, pobór tej opłaty w formie inkasa, określała inkasenta i wysokości wynagrodzenia za inkaso na rok 2013. Rada Gminy w Ł. w dniu [...] r. podjęła nową uchwałę nr [...] , w której ww. zagadnienia uregulowała w odniesieniu do roku 2014. Zatem zaskarżona uchwała przestała obowiązywać z końcem 2013 roku. W orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i w doktrynie, istnieje rozbieżność w zakresie dopuszczalności kontroli uchwał, które utraciły już moc obowiązującą. Jeden z poglądów głosi, że sąd administracyjny nie może orzec o nieważności bądź niezgodności z prawem uchwały organu, stanowiącej akt normatywny, jeżeli uchwała ta została przez uprawniony organ uchylona lub utraciła moc prawną przed wydaniem wyroku. W razie utraty mocy prawnej uchwały zaskarżonej do sądu administracyjnego przed wydaniem wyroku sąd umarza postępowanie (zob. B. Dauter w: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Lex, Warszawa 2009. s. 437; por. wyrok NSA z dnia 24 marca 1992 r., SA/Wr 96/92, OSP 1993, z. 7, poz. 149). W orzecznictwie sądów administracyjnych można jednak spotkać inny pogląd co do kwestii dopuszczalności dokonywania przez sąd administracyjny kontroli aktów prawa miejscowego, które utraciły moc obowiązującą (lub uległy zmianie). Mianowicie nie można zająć stanowiska ekskluzywnie, albo generalnie wykluczającego możliwość takiej kontroli, albo bez wyjątku ją dopuszczającego. Kryterium istotnym w takich przypadkach jest właśnie kwestia, czy kontrola taka jest wymagana ze względu na skutki wywołane aktem lub mogące powstać w przyszłości, w związku z możliwością jego zastosowania. Badając kwestię dopuszczalności kontroli aktów, które zostały formalnie uchylone, Trybunał Konstytucyjny przyjął w uchwale W 5/94, że skarga na uchwałę organu gminy jest dopuszczalna również wtedy, gdy uchwała ta została wprawdzie uchylona lub zmieniona, lecz może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego uchylenie lub zmianę, a zmiana lub uchylenie uchwały podjętej przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej dokonana po zaskarżeniu tej uchwały do sądu administracyjnego nie czyni zbędnym wydania przez sąd administracyjny wyroku, jeżeli zaskarżona uchwała może być stosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego uchylenie lub zmianę. Jeżeli uchwała (akt prawa miejscowego, mimo jej uchylenia lub zmiany) nie przestała kształtować stosunków prawnych, wywołała trwające skutki prawne lub może znaleźć zastosowanie w okresie po utracie mocy obowiązującej, to jej zaskarżenie do sądu jest dopuszczalne, a prowadzone postępowanie nie jest bezprzedmiotowe. (zob. postanowienie WSA w Gliwicach z dnia 3 czerwca 2013 r. o sygn. akt II SA/Gl 135/13, LEX nr 1329748). Sąd w tym składzie orzekającym w pełni podziela pogląd wyrażony przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim w postanowieniu z dnia 4 listopada 2013 r. o sygn. akt II SA/Go 793/13 (LEX nr 1395232), że w kwestii dopuszczalności dokonywania przez sąd administracyjny kontroli aktów prawa miejscowego, które utraciły moc obowiązującą (lub uległy zmianie), nie można zająć stanowiska albo generalnie wykluczającego możliwość takiej kontroli, albo bez wyjątku ją dopuszczającego. Kryterium istotnym w takich przypadkach jest właśnie kwestia, czy kontrola taka jest wymagana ze względu na skutki wywołane aktem lub mogące powstać w przyszłości, w związku z możliwością jego zastosowania. W ocenie Sądu przepis § 5 zaskarżonej uchwały, którego stwierdzenia nieważności domagał się Prokurator, obecnie nie wywoła żadnych skutków w sferze praw i obowiązków osób zobowiązanych do zapłaty opłaty targowej. Jeżeli osoby dokonujące sprzedaży z samochodu na targowisku w Gminie Ł. uiszczały w 2013 r. przedmiotową opłatę "w formie jednorazowej z dołu", to w świetle przepisów art. 15 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych oraz § 1, § 2 i § 3 zaskarżonej uchwały nie można uznać, iż była ona zapłacona nienależnie. Z kolei brak zapłaty tej należności w określonych miesiącach 2013 r. powoduje, że obecnie organ podatkowy może się jej domagać poprzez wydanie stosownej decyzji, w której określi wysokość zobowiązania podatkowego według ustalonych przez siebie dziennych stawek opłaty targowej, na podstawie art. 21 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012, poz. 749 ze zm). Przepis § 5 zaskarżonej uchwały Rady Gminy w Ł. nie może być już stosowany do sytuacji z okresu poprzedzającego zmianę tej uchwały. Zatem postępowanie przed tutejszym Sądem w zakresie stwierdzenie jego nieważności stało się bezprzedmiotowe. W odniesieniu do argumentów odpowiedzi na skargę, iż skarżący nie wykazał, że zaskarżona uchwała naruszając prawo jednocześnie wpływa negatywnie na jego sferę prawno-materialną, podkreślić należy, że oczywiście warunkiem wniesienia skargi z art. 101 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2013 r., poz. 594), jest wykazanie naruszenia własnego interesu prawnego, któremu w orzecznictwie sądowym stawia się wymóg aktualności, realności i konkretności. W przypadku podmiotów powołujących się na naruszenie interesu prawnego uchwałą, która utraciła moc obowiązującą, konieczne będzie zatem wykazanie, że na jej podstawie powstały lub mogą powstać skutki prawne, wkraczające w sferę praw i obowiązków tych podmiotów. Oczywiście wskazany wymóg nie dotyczy takiego organu ochrony prawnej jak Prokurator. Z tych względów na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) należało umorzyć postępowanie. Nie było podstaw prawnych do zasądzenia kosztów postępowania, zgodnie z wnioskiem pełnomocnika Wójta Gminy Ł., gdyż zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw przysługuje tylko skarżącemu, w razie uwzględnienia skargi przez sąd (art. 200 w/w ustawy). P.C.