II FZ 1673/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1974/14 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 12 maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2014 r. postanawia uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego z urzędu. Postanowieniem z dnia 11 września 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1974/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił skarżącego K. G. od kosztów sądowych (punkt 1 sentencji orzeczenia) i oddalił jego wniosek o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie dotyczącym ustanowienia radcy prawnego (punkt 2 sentencji orzeczenia). W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono, że skarżący znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji finansowej, która daje podstawę do zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej: p.p.s.a.). Skarżący utrzymuje się bowiem z zasiłku z pomocy społecznej w kwocie 87 zł i nie uzyskuje dochodu z gospodarstwa rolnego, dysponując jedynie środkami niezbędnymi dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie Sąd zauważył, że ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie postępowania, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi, co uzasadnia przyznanie prawa pomocy jedynie w zakresie częściowym. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. G. wniósł o uchylenie punktu drugiego orzeczenia i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Skarżący podkreślił, że osiąga zerowe dochody, a bez prawa pomocy zostanie zlekceważony w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela wyrażonego na gruncie niniejszej sprawy zapatrywania Sądu pierwszej instancji jakoby sam fakt etapu postępowania sądowoadministracyjnego miał decydować o braku podstaw do ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. W świetle przesłanek ustawowych warunkujących przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym zasadnicze znaczenie mają ustalenia dotyczące sytuacji finansowej skarżącego. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia jednoznacznie wynika natomiast, że Sąd pierwszej instancji ocenił sytuację majątkową skarżącego jako szczególnie trudną, podnosząc, że środki jakimi dysponuje strona pozwalają wyłącznie na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Sąd ten przyznał zatem, że dochód skarżącego jest wystarczający jedynie dla zapewnienia minimum egzystencji, co więcej w motywach rozstrzygnięcia zaznaczył, że "zachodzą przesłanki do udzielenia (...) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu". W świetle przedstawionych uwag niewystarczającym usprawiedliwieniem dla odmowy ustanowienia radcy prawnego pozostawało wskazanie, że pomoc profesjonalisty nie jest – na danym etapie postępowania sądowego - warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Dostrzec należy, że podejście takie wykluczałoby w istocie możliwość skorzystania z pomocy pełnomocnika wyznaczonego z urzędu na etapie postępowania toczącego się przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Wniosek taki nie znajdowałby zaś uzasadnienia na gruncie obowiązujących regulacji prawnych stwarzających podstawy do występowania z żądaniem ustanowienia pełnomocnika z urzędu w każdym stadium postępowania (również przed jego wszczęciem - zob. art. 245 § 1 p.p.s.a.). Choć zatem etap postępowania sądowoadministracyjnego i związany z tym przymus adwokacko-radcowski może być brany pod uwagę w kontekście niezbędności uzyskania przez stronę pomocy profesjonalnego pełnomocnika, a tym samym może rzutować na ocenę zasadności zgłoszonego w tym zakresie żądania, to nie powinien stanowić jedynej przesłanki decydującej o odmowie uwzględnienia wniosku strony, która domaga się ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Tym bardziej w sytuacji, w której Sąd wyraźnie potwierdza, że kondycja finansowa skarżącego kwalifikuje go do grona osób spełniających przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i nie podaje jakichkolwiek innych przyczyn, które uzasadniałyby odmowne rozstrzygnięcie. Prezentowanemu stanowisku nie przeczy pogląd wyrażony w powołanym przez Sąd pierwszej instancji postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt II GZ 245/11. W uzasadnieniu tego orzeczenia Naczelny Sąd Administracyjny, wyjaśniając motywy odmowy ustanowienia pełnomocnika, powołał się wprawdzie na brak przymusu adwokacko-radcowskiego w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, ale jednocześnie uwzględnił dotychczasowe działania strony pozwalające na stwierdzenie, że skarżąca będzie w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw. Mając zatem na uwadze, że nieuwzględnienie żądania strony o przyznanie pełnomocnika z urzędu nie było usprawiedliwione, a Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził o istnieniu przesłanek do skorzystania z instytucji prawa pomocy na gruncie rozpoznawanej sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił uchylić zaskarżone postanowienie w zakresie punktu drugiego i uwzględnić wniosek skarżącego w odniesieniu do ustanowienia radcy prawnego z urzędu w oparciu o art. 188 w związku z art. 197 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.