I SA/Wa 139/14

WyrokWSA w Warszawie2014-08-12

Skład orzekający: Elżbieta Sobielarska, Magdalena Durzyńska, Dariusz Pirogowicz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, wydana na podstawie przepisów o opuszczonych gospodarstwach rolnych, może zostać uznana za nieważną z powodu rażącego naruszenia prawa, jeśli nie wykazano jednocześnie faktycznego opuszczenia gospodarstwa przez właściciela i zaniechania jego uprawy?
Ratio decidendi
Decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, wydana na podstawie przepisów o opuszczonych gospodarstwach rolnych, może zostać uznana za nieważną z powodu rażącego naruszenia prawa, jeśli nie wykazano łącznie faktycznego opuszczenia gospodarstwa przez właściciela oraz zaniechania jego uprawy. Organy administracji nie mogą opierać się wyłącznie na dacie wymeldowania właściciela jako dowodzie opuszczenia gospodarstwa, zwłaszcza gdy właściciel przedstawia dowody wskazujące na późniejszy termin faktycznego opuszczenia kraju i gospodarstwa.
Stan faktyczny
E. P. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy z 1981 r. o przejęciu jej gospodarstwa rolnego na własność Państwa, zarzucając jej wydanie bez podstawy prawnej i z rażącym naruszeniem prawa. Organy administracji (Wojewoda, Minister) odmówiły stwierdzenia nieważności, uznając gospodarstwo za opuszczone. E. P. zaskarżyła decyzję Ministra do WSA, podnosząc m.in. naruszenie przepisów dotyczących opuszczonych gospodarstw rolnych oraz przepisów postępowania administracyjnego, a także kwestionując wiarygodność protokołu z przejęcia gospodarstwa.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, i zasądził od Ministra na rzecz E. P. zwrot kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Sędziowie: Sędzia WSA Magdalena Durzyńska Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz E. P. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] listopada 2013 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w B. z [...] listopada 1981 r. nr [...] orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego E. P. położnego we wsi [...]. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy. Naczelnik Miasta i Gminy w B. decyzją z [...] listopada 1981 r., działając na podstawie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. - o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.), orzekł przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego składającego się z działek nr [...],[...],[...],[...] o łącznej powierzchni [...] ha, położonego we wsi [...], a stanowiącego własność E. P. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na konieczność uregulowania stanu prawnego tego gospodarstwa, w związku z wyjazdem jego właścicielki na stałe do RFN w dniu 28 października 1981 r. Wnioskiem z 28 lutego 2007 r. E. P. wystąpiła o stwierdzenie nieważności tej decyzji, zarzucając jej, iż wydana została bez podstawy prawnej, a samo postępowanie ją poprzedzające przeprowadzone zostało z rażącym naruszeniem prawa. Wnioskodawczyni podnosiła m.in., że decyzja wydana została przed opuszczeniem przez nią gospodarstwa rolnego, gdyż z kraju wyjechała dopiero 1 grudnia 1981 r. i do tego dnia w gospodarstwie tym przebywała, na dowód czego przedłożyła uwierzytelnione kopie dokumentu podróży i dokumentu rejestracji w obozie granicznym w F. z [...] grudnia 1981 r. W następstwie rozpoznanie tego wniosku Wojewoda [...] decyzją z [...] czerwca 2012 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w B. oceniając, że w sprawie zaistniały podstawy do przejęcia gospodarstwa rolnego w trybie art. 2 ustawy z 13 lipca 1957 r., gdyż gospodarstwo to nie było uprawiane i poddawana właściwym zabiegom agrotechnicznym oraz nie było zamieszkane. To zaś, że nie było ono uprawione potwierdza treść protokołu z przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa sporządzonego [...] grudnia 1981 r., a fakt jego opuszczenia potwierdza data wymeldowania z pobytu stałego właścicielki, zbieżna z datą wystawienia dla niej dokumentu podróży - [...] października 1981 r. Organ odwołał się także do zeznań świadków, przesłuchanych w toku postępowania nadzorczego na okoliczność opuszczenia przez właścicielkę gospodarstwa rolnego. Od decyzji Wojewody [...] E. P. wniosła odwołanie, zarzucając jej naruszenie art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1957 r. oraz § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198); a także przepisów postępowania administracyjnego. W następstwie rozpoznania tego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi , decyzją z [...] listopada 2013 utrzymał rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego w mocy. Zdaniem Ministra, wprawdzie nie udało się odszukać kompletnych akt z postępowania dotyczącego przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego, niemniej materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania nadzorczego wskazuje, iż gospodarstwo to było opuszczonym w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. Wynika bowiem z niego, że w gospodarstwie nikt nie zamieszkiwał, a grunty nie były uprawiane ani poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika, ani dzierżawcę. Nie można zatem stwierdzić, że badana decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w B. z [...] listopada 1981 r. została wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Dokonując tej oceny wskazał na wymeldowanie się przez właścicielkę z pobytu stałego w [...] w dniu [...] października 1981 r. i opuszczenie nieruchomości w związku z wyjazdem na stałe do RFN bez pozostawienia na niej czy to członków rodziny, czy osoby obcej reprezentującej prawa i obowiązki właściciela, co wskazuje, że opuszczenie gospodarstwa było zamiarem właścicielki. Potwierdza to świadek, który oznajmił, że nie pamięta, aby ktokolwiek z rodziny [...] odwiedził dawne gospodarstwo już po opuszczeniu kraju. Protokół z [...] grudnia 1981 r. sporządzony i podpisany przez pracownika Urzędu Miasta i Gminy stwierdza natomiast, że grunty orne nie były zasiane i zaorane. Z protokołu tego nie wynika także, by ktokolwiek zamieszkiwał w przedmiotowym gospodarstwie. Organ odwoławczy zauważył przy tym, że powyższe okoliczności można było, wbrew temu co twierdzi skarżąca, stwierdzić nawet 1 grudnia. Poza tym, jeżeli 1 grudnia grunty nie były obsiane i zaorane, to stan taki musiał być już wcześniej, czyli od jesieni, kiedy to dokonuje się stosownych zabiegów agrotechnicznych na gruntach przed nastaniem zimy. Odnosząc się z kolei do podniesionej przez stronę kwestii sporządzenia protokołu po wydaniu decyzji, Minister wyjaśnił, że brak protokołu z lustracji gospodarstwa przed jego przejęciem nie stanowi o naruszeniu prawa, gdyż przepisy dotyczące przejmowania opuszczonych gospodarstw rolnych nie przewidywały obowiązku sporządzania takowych protokołów. Ustosunkowując się natomiast do argumentów strony o niewiarygodności protokołu, organ zauważył, że jest on dokumentem urzędowym, a tego rodzaju dokumentom kodeks postępowania administracyjnego przyznaje zwiększoną moc w zakresie tego, "co zostało w nich urzędowo stwierdzone", jeżeli zostaną spełnione łącznie dwie przesłanki: dokumenty sporządzono w przepisanej formie i dokumenty sporządziły powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania, a zatem organy właściwe do orzekania. W przedmiotowej sprawie przesłanki te zostały zaś spełnione. Z tego względu podnoszony zarzut, że dane w tym protokole są wadliwe i nieprawdziwe nie może być rozważany w postępowaniu administracyjnym, gdyż rozstrzyganie takich zarzutów należy do kompetencji sądów powszechnych. Dodatkowo wyjaśnił, że w sytuacji gdy w dacie przejęcia gospodarstwa nosiło ono cechy opuszczonego, to nie ma znaczenia jego uprawianie w latach poprzedzających przejęcie. Za mało wiarygodny Minister uznał przedkładane przez stronę dokument, na którym widnieje pieczęć z przekroczenia Granicznego Punktu Kontrolnego z dnia [...] grudnia 1981 r., mający w intencji E.P. potwierdzać opuszczenie przez nią granic kraju w dniu [...] grudnia 1981 r. Po pierwsze z przedmiotowego dokumentu nie wynika kogo dotyczył, a po drugie jest mało czytelny. Dodatkowo organ zauważył, że z dokumentu tego wynika, że odprawa celna dokonana został w dniu w dniu [...] listopada 1981 r. Na powyższą decyzję E. P. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie: - art. 2 ustawy z dnia 15 lipca 1957 r. oraz § 1 ust.1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw; - art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które miały wpływ na treść rozstrzygnięcia, poprzez pominięcie przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej i jej dzieci, małżonka i rodziców oraz L. C., ul. [...], a wskutek tego niewyjaśnienie dokładnego stanu faktycznego, a których całokształt wskazuje na rażący charakter naruszenia przepisów prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; - art. 76 k.p.a. poprzez odmowę dania wiary dokumentom urzędowym, w postaci z Dokumentu Podróży wystawionej na dane skarżącej przez Polską Rzeczpospolitą Ludową, dokumentu przekroczenia granicy - Granicznego Punktu Kontrolnego z dnia [...] grudnia 1981 roku oraz potwierdzenia rejestracji w obozie granicznym w F. z dnie [...] grudnia 1981 roku, w którym stwierdza się że skarżąca mieszkała w L. do dnia 1 grudnia 1981 r., a które w sposób niezbity wskazują, że orzeczono o przejęciu gospodarstwa, które w dacie wydania decyzji nie było opuszczone. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, obszernie uzasadnione w motywach skargi, wniosła o uchylenie zakwestionowanej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju wsi jak tez poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2012 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty są trafne. Postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją prowadzone było w trybie nadzwyczajnym przewidzianym w art. 156 § 1 i n. k.p.a. , a jego przedmiotem była decyzja Naczelnik Miasta i Gminy w B. z [...] listopada 1981 r., orzekająca o przejęciu na własność Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego położonego we wsi L., składającego się z działek nr [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni [...]ha, a stanowiącego własność E. P.. Istotą tego rodzaju postępowania jest zbadanie czy wydana w postępowaniu zwykłym decyzji dotknięta jest w sposób oczywisty przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W postępowaniu tym nie rozstrzyga się więc ponownie istoty sprawy (tu kwestii przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa), ale jedynie ocenia legalność wydanego rozstrzygnięcia, na gruncie obowiązujących w dacie jego wydawania przepisów, w kontekście ustalonego wówczas przez organ stanu faktycznego. Materialnoprawną podstawą ww. decyzji stanowił art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. - o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. Nr 39, poz. 174 ze zm.), który w ust. 1 stanowił, że gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. O tym zaś jakie gospodarstwo uznać należy za opuszczone stanowił § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. – w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. Nr 39, poz. 198 ze zm.), zgodnie z którym, za takowe uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Warunkiem zatem przejęcie gospodarstwa rolnego w myśl ww. przepisów było łączne spełnienie dwóch przesłanek: faktyczne opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części. (por. wyrok NSA z 14 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1482/09 Lex nr 745043). Te okoliczności stanu faktycznego, skoro ich zaistnienie prowadzić ma do odjęcia prawa własności, którego ochronę gwarantowała także ówcześnie obowiązująca Konstytucji PRL z 1952 r. (vide art. 17 Konstytucji), muszą mieć miejsce przed wydaniem decyzji i winy być wykazane przez organ orzekający sprawie w sposób niebudzący wątpliwości. W efekcie przeprowadzonego postępowania nadzorczego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a wcześniej Wojewoda [...], ocenił, że wydana na podstawie ww. regulacji prawnych decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w B. nie jest obarczona żadną z kwalifikowanych wad prawnych, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a., a zwłaszcza wskazaną w pkt 2 § 1 wymienionego artykułu wadą rażącego naruszenia prawa, gdyż w sprawie zaistniały przesłanki do przejęcia gospodarstwa rolnego stanowiącego własność skarżącej jako opuszczonego. Ze stanowiskiem tym jednak nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim organy nadzoru zdają się nie dostrzegać, że w kontrolowanej decyzji Naczelnika Miasta i Gminy brak jest jakiegokolwiek odniesienia do stanu faktycznego nieruchomości rolne w jakim znajdowały się one w dacie przejęcia, a więc ustaleń czy były one wówczas uprawiane czy nie i w jakiej części. A ma to fundamentalne znaczenie dla oceny jej legalności, zważywszy na treść art. 2 ust. 1 omawianej ustawy wykładanego w powiązaniu z § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r., jak też fakt, że jedyny dowód odnoszący się do tej kwestii (protokół z przejęcia gospodarstwa z 1 grudnia 1981 r.) został sporządzony już po wydaniu w sprawie decyzji. Zatem nie może być, jak przyjął to Wojewoda i co zaakceptował Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, miarodajny dla oceny jej legalności. Kontrola w trybie nieważnościowym decyzji administracyjnej polega wszak - jak już zasygnalizowano – na ocenie jej zgodności z prawem w aspekcie stanu faktycznego ustalonego wówczas przez organ i jego subsumcji do obowiązujących w dacie rozstrzygania sprawy norm prawa materialnego, a nie poszukiwaniu uzasadnienia dla tego rozstrzygnięcia w późniejszych działaniach organu (nawet niezbyt odległych) i poczynionych przy okazji ich realizacji ustaleniach stanu faktycznego. Skoro zaś brak uprawiania nieruchomości rolnych przez właściciela (dzierżawcę lub użytkownika) stanowi konieczną przesłankę przejęcia gospodarstwa, a okoliczności te nie były badane przed wydaniem przez Naczelnika Miasta i Gminy w B. decyzji z [...] listopada 1981 r., to uprawnione jest wnioskowanie, że jedyną okolicznością determinującą przejęcie na jej podstawie przez Państwo gospodarstwa rolnego E. P. jaką organ miał na względzie, była chęć uregulowania stanu prawnego wchodzących w jego skład nieruchomości, na co zresztą Naczelnik Miasta i Gminy w B. wskazał wprost w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Tymczasem konieczność uregulowania stanu prawnego nieruchomości rolnych, na gruncie ustawy z 1957 r., nie stanowiła i nie mogła stanowić samoistnej podstawy do podjęcia władczego aktu o charakterze wywłaszczeniowym. To zaś oznacza, że rozstrzygnięcie to zostało podjęte nie tylko z rażącym naruszeniem art. 2 tej ustawy w zw. z § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r., ale również z rażącym naruszeniem zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., polegającym na nieustaleniu podstawowych okoliczności stanu faktycznego warunkujących zgodne z prawem zastosowanie norm prawa materialnego. Tych wad postępowania poprzedzającego wydanie decyzji nie mógł zaś sanować sporządzony post factum protokół z przejęcia gospodarstwa. Niezależnie od powyższego zgodzić się należy ze skarżącą, że zawarte w powyższym protokole informacje o braku wykonywania na gruncie prac polowych - zważywszy na porę roku w jakiej protokół ten został sporządzony (późna jesień, której w warunkach polskich często towarzyszą już opady śniegu – co w sposób oczywisty może utrudniać obiektywną ocenę stanu zagospodarowania gruntu), jak też w świetle treści zeznań złożonych przez przesłuchanego w charakterze świadka w postępowaniu nadzorczym sąsiada wywłaszczonej (L. M.), który wskazywał na uprawianie nieruchomości przed jej opuszczeniem przez rodzinę P. – muszą budzić uzasadnione wątpliwości co do wiarygodności. Brak przy tym w ocenie Sądu przesłanek do kwalifikowania tego protokołu jako dokumentu urzędowego, w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a., a więc dokumentu sporządzonego w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania, z którym związane jest domniemanie zgodności z prawdą tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Sporządzenie tego protokołu, aczkolwiek dokumentuje czynność objęcia w posiadanie przez władze publiczne gospodarstwa rolnego, to nie jest efektem realizacji przypisanych prawem organowi gminy kompetencji, ani określonych prawnie form dokumentowania takich czynności. Nie jest wreszcie udokumentowaniem czynności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, o którym stanowi art. 67 i n. k.p.a. Także druga z koniecznych przesłanek przejęcia gospodarstwa rolnego odnosząca się do rzeczywistego jego opuszczenia przez właścicielkę, wbrew temu co stwierdził Minister, w okolicznościach niniejszej sprawy nie została w żaden sposób wykazana. O opuszczeniu tym bowiem, tak w postępowaniu zwykłym jak i w postępowaniu nadzorczym, organy wnioskowały wyłącznie z daty wymeldowania jej z pobytu stałego w [...] w związku z wyjazdem na stałe do Niemiec. Tymczasem ten fakt, w realiach rozpoznawanej sprawy nie mógł samodzielnie determinować oceny, że do fizycznego opuszczenia gospodarstwa rolnego w istocie doszło, a przede wszystkim, że miało to miejsce przed [...] listopada 1981 r. Zwłaszcza w sytuacji, gdy strona przedstawia dokumenty urzędowe (ich uwierzytelnione kopie), których wiarygodności - wbrew sugestiom organu - podważyć nie sposób, wskazujące że do opuszczenia kraju, z czym związane także było opuszczenie gospodarstwa, doszło dopiero kilka dni po wydaniu decyzji o jego przejęciu i po ponad miesiąc po tym wymeldowaniu (1 grudnia 1981 r.) - vide stemple graniczne w dokumencie podróży wystawionym na nazwisko skarżącej. Zważyć zaś należy, że w świetle obowiązujących wówczas przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Nr 14, poz. 85) wymeldowanie się przez osoby opuszczające miejsce stałego zamieszkania na czas dłuższy niż dwa miesiące (a więc także na stałe) winno nastąpić najpóźniej w dniu wyjazdu (art. 15 tej ustawy), co oznacza, że dokonać tej czynności można było także przed tym dniem. Nie można też tracić z pola widzenia, że dokumentem, na podstawie którego przekroczyła ona granicę państwa był "dokument podróży", a jego wydanie cudzoziemcowi (taki wówczas status miała E. P.) w celu wyjazdu z kraju na stałe uwarunkowane było m.in. złożeniem przez niego dokumentu stwierdzającego tożsamość i przedłożeniem zaświadczenia terenowego organu administracji państwowej o przekazaniu mieszkania, o czym stanowił § 3 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Spraw Zagranicznych z dnia 21 maja 1976 r. w sprawie zasad i trybu postępowania oraz właściwości organów w sprawach paszportowych (Dz.U. Nr 20, poz. 129), mający zastosowanie w zw. z § 5 ust. 2 tegoż aktu. A skoro tak, to opuszczający Polskę cudzoziemiec czynności związane z wymeldowaniem musiał z całą pewnością wykonać najpóźniej w dniu zgłoszenia się po odbiór dokumentu podróży. W tej sytuacji wnioskowanie na podstawie li tylko zbieżności daty wystawienia tego dokumentu i daty wymeldowania o faktycznym opuszczeniu w tej dacie gospodarstwa rolnego - a tak uczyniły organy nadzoru – jest nieuprawnione i stanowi w istocie niczym nieuzasadnioną spekulację. Nie sposób bowiem racjonalnie wyjaśnić powodów, dla których E. P. miałaby już w końcu października 1981 r. opuścić wraz z rodziną (w tym trójką małoletnich dzieci) miejsce dotychczasowego zamieszkania, choć granicę kraju rodzina przekroczyła dopiero [...] grudnia 1981 r., a samą odprawę celną realizowała w oddziale celnym zlokalizowanym w pobliżu miejsca dotychczasowego zamieszkiwania (Oddziale Celnym w O.) miesiąc po jego rzekomym opuszczeniu. Skoro zatem data wymeldowania z pobytu stałego właścicielki przejętego gospodarstwa rolnego, jest w okolicznościach rozpoznawanej sprawy irrelewantna z punktu widzenia przesłanek określonych w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r., to powoływanie się na nią jako podstawy zastosowania w sprawie ww. regulacji, w sytuacji gdy strona przedstawia dowody uprawdopodabniające jej zamieszkiwanie w gospodarstwie rolnym w dacie orzekania o jego przejęciu i kategorycznie zaprzecza by wcześniej je opuściła, stanowi rażące naruszenie tego przepisu w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. To zaś prowadzić powinno, o ile w sprawie nie zaistniały przesłanki opisane w art. 156 § 2 k.p.a. w postaci nieodwracalnych skutków prawnych wywołanych kontrolowana decyzją, do jej eliminacji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Podjęcie w tych okolicznościach przez Wojewodę [...] decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w B. i utrzymanie tego rozstrzygnięcia w mocy przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, narusza zatem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynika sprawy, a to naruszenie było z kolei efektem wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i błędnej oceny zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych, w tym nieuprawnioną odmową uznania wiarygodności dowodów przedłożonych przez skarżącą w postaci uwierzytelnionych kopii stron dokumentu podróży, a więc istotnym naruszeniem art. 80 w zw. z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. Z tych względów zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja organu wojewódzkiego nie mogły się ostać. Pozbawiony natomiast usprawiedliwionych podstaw jest zarzut naruszenia przez Ministra przepisów postępowania tj. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a., którego to naruszenia skarżąca upatruje w braku przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej i jej dzieci, małżonka, rodziców oraz zamieszkałej w [...] L. C. Abstrahując nawet od tego, że w postępowaniu nadzorczym jedynie w drodze wyjątku prowadzi się dowód z przesłuchania świadków (co zresztą w niniejszej sprawie miało miejsce), to wniosku o przeprowadzenie wyżej wskazanych dowodów skarżąca w toku postępowania nie składała. Nie sposób więc czynić skutecznie organowi zarzutu, że nie przeprowadził dowodu, do którego przeprowadzenia przepisy procedury go nie obligowały i który nie był przez żadną ze stron zawnioskowany. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy. Rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni ocenę prawną sformułowaną w niniejszym wyroku i ustali jakie skutki prawne wywołała decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w B. z [...] listopada 1981 r., a następnie dokona ich oceny w aspekcie negatywnej przesłanki z art. 156 § 2 in fine k.p.a i w zależności od poczynionych w tym zakresie ustaleń podejmie stosowne rozstrzygnięcie, którego treści skład orzekający obecnie nie przesądza.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło