I OZ 623/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3102/13 odmawiające M.S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 24 kwietnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3102/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M.S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 września 2013 r., nr [...] w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w rozstrzygniętej sprawie skarżący wystąpił z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (wniosek z dnia 10 lutego 2015 r.). W sprawie tej bowiem jeden jego wniosek (z dnia 30 czerwca 2014 r.) został już rozpatrzony - postanowieniem z dnia 22 października 2014 r., sygn. I OZ 933/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie M. S. na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 5 września 2014 r., sygn. I SA/Wa 3102/13, którym Sąd I instancji odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Sąd podał, że znajdująca w sprawie zastosowanie norma art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, powinna być uzupełniona o zasadę wynikającą z art. 165 p.p.s.a., który stwierdza, że do zmiany postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy może dojść wyłącznie w przypadku, gdy doszło w sprawie do zmiany okoliczności. Sąd wskazał, że podstawą faktyczną, w odniesieniu do której Sąd przyjął, że skarżący nie jest uprawniony do ustanowienia pełnomocnika z urzędu, były ustalenia wskazujące, że deklarowany przez skarżącego brak środków do życia nie znajduje pokrycia w rzeczywistości, albowiem wnioskodawcy została przyznana renta z tytułu niezdolności do pracy od dnia [...] października 1998 r. i świadczenia tego skarżący nie pobiera. Z akt sprawy wynikało, że kwota zgromadzonego świadczenia za okres od dnia [...] października 1998 r. do dnia [...] czerwca 2013 r. wynosiła 106.031,73 zł (plus odsetki). Z powyższego wynikało, że skarżący jest w stanie wygospodarować kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. W ocenie Sądu I instancji stanowisko wyrażone w powyższym orzeczeniu w zakresie, w jakim wiążąco rozstrzyga o sytuacji materialnej, w jakiej ma znajdować się skarżący, wywiera bezpośredni wpływ na treść przyjmowanej w niniejszej sprawie oceny zasadności zwrócenia się przez stronę z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy - zmianę postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy. Jest to spowodowane uznaniem, że skarżący w nowym wniosku nie wykazał, by jego sytuacja finansowa uległa jakiejkolwiek zmianie. W dalszym ciągu skarżący uważa się za osobę bez środków do życia, z uzasadnienia wniosku nie wynika również, by uległa zmianie sytuacja faktyczna łączona z pulą należących do strony środków pochodzących z przyznanych, lecz niepobieranych świadczeń rentowych. Sąd Wojewódzki uznał, że dobrowolne niepobieranie przez skarżącego świadczenia rentowego jest jego świadomym wyborem, który bezpośrednio rzutuje jednak na jego sytuację finansową. Odmienne wnioski, jakie skarżący wysuwa w odniesieniu do swojej sytuacji materialnej w oparciu o własne stanowisko dotyczące (nie)przysługującego mu świadczenia rentowego z ZUS nie mogą prowadzić do merytorycznej oceny kolejnego wniosku o prawo pomocy, albowiem wcześniej przyjęta przez Sąd ocena osoby skarżącego jako podmiotu, który może samodzielnie regulować wydatki związane z toczącym się postępowaniem sądowym jest wiążąca, i jakiekolwiek rozważania we wskazanym zakresie – w sytuacji, gdy nie doszło do zmiany okoliczności – miałyby charakter polemiki z prawomocnym rozstrzygnięciem Sądu i motywami, na których Sąd się oparł przy rozstrzyganiu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M. S., w którym wyraził niezadowolenie z rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Słusznie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszym postępowaniu incydentalnym dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy istotne znaczenie ma okoliczność, że w sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie odmawiające skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia adwokata. W tej sytuacji w sprawie znajdzie zastosowanie przepis art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" w rozumieniu powołanego przepisu należy rozumieć zarówno zmiany stanu faktycznego jak i prawnego, uzasadniające zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku sprawy dotyczącej prawa pomocy, którego przyznania prawomocnie odmówiono, zmiany musiałyby być tego rodzaju, żeby w ich świetle przyznanie prawa pomocy stało się uzasadnione. Musiałyby to zatem być zmiany polegające na pogorszeniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Podkreślić ponadto trzeba, że z konstrukcji przepisu art. 246 p.p.s.a. wynika, że to na stronie spoczywa ciężar udowodnienia, że jej sytuacja ekonomiczna uzasadniania przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, bądź też nastąpiła zmiana tej sytuacji w stopniu uzasadniającym przyznanie jej prawa pomocy pomimo poprzedniej negatywnej oceny zasadności wniosku. Należy podzielić pogląd Sądu wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że sytuacja materialna skarżącego nie uległa pogorszeniu w stosunku do ostatnio ocenianej. W kolejnym formularzu skarżący zawarł identyczne oświadczenie o stanie majątku i dochodach, jak to, które złożył wcześniej. Nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które pozwoliłyby uznać Sądowi, że jego sytuacja materialna zmieniła się. Ponadto skarżący ponownie zakwestionował fakt przyznania mu renty i wynikającą z tego okoliczność posiadania niepobranych świadczeń. Również w tej kwestii prawidłowe pozostaje stanowisko Sądu, iż powoływanie się przez skarżącego na powyższą okoliczność nie może mieć wpływu na ocenę zasadności wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu ze wskazanych przez Sąd przyczyn. Skoro w kolejnym złożonym wniosku skarżący nie wykazał, aby nastąpiło pogorszenie się sytuacji materialnej, Sąd zasadnie wywiódł, że wniosek o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia zażalenia. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił oddalić zażalenie.