II GZ 775/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Janusz Zajda po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ł. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w R. z dnia 6 października 2014 r.; sygn. akt II SA/Rz 821/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi Ł. L. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] kwietnia 2014 r.; nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w R. postanowieniem z 6 października 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 821/14 odmówił Ł. L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, w sprawie ze skargi na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w części kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Pismem z [...] maja 2014 r. Ł. L. wniósł skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z [...] kwietnia 2014 r. w przedmiocie odmowy umorzenia w części kary pieniężnej za naruszenie przepisów o transporcie drogowym. Do skargi dołączył wniosek złożony na formularzu PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z 22 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie wskazując, że ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że skarżący nie ma trudności z zaspokajaniem podstawowych potrzeb, a jego sytuacja materialna pozwala na wygospodarowanie środków na uiszczenie wpisu sądowego oraz ustanowienie pełnomocnika z wyboru. Na skutek wniesionego przez skarżącą sprzeciwu Sąd pierwszej instancji zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia wyjaśnił, że wnioskodawca Ł. L. wraz z partnerką S. L. i ich ponad roczną córką prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Aktualnie partnerka wnioskodawcy wraz z córką wyprowadziła się do rodziców. Na wspólny dochód składają się: uzyskiwany przez partnerkę wnioskodawcy zasiłek w kwocie 860 zł oraz wynagrodzenie za pracę wnioskodawcy w wysokości 1800 zł. Majątek Ł. L. stanowią nieruchomości: dom murowany o pow. 240 m2 , dom drewniany o pow. 100 m2 położone na działce o pow. 0.59 ha w L. a ponadto garaż (20 m2), budynki gospodarcze (73 m2) oraz pomieszczenia chłodnicze (40 m2). Wnioskodawca jest także właścicielem nieruchomości w J. o pow. 1021 m2 wraz z domem o pow. 90 m2. Partnerka skarżącego jest właścicielką domu mieszkalnego o pow. 180 m2 na działce 0,30 ha. Przedstawiony wyciąg z rachunku bankowego za okres od czerwca do sierpnia 2014 r. wskazuje na dostępne saldo w wysokości 7 470 zł (przy saldzie bieżącym wynoszącym - 26 530 zł). Skarżący od 2005 r. choruje na cukrzycę insulinozależną, sam ponosi koszty insulinoterapii - koszt powyższego to 300 zł za opakowanie. W następstwie analizy przedłożonych przez wnioskodawcę oświadczeń, Sąd I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym a Ł. L. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd zaznaczył, że przy ocenie zdolności płatniczych wnioskodawcy wziął pod uwagę jedynie sytuację majątkową wnioskodawcy, z uwagi na złożone oświadczenie, że jego partnerka – S. L. - wyprowadziła się wraz z córką do rodziców. Po zsumowaniu osiąganych dochodów (1 325,43 zł netto) oraz wykazanych wydatków na utrzymanie siebie, córki oraz domu (1 618 zł) stwierdził, że wnioskodawca albo zawyżył ponoszone wydatki albo nie wyjawił osiąganego z prowadzonej działalności gospodarczej dochodu, w celu pozytywnego dla siebie rozstrzygnięcia. Sąd I instancji stwierdził, że negatywną przesłanką dla przyznania prawa pomocy jest przede wszystkim fakt posiadania na rachunku bankowym środków finansowych (na dzień 16 września 2014 r. w kwocie 7 555,66 zł), które pozwalają na swobodne pokrycie wpisu sądowego od skargi w wysokości 200 zł. Wskazał ponadto, że wątpliwości budzą zaistniałe rozbieżności, bowiem na koncie bankowym odnotowano wpłaty o znacznych kwotach, o których skarżący wcześniej nie informował, a także szereg operacji polegających na wpłacie i wypłacie wysokich kwot tego samego dnia przez samego wnioskodawcę. Reasumując Sąd I instancji doszedł do przekonania, że wnioskodawca nie wykazał w sposób dostateczny, przekonywujący i wiarygodny spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ł. L. złożył zażalenie na powyższe orzeczenie, ponownie wnosząc o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu środka prawnego stwierdził, że jego sytuacja finansowa jest trudna i nie pozwala na wygospodarowanie środków na uiszczenie wpisu od skargi oraz opłacenie pomocy prawnej bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Wskazał, że w związku z wszczętym postępowaniem egzekucyjnym, co miesiąc będzie zobowiązany do uiszczenia kwoty 1 000 zł na rzecz Urzędu Skarbowego. W kwestii podejrzenia zatajenia uzyskiwanych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyjaśnił, że nie podał wysokości uzyskiwanych dochodów, gdyż takich w ogóle nie osiąga. Wskazał, że wpłaty odnotowane na rachunku bankowym stanowią zapłatę za wystawione faktury, z których środki są kolejno przeznaczane na generowane koszty działalności. W kwestii natomiast środków zgromadzonych na koncie (7 555,66 zł) wyjaśnił, że stanowią one część udzielonej przez bank linii kredytowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 199 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: ppsa) strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Odstępstwem od tej zasady jest przyznanie przez sąd prawa pomocy, które stosowane jest tylko w wyjątkowych, przewidzianych prawem przypadkach. W myśl art. 246 § 1 ppsa osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, stosownie do treści powołanego przepisu, należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa. To zatem strona ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, albo że nie ma adekwatnych środków na poniesienie tych kosztów. Jedynym miernikiem oceny, czy stronie może być przyznane prawo pomocy jest kryterium finansowe. (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2010 r., sygn. akt I GZ 1/10). Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 ppsa, zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd rozpoznając wniosek jest zobowiązany przeprowadzić obiektywną ocenę podniesionych okoliczności w aspekcie zaistnienia przesłanek określonych w powołanym przepisie oraz wskazać, z jakich względów uznał, że żądanie strony zasługuje, bądź nie zasługuje na uwzględnienie oraz w jakiej części. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową Ł. L. oraz stwierdził, że w sprawie nie zostało wykazane, aby w jego przypadku zachodziła konieczność dofinansowania z budżetu Państwa. Skarżący jest właścicielem kilku nieruchomości tak budynkowych jak i gruntowych oraz samochodów, co w konsekwencji wyklucza jego zakwalifikowanie do grupy osób ubogich, które ze względu na brak środków finansowych mają utrudniony dostęp do sądu. Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą, o której nie poinformował we wniosku o udzielenie prawa pomocy, tym samym nie podał wysokości dochodów uzyskiwanych z tego tytułu. Lakoniczne stwierdzenie w treści zażalenia, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, należy potraktować jako gołosłowne. Wątpliwości w tym zakresie mogłoby rozwiać przedłożenie szerszej dokumentacji, np. bilansu zysków i strat, lecz tego skarżący nie uczynił. Na uwzględnienie nie zasługują także zawarte w środku prawnym wyjaśnienia, dotyczące środków zgromadzonych na koncie, pochodzących z zaciągniętego kredytu. W orzecznictwie NSA przyjęto bowiem, iż wydatki ponoszone na spłatę zaciągniętych kredytów i pożyczek nie mają pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia NSA z 17 lipca 2008 r., II OZ 761/08, z 15 czerwca 2010 r., I OZ 427/10). Ponadto zaciągnięte zobowiązanie kredytowe świadczy o zdolności kredytowej skarżącego, a co za tym idzie - spełniał kryteria majątkowe przy obliczaniu tej zdolności, a także przesądza o dysponowaniu przez niego środkami finansowymi, które mógłby przeznaczyć na opłaty sądowe i ewentualną pomoc prawną. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle powyższych uwag oraz ustaleń faktycznych dokonanych przez Sąd I instancji skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ocena taka jest wynikiem m.in. działania skarżącego, który nie dopełnił w sposób należyty ciążącego na nim obowiązku rzetelnego i wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej. Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Z tych względów na podstawie art. 197 § 2 w związku z art. 184 ppsa orzeczono jak w sentencji postanowienia.