II FZ 1470/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 22 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 sierpnia 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 577/14 w przedmiocie pozostawienia bez rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi F. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 20 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 4 sierpnia 2014 r., I SA/Gl 577/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach pozostawił bez rozpoznania wniosek F. K. (dalej: Skarżący) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Skarżącego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 20 marca 2014 r., nr [...], w przedmiocie uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji ostatecznej w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 260 w związku z art. 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.). Postanowienie jest dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/. 2. Przebieg postępowania przed Sądem pierwszej instancji: 2.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie WSA w Gliwicach podał, że do skargi z dnia 22 kwietnia 2014 r. pełnomocnik strony skarżącej, będący radcą prawnym, załączył kserokopię formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 26 lutego 2014 r.). Referendarz sądowy WSA w Gliwicach pismem z dnia 18 czerwca 2014 r. wezwał Skarżącego (jego pełnomocnika) do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF) z dnia 26 lutego 2014 r. poprzez jego podpisanie lub nadesłanie podpisanego egzemplarza wniosku (druku PPF) w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia ww. wniosku bez rozpoznania. Jednocześnie Referendarz sądowy WSA w Gliwicach wyjaśnił, że druk PPF z dnia 26 lutego 2014 r. zawiera kserokopię podpisu Skarżącego. 2.2. Przesyłka polecona zawierająca powyższe wezwanie Referendarza sadowego WSA w Gliwicach została doręczona w dniu 25 czerwca 2014 r. Dnia 2 lipca 2014 r. (data nadania) Skarżący, w odpowiedzi na wezwanie z dnia 18 czerwca 2014 r., złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 26 lutego 2014 r.). Podpis Skarżącego pod wnioskiem stanowi kserokopię. 2.3. W dniu 4 lipca 2014 r. (data nadania) Skarżący złożył oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. Zarządzeniem z dnia 10 lipca 2014 r. Referendarz sądowy WSA w Gliwicach pozostawił bez rozpoznawania wniosek Skarżącego z dnia 26 lutego 2014 r. o przyznanie prawa pomocy. Odpis powyższego zarządzenia został doręczony w dniu 16 lipca 2014 r. 2.4. W dniu 23 lipca 2014 r. (data nadania) pełnomocnik Skarżącego wniósł sprzeciw od ww. zarządzenia z dnia 10 lipca 2014 r. Zaskarżonemu zarządzeniu pełnomocnik skarżącego zarzucił "błędne ustalenie stanu faktycznego przez przyjęcie, że skarżący nie usunął braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia dzisiejszego, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się formularz o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podpisany przez (...) mocodawcę". Wobec powyższego pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonego "postanowienia" i rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. 3. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (Sądu pierwszej instancji): Pozostawiając wniosek Skarżącego bez rozpoznania WSA w Gliwicach stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest pismem strony w postępowaniu sądowym, wobec czego powinien spełniać warunki formalne przewidziane dla takich pism. Zgodnie zaś z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. W sprawie Skarżącego podpis pod formularzem wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF złożony wraz ze skargą) stanowi kserokopię. W takiej sytuacji znajduje zastosowanie art. 49 § 1 p.p.s.a., w świetle którego w razie gdy pismo dotknięte jest brakiem formalnym wzywa się do uzupełnienia tego braku w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Skądinąd zresztą tego rodzaju konsekwencje nieuzupełnienia braków w terminie zostały przewidziane w art. 257 p.p.s.a. Wprawdzie strona w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Gliwicach złożyła formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, to jednak formularz ten również zawiera kserokopię podpisu (druk PPF nadany w dniu 2 lipca 2014 r.). Wobec tego należało stwierdzić, że strona nie usunęła tego braku formalnego w terminie wskazanym w wezwaniu i to mimo że treść wezwania nie może budzić w tym zakresie żadnych wątpliwości. Za prawidłowe wykonanie wezwania nie sposób też uznać złożonego w dniu 4 lipca 2014 r. oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania. 4. Stanowisko Skarżącego w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym: Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie na ww. postanowienie WSA w Gliwicach, Skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) zarzucił Sądowi pierwszej instancji "błędne ustalenie stanu faktycznego przez przyjęcie, że Skarżący nie usunął braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy do dnia dzisiejszego, w sytuacji gdy w aktach sprawy znajduje się formularz o stanie rodzinnym majątku i dochodach" podpisany przez Skarżącego. Wskazując na to uchybienie Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając swoje zażalenie Skarżący podniósł, że przesłano stosowny formularz zawierający wszystkie dane niezbędne do merytorycznego rozpoznania ww. wniosku o przyznanie prawa pomocy. Następnie przesłano formularz zawierający podpis Skarżącego. W aktach sprawy znajduje się przynajmniej jeden właściwy formularz z niezbędnymi danymi potrzebnymi do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podpis na właściwym formularzu był co prawda odwzorowany kserograficznie, ale w ślad za nim przesłano dokument z podpisem własnoręcznym i oryginalnym. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone zarządzenie WSA w Gliwicach odpowiada prawu, a postępowanie przed Sądem pierwszej instancji nie jest wolne od nieprawidłowości po stronie Skarżącego i jego pełnomocnika. Zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem i prawidłowo WSA w Gliwicach zastosował w stanie faktycznym art. 257 p.p.s.a., chociaż jako podstawę zaskarżonego postanowienie podano art. 260 w związku z art. 16 § 2 p.p.s.a., co nie jest precyzyjne. Jednakże niewskazanie przez WSA w Gliwicach art. 257 p.p.s.a. jako podstawy prawnej wydanego postanowienia, chociaż jest błędem, nie ma wpływu na prawidłowość kontrolowanego rozstrzygnięcia. 5.2. Analiza akt sprawy, pozwalająca na zrekonstruowanie prawoprocesowego stanu faktycznego sprawy, prowadzi do konkluzji, że po stronie Skarżącego i jego pełnomocnika doszło do nieprawidłowości polegającej na nienależytym wypełnieniu dyspozycji normy zawartej w art. 46 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z punktem 4 tego przepisu każde pismo strony powinno zawierać podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika. Niewypełnienie poszczególnych rubryk formularza urzędowego, a w szczególności rubryki oznaczonej wyrażeniem "podpis osoby wnoszącej", stanowi tego rodzaju brak (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2009, s. 707). Podpisem jest znak ręczny określonej osoby, noszący indywidualne i powtarzalne cechy, pozwalające odróżnić go od innych i umożliwiające identyfikację osoby podpisującego oraz zbadanie autentyczności podpisu (H. Knysiak-Molczyk [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 298). Podpis na dokumencie jest formą złożenia oświadczenia woli lub wiedzy i służy identyfikacji osoby, która to oświadczenie złożyła. Musi być więc własnoręczny z wyjątkiem, gdy pismo podpisuje osoba upoważniona przez stronę, która nie może się podpisać z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. Z tej przyczyny za podpis nie może być uznane jego mechaniczne odbicie, chociażby stanowiło dokładne odtworzenie podpisu, gdyż nie czyni to zadość wymaganiom z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. W świetle powyższego przedłożenie przez Skarżącego (reprezentowanego przez pełnomocnika) formularza PPF z dnia z dnia 26 lutego 2014 r. nie może być ocenione jako wniesienie prawidłowo sformułowanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W przypadku wnoszenia o przyznanie tego prawa kwestia prawidłowego i wiarygodnego podpisu wnioskodawcy jest tym bardziej doniosła, że oświadczenia składane na urzędowym formularzu PPF składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za podawanie nieprawdziwych danych lub zatajenie prawdy (art. 233 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny – Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.). Tym samym obejmujący ww. oświadczenia wniosek musi być osobiście podpisany przez wnioskodawcę, a nie może go w tym wyręczyć nawet profesjonalny pełnomocnik (por. postanowienia NSA: z dnia 16 maja 2006 r., II OZ 492/06; z dnia 25 stycznia 2005 r., FZ 191/04). Jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, w myśl art. 252 § 2 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy składa się do sądu na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru, stanowiącym – w przypadku osób fizycznych – załącznik nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245). Tymczasem oświadczenie o stanie rodzinnym, majątkowym, dochodach i źródłach utrzymania, na które powołuje się Skarżący (por. k. 27-29 akt WSA w Gliwicach), nie ma zastosowania przed sądami administracyjnymi, bowiem jego wzór i tryb wnoszenia nie są regulowane ani przez p.p.s.a. ani przez ww. rozporządzenie Rady Ministrów. Powyższe oświadczenie ma zastosowanie w postępowaniu cywilnym, bowiem jego wzór stanowi załącznik 1 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 26 lutego 2014 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie określenia wzoru oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby fizycznej ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2014 r., poz. 366). Przedłożenie ww. oświadczenia w odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego WSA w Gliwicach z dnia 18 czerwca 2014 r. do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF) z dnia 26 lutego 2014 r. poprzez jego podpisanie lub nadesłanie podpisanego egzemplarza wniosku (druku PPF) w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia ww. wniosku bez rozpoznania (por. k. 21 akt WSA w Gliwicach) nie może być ocenione jako należyte wykonanie tegoż wezwania. Wprawdzie Skarżący wraz z ww. oświadczeniem złożył formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF nadany w dniu 2 lipca 2014 r.), to jednak formularz ten również zawiera kserokopię podpisu, a nie podpis oryginalny (por. k. 25 akt WSA w Gliwicach). Tym samym – wbrew twierdzeniom zażalenia – w aktach sprawy nie ma ani jednego prawidłowo sformułowanego wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Za taki wniosek nie może być przyjęte ww. oświadczenie, na które powołuje się Skarżący, bowiem nie funkcjonuje ono jako formularz urzędowy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Tym samym nie może wywierać w tym postępowaniu skutków prawnych, w tym tych związanych z potencjalną odpowiedzialność karną Skarżącego za składne oświadczenia. 5.3. Reasumując, dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena odpowiedzi Skarżącego na ww. wezwanie z dnia 18 czerwca 2014 r. jest prawidłowa, co uzasadniało pozostawienie wniosku Skarżącego bez rozpoznania na postawie art. 257 p.p.s.a., który to przepis prawa WSA w Gliwicach wskazał w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia (por. s. 4 tegoż uzasadnienia). Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.