II SA/Po 925/12

Dnia 19 grudnia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik Sędzia WSA Elwira Brychcy (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Ewa Wąsik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2012r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. prezydent miasta z powołaniem na art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego i art. 17 ust.1 i ust.1a art.5 pkt.2 lit.a art.20 ust.3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych / Dz. U . z 2006 r. nr 139 poz.992 / i § 6 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 grudnia 2011 r. / Dz.U nr 298 poz.1769 / w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne odmówił E. K. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osoby z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad jej mężem T.K. Rozpoznając odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r. na zasadzie art. 138 §1 pkt. 1 kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję W motywach uzasadniających wskazano, że E. K. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia złożyła w dniu 3 kwietnia 2012 r. Podstawę materialnoprawną stanowi ustawa z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych / Dz. U. z 2006 nr 139 poz.992 / , świadczenie pielęgnacyjne jest regulowane w art. 17 cyt. Ustawy. Przepis ten z dniem 14 października 2011 r. otrzymał nowe brzmienie. Aktualnie przepis Art. 17. 1. stanowi, Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. 1a. Osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. Natomiast art. 17 ust 5. stanowi wykaz negatywnych przesłanek uniemożliwiających nabycie prawa do świadczenie .Zgodnie z art. 17 ust.5 pkt.2 lit a świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, W ocenie organu orzekającego w takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane innym krewnym w linii prostej lub rodzeństwu osoby niepełnosprawnej .Kolegium uzasadniało ,że dotychczasowe stanowisko sądów administracyjnych ukształtowane na bazie art. 17 ust.5 pkt.2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych wypracowane przed nowelizacją tego przepisu nie może być brane pod uwagę .Powyższe oznacza ,że osoba będąca w związku małżeńskim ,która złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne do 13 października 2011 r, mogła w kontekście orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn P.27/07 świadczenie otrzymać. Ponieważ skarżąca złożyła wniosek w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawa podlega rozpatrzeniu na podstawie przepisów obowiązujących aktualnie – po nowelizacji od dnia 14.pażdziernika 2012 r. Powyższa decyzja została zaskarżona do sądu przez E. K. z wnioskiem o jej uchylenie. Skarżąca argumentuje ,że jej mąż jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu i wymaga stałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji .Skarżąca wskazała ,że nie mają innych osób w rodzinie które taka opiekę mogłyby sprawować i twierdzi ,że tylko ona może faktycznie opiekę sprawować. W odpowiedzi na skargę SKO w Poznaniu wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoja dotychczasowa argumentacje Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Przeprowadzona przez Sąd w tak zakreślonych granicach kontrola rozstrzygnięć wydanych w przedmiotowej sprawie wykazała, że skarga jest zasadna, z uwagi na błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - dalej: u.ś.r. - przyjętą przez organy obydwu instancji, co miało wpływ na wynik sprawy. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji miał następujące brzmienie: Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy orzekające przyjęły ,że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyłącza możliwość otrzymania przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, tylko z tego powodu, że o świadczenie ubiega się małżonek osoby wymagającej opieki. SKO twierdzi także, że wykładnia zawarta w wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn P 27/07 nie może mieć zastosowania ponieważ wniosek o świadczenie został złożony w dniu 3 kwietnia 2012 r. gdy obowiązywało nowe brzmienie przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 u.ś.r. "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego jest zatem w niniejszym przypadku skarżąca, która zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem ("świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje..."), a zarazem na której "ciąży obowiązek alimentacyjny" (pkt 2 ust. 1). Nie jest ona ponadto niepełnosprawna w stopniu znacznym, czyli nie dotyczy jej wyjątek, o jakim mowa w pkt 2 ust. 1 art. 17 u.ś.r. W doktrynie i orzecznictwie nie jest też sporne, że wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r. II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988, Nr 4, poz. 42). Przesłanka negatywna, ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r., nie dotyczy zatem małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., ale odnosi się do krewnych osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegaliby się o świadczenie pielęgnacyjne (lub już je otrzymują) w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Ma to uzasadnienie w przekonaniu ustawodawcy, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16), chyba że sam jest niepełnosprawny w stopniu znacznym (co ustawodawca skorygował wspomnianą przez organ nowelizacją z dnia 19 sierpnia 2011 r. Wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego - jak wyżej wyjaśniono - obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co jednoznacznie przesądził już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07 (OTK-A 2008/6/107). Vide: wyrok WSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2012 r. Stgn I SA/Wa 728/12. Nie ma racji SKO twierdząc ,że wykładania Trybunału Konstytucyjnego straciła na aktualności w związku znowelizują omawianych przepisów. Zatem wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. przyjęta przez organy administracji prowadzi wprost do naruszenia konstytucji, co nie może być przez sąd orzekający akceptowane Literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, które w rozpoznawanej sprawie zastosowały organy orzekające w sprawie, jest nieprawidłowe ponieważ pomija systemową i celowościową wykładnię. Reasumując stwierdzić należy, iż w aktualnym stanie prawnym ustawy o świadczeniach rodzinnych okoliczność - fakt, iż skarżąca wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania tego świadczenia z uwagi na pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim ze skarżącą. Wykładnia sądowa, która została zastosowana w niniejszej sprawie powinna zmierzać do rezultatu wynikającego z takiego rozumienia prawa, które zapewnia jego spójność oraz konstytucyjność. Sąd jest zobowiązany wybrać taką interpretację normy ustawowej, która umożliwia najpełniejsze urzeczywistnienie norm, zasad i wartości konstytucyjnych. Takiej też wykładni w rozpoznawanej sprawie dokonał Sąd w odniesieniu do przepisów art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych mając na uwadze wskazane zasady konstytucyjne równości wobec prawa oraz ochrony rodziny i zapewnienia rodzinie w uzasadnionych wypadkach prawa do szczególnej pomocy ze strony władzy publicznej. W konsekwencji przedstawiona przez organy orzekające w sprawie interpretacja powołanych przepisów prawa materialnego uznana została za błędną, co prowadzi do wniosku, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię, co miało wpływ na wynik sprawy. Prowadzić to musiało do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji. Ponownie rozpatrując sprawę organy będą miały na uwadze wyżej przedstawione rozważania prawne. W tym stanie rzeczy Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w punkcie I wyroku. O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 wymienionej ustawy.