II OZ 40/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SO/Kr 22/14 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach od orzekania w sprawie ze skargi T. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na użytkowanie postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie w części oddalającej wniosek o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach: Sędziego NSA Anny Żak oraz sędziów WSA Renaty Detki i Doroty Pędziwilk-Moskal od rozpoznania przedmiotowej sprawy i w tym zakresie umorzyć postępowanie, 2. w pozostałym zakresie zażalenie oddalić. T. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skargę na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] grudnia 2013r. znak: [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na użytkowanie. W piśmie procesowym z dnia 15 stycznia 2014 r. T. W. złożył wniosek, aby sprawa była rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Podniósł, że poprzednia jego sprawa została rozpoznana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach z naruszeniem prawa budowlanego i w sposób nieobiektywny. W piśmie procesowym z dnia 29 kwietnia 2014 r. skarżący sprecyzował, że domaga się wyłączenia od rozpatrywania sprawy "całego sądu". Zaznaczył, że nawet wyznaczenie innego składu orzekającego nie zapewni w jego ocenie obiektywnego rozpoznania sprawy, ponieważ nie można wykluczyć wcześniejszego porozumienia się sędziów. Sędziowie, orzekający w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Kielcach złożyli w dniu 6 maja 2014r. oświadczenie, zgodnie z którym nie znają osobiście stron postępowania i nie zachodzą wobec nich okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 maja 2014r., sygn. akt II OW 98/14 wyznaczył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach od orzekania w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt II SO/Kr 22/14 oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach: Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego Teresy Kobyleckiej i Anny Żak oraz Sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: Doroty Chobian, Renaty Detki, Beaty Ziomek, Doroty Pędziwilk – Moskal, Sylwestra Miziołka, Jacka Kuzy, Andrzeja Jagiełły, Ewy Rojek, Danuty Kuchty, Marii Grabowskiej, Artura Adamca oraz Mirosława Surmy. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, iż samo rozstrzygnięcie innych spraw, podjęte z udziałem sędziów, których wniosek dotyczy, w sposób niekorzystny dla wnioskodawców czy też ich zdaniem błędny, nie wystarcza do przyjęcia, by istniała uzasadniona wątpliwość co do bezstronności. Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA wskazał, że samo przeświadczenie strony o prowadzeniu przez sędziego postępowania wadliwie i nieobiektywnie nie jest przesłanką wystarczającą do jego wyłączenia. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.), ma zapewnić obiektywizm sądu i nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. W ocenie Sądu I instancji, na istnienie okoliczności, o jakich mowa w art. 19 P.p.s.a., nie może też wskazywać to, że poszczególni sędziowie rozstrzygali już podobne sprawy, w tym sprawy dotyczące innych praw i obowiązków skarżących. Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącego, dla niego niekorzystny, oraz że wydaje odmienne od jego oczekiwań rozstrzygnięcia, nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Taka sytuacja nie może być oceniana jako okoliczność mogąca wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Zarzuty dotyczące wydanego w sprawie orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów procesowych w toku postępowania mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego Na marginesie Sąd zauważył, że z mocy samego prawa (art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a.) od udziału w sprawie wyłączeni są: Sędzia NSA Anna Żak oraz Sędzia WSA Renata Detka i Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal, co w niniejszej sprawie zostało już uwzględnione (k. 1 akt II SA/Ke 124/14). W zażaleniu na powyższe postanowienie T. W. wskazał, że wniosek skierowany do Prezesa WSA w Kielcach dotyczył wyłączenia "całego Sądu". Takie sformułowanie żądania było podyktowane tym, iż nie wiedział przez kogo i na kogo Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] może wywierać wpływ. Dlatego wnioskował o wyłączenie całego Sądu (a nie jedynie sędziów WSA w Kielcach) i przekazanie sprawy do rozpatrzenia na terenie innego województwa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na częściowe uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 P.p.s.a. Przepisy te są konkretyzacją zawartego w art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej prawa do wymiaru sprawiedliwości, gwarantującego uczciwe postępowanie sądowe, w którym to przepisie wskazane jest, że "każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd". Przyczyny wyłączenia sędziego z mocy samej ustawy zostały enumeratywnie wymienione w art. 18 P.p.s.a. Należą do nich sprawy: 1) w których sędzia jest stroną bądź pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy oddziałuje na jego prawa lub obowiązki, 2) małżonka sędziego, krewnych sędziego lub powinowatych w linii prostej, krewnych bocznych do czwartego stopnia oraz powinowatych bocznych do drugiego stopnia, 3) osób związanych z sędzią z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, 4) w których sędzia był lub jest jeszcze pełnomocnikiem jednej ze stron, 5) w których sędzia świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą, 6) w których sędzia brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia, jak też w sprawach o ważność aktu prawnego sporządzonego z jego udziałem lub rozpoznanego przez niego, a także w sprawach, w których występował jako prokurator, 6a) dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, 7) w których sędzia brał udział w rozstrzyganiu sprawy w organach administracji publicznej. Powody wyłączenia ustawa nakazuje traktować jako trwające również po ustaniu uzasadniającego je małżeństwa, przysposobienia, opieki albo kurateli (§ 2). Nie może ponadto orzekać co do skargi o wznowienie postępowania sędzia, który uprzednio brał udział w wydaniu orzeczenia objętego tą skargą (§ 3). Są to tzw. bezwzględne przesłanki wyłączenia sędziego. W przedmiotowej sprawie sędziowie Anna Żak, Renata Detka i Dorota Pędziwilk-Moskal orzekały w sprawie zakończonej wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ke 472/11 oddalającym skargę T. W. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] maja 2011 r. znak: [...] w przedmiocie nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Orzeczenie to jest ściśle powiązane z decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. znak: [...] w przedmiocie udzielenia pozwolenia na użytkowanie, która jest przedmiotem skargi T. W. w niniejszej sprawie. Stosownie do art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a., sędziowie Anna Żak, Renata Detka i Dorota Pędziwilk-Moskal są więc wyłączone z mocy prawa od rozpoznania sprawy objętej powyższą skargą. Stwierdzenie przesłanki wyłączenia sędziego z mocy prawa nie wymaga podejmowania rozstrzygnięcia o wyłączeniu sędziego w formie procesowej. Istotne jest, aby sędzia powstrzymał się od rozpoznania sprawy. Tak też stało się w sprawie II SA/Ke 124/14. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach w dniu 5 lutego 2014 r. przeprowadził losowanie składu orzekającego w sprawie. Losowanie składu orzekającego i sędziego sprawozdawcy dokonano spośród wszystkich sędziów orzekających w Wydziale II WSA w Białymstoku z wyłączeniem sędziów Anny Żak, Renaty Detki i Doroty Pędziwilk-Moskal. Wobec wyłączenia ww. sędziów z mocy ustawy od orzekania w sprawie sygn. akt II SA/Ke 124/14 rozpoznawanie wniosku o ich wyłączenie stało się bezprzedmiotowe. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł w pkt 1 sentencji postanowienia o uchyleniu zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej oddalenia wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach: Sędziego NSA Anny Żak oraz sędziów WSA Renaty Detki i Doroty Pędziwilk-Moskal od rozpoznania przedmiotowej sprawy i umorzył postępowanie w tym zakresie, działając w oparciu o art. 189 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. W pozostałej części zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Art. 19 P.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia. Przepis ten wskazuje, że niezależnie od wymienionych w art. 18 P.p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w niniejszej sprawie w stosunku do sędziów Teresy Kobyłeckiej, Doroty Chobian, Beaty Ziomek, Sylwestra Miziołka, Jacka Kuzy, Andrzeja Jagiełły, Ewy Rojek, Danuty Kuchty, Marii Grabowskiej, Artura Adamca oraz Mirosława Surmy brak jest podstaw do wyłączenia z mocy ustawy. Również podniesione przez skarżącego argumenty mające przemawiać za wyłączeniem tych sędziów od orzekania w jego sprawie, nie uzasadniają wyłączenia sędziów na podstawie art. 19 P.p.s.a. W orzecznictwie jednolicie wskazuje się, że wyłączenie na podstawie tego przepisu powinno odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Nie wystarcza do zastosowania wskazanego przepisu występowanie u strony podejrzenia, co do braku bezstronności sędziego, czy subiektywne przekonanie strony, co do negatywnego nastawienia sędziego do strony. W świetle powyższego należy stwierdzić, że skarżący nie wskazał okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość oświadczenia wymienionych wyżej sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, co uzasadniało negatywne rozpatrzenie wniosku o ich wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie. Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu dotyczącego rozpatrzenia wniosku skarżącego jedynie w zakresie wyłączenia od orzekania sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach a nie w zakresie wyłączenia "całego Sądu", należy wskazać, iż w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie związany był postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 maja 2014 r., sygn. akt II OW 98/14, który wyznaczył go do rozpoznania wniosku "o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach". Należy również zauważyć, że przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewidują instytucji wyłączenia "całego Sądu". W rozdziale 5 tej ustawy uregulowano kwestię wyłączenia sędziego sądu administracyjnego. Na podstawie art. 24 § 1 P.p.s.a. przepisy o wyłączeniu sędziego mają zastosowanie odpowiednio do wyłączenia protokolanta, referendarza sądowego, asesora sądowego i prokuratora. We wniosku skarżący użył sformułowania "o wyłączenie całego Sądu". W dalszej części tego wniosku przedstawił argumenty, które w jego ocenie, uzasadniały wyłączenie sędziów WSA w Kielcach od orzekania w niniejszej sprawie. We wniosku tym nie wskazywał, iż domaga się wyłączenia protokolanta bądź referendarza tego Sądu. Dlatego też, brak było podstaw do uznania, że wniosek o wyłączenie obejmuje również osoby wymienione w art. 24 § 1 P.p.s.a. Należy podkreślić, że sąd nie może domyślać się intencji skarżącego, jak również samodzielnie określać treści nieprecyzyjnie sformułowanego żądania w kontekście wszelkich dopuszczalnych wniosków procesowych przewidzianych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym stanie rzeczy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej oddalenia wniosku T. W. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach: Teresy Kobyłeckiej, Doroty Chobian, Beaty Ziomek, Sylwestra Miziołka, Jacka Kuzy, Andrzeja Jagiełły, Ewy Rojek, Danuty Kuchty, Marii Grabowskiej, Artura Adamca oraz Mirosława Surmy od rozpoznania wyżej opisanej sprawy należy uznać za zgodne z przepisami prawa. Z tego względu, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji.