II FZ 1843/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 465/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 21 listopada 2013 r. nr (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 465/14, mocą którego oddalono wniosek W. S. (dalej: skarżący, strona) o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W motywach orzeczenia Sąd podał, że skarżący, na urzędowym formularzu PPF, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika. Podniósł, że spłaca kredyty w wysokości około 80.000 zł z ratą miesięczną około 1.000 – 1.500 zł. Ponadto skarżący ponosi wydatki na zakup leków w wysokości 100 zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, ze samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a jako jedyny swój majątek wskazał narzędzia do obsługi klimatyzacji o wartości 15.000 zł. Skarżący uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 1.000 – 2.200 zł oraz tytułu zatrudnienia na 1/8 etatu w wysokości 150 zł. Skarżący oświadczył, że uzyskiwane dochody, ze względu na specyfikę działalności gospodarczej, są nieregularne. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego o przekazanie dodatkowych informacji o sytuacji materialnej, skarżący przedłożył wyciągi z rachunków bankowych, zeznania podatkowe, z których wynika, że w 2012 r. uzyskał ze stosunku pracy dochód w kwocie 2.444,25 zł, a z prowadzonej działalności gospodarczej przychód w kwocie 445.455,37 zł. Ponadto skarżący oświadczył, że z żoną posiada odrębny ustrój majątkowy, powstały wskutek zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej. Skarżący podniósł, że nie ma jakiegokolwiek wpływu na sytuację finansową swojej żony, jak też nie może jej "zmusić" do jej udokumentowania. Skarżący z żoną po ustanowieniu rozdzielności majątkowej prowadzą dwa zupełnie odrębne i niezależne gospodarstwa domowe, w ramach których osiągają odrębne dochody. Skarżący wraz z żoną już wiele lat temu zawarł umowę wyłączającą wspólność ustawową małżeńską, z uwagi na fakt, że prowadził własną działalność gospodarczą i żona nigdy nie godziła się na współodpowiedzialność za ewentualne problemy męża. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd przytoczył treść art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ‒ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, ze zm.; dalej: P.p.s.a.) i podkreślił, że w świetle tego artykułu szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony. W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Dodał, że ponoszenie kosztów sądowych przez stronę jest zasadą, gdyż koszty te są rodzajem daniny publicznej. Skarżący, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinien udowodnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Zdaniem Sądu podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Powyższe może bowiem w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku. Skoro bowiem skarżący pozostaje we wspólnocie rodzinnej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może on ponieść koszty postępowania, czy też nie. W ocenie Sądu bez znaczenia w sprawie pozostaje okoliczność wskazana przez skarżącego, że pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej z żoną. Małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli i z tego obowiązku nie zwalnia ich nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu ustanowiona rozdzielność majątkowa małżonków. Podnosi się też, że z art. 252 P.p.s.a. wynika, iż sąd rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy bada nie tylko stan majątkowy wnioskodawcy w ścisłym tego słowa znaczeniu, ale bierze pod rozwagę także jego stan rodzinny i w tym zakresie poza ustaleniem obciążeń związanych z utrzymaniem rodziny powinien uwzględnić możliwy wkład członków tej rodziny w koszty utrzymania, obowiązek wzajemnej pomocy nawet przy rozdzielności majątkowej zgodnie z art. 23 k.r.o., przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny stosownie do art. 27 k.r.o. W przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest zaś kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotne zatem jest to, że skarżący uzyskiwał przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtowały się na bardzo wysokim poziomie. Również analiza wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą nie wskazuje, aby płynność finansowa skarżącego była zagrożona. Jak wynika z przedstawionych wyciągów z rachunków bankowych skarżący rzeczywiście posiada kredyt opiewający na kwotę około 46.000 zł, jednak jego wysokość systematycznie się zmniejszała, a na koncie odnotowywano regularne wpłaty. Sąd podkreślił, że skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za 2014 r. Skarżący nie przedstawił także wysokości wydatków na produkty żywnościowe i ogólnobytowe. W tych okolicznościach w ocenie Sądu brak jest możliwości ustalenia źródeł finansowania wszystkich wydatków, zwłaszcza że skarżący oświadczył, że nie posiada zgromadzonych oszczędności. Ustalenia te nasuwają wątpliwość co do rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego i rzeczywistych źródeł finansowania wykazanych wydatków. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący kwestionuje ocenę, że może ponieść koszty w tej sprawie (minimum 1401 zł). Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Sądu, że uzyskanie w poprzednim roku wysokich przychodów świadczy o możliwości poniesienia kosztów sądowych. Skarżący podkreślił, że dla uzyskania takich przychodów musiał też ponieść wydatki w przedstawionej wysokości. Skarżący powtórzył, że nie ma wiedzy na temat sytuacji majątkowej żony, która przyczynia się do zaspokajania potrzeb rodziny przez umożliwienie mu zamieszkania w jej domu. Skarżący dodał, że konieczność zapłaty kosztów, na które mogą składać się także koszty opinii biegłych "wynoszące duże kwoty", przekracza jego możliwości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Skarżący odniósł się w nim do dwóch kwestii: faktu, że osiągniętemu przychodowi towarzyszą poniesione koszty uzyskania przychodu oraz że nie zna sytuacji materialnej swojej żony. W świetle tak sformułowanych argumentów przypomnieć należy, że art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. reguluje instytucję statuującą wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia kosztów w postępowaniach sądowoadministracyjnych przez ich strony, wyrażonej w art. 199 P.p.s.a., a znajdującej swe umocowanie w art. 84 Konstytucji. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe, co sprowadza realne ryzyko naruszenia jej prawa do sądu. W niniejszej sprawie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Zażalenie skarżącego opiera się na błędnym założeniu, że to Sąd musiał udowodnić skarżącemu, iż posiada on środki na poniesienie kosztów. Tymczasem to na skarżącym, jako wnioskodawcy, ciążył obowiązek wykazania, że środków takich nie posiada. Sąd pierwszej instancji dokonując oceny sytuacji materialnej skarżącego oparł się na wielu okolicznościach, w tym na wysokich przychodach z działalności gospodarczej skarżącego za 2013 r., obowiązku alimentacyjnym małżonki wobec skarżącego, analizie rachunków bankowych, braku przedstawienia przez skarżącego wyciągów z rachunków firmy za 2014 r. czy wysokości wydatków na życie oraz źródła ich finansowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji wszechstronnie i dokładnie przeanalizował dane przedstawione przez skarżącego i słusznie doszedł do wniosku, że nie wynika z nich, by skarżący spełnił przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd prawidłowo argumentował, że nie dowodzi rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego dochód uzyskany w 2013 r., lecz miarodajny jest osiągnięty przez niego przychód, w szczególności w świetle uchylenia się przez skarżącego od przedstawienia wyciągów z rachunków prowadzonej działalności gospodarczej w 2014 r. Sąd rzeczowo wskazał, jakie legalne instrumenty mogą prowadzić do zminimalizowania obciążenia podatkowego; dlatego też fakt wykazania niewielkiego dochodu, a nawet straty z działalności gospodarczej, nie obrazuje rzeczywistej kondycji finansowej danego podmiotu. Prawidłowe jest również obszernie uzasadnione stanowisko tego Sądu, czemu dla oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy ważne jest zapoznanie się z informacjami dotyczącymi sytuacji rodzinnej. Dochody i wydatki osób pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym bez wątpienia mają wpływ na jego sytuację materialną. Pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie jest przy tym tożsame z prowadzeniem odrębnych gospodarstw domowych przez małżonków. Skarżący uchylając się od przedstawienia informacji na ten temat spowodował, że Sąd, z uwagi na brak kompletnych danych istotnych dla przyznania prawa pomocy, nie mógł go przyznać. Nieporozumieniem jest natomiast twierdzenie skarżącego, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym podatku dochodowego od osób fizycznych w ramach kosztów sądowych będzie musiał ponieść wydatki na kosztowne opinie biegłych. Tego rodzaju koszty nie mieszczą się bowiem w pojęciu kosztów sądowych (art. 211 P.p.s.a.), stad przedmiotem postępowania w przedmiocie prawa pomocy są wyłącznie opłaty sądowe (wpis i opłata kancelaryjna; art. 212 § 1 P.p.s.a.) oraz zwrot wydatków (które w tej sprawie nie występują, por. art. 213 P.p.s.a.). Nie istnieje więc możliwość, by skarżący musiał ponosić koszty sądowe związane z opiniami biegłych, a tym bardziej by od kosztów takich mógł być zwolniony. Mając na uwadze powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie jako niezasadne w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. oddalił.