II FZ 1949/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia G. R. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie częściowym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I SA/Po 318/14 w sprawie ze skargi G. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 1949/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I SA/Po 318/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek G. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi skarżącej na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 13 stycznia 2014 r. w przedmiocie niedopuszczalności zażalenia w sprawie odmowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, gdyż pobiera zasiłek dla bezrobotnych. Na wezwanie z dnia 10 czerwca 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca oświadczyła, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego w mężem, utrzymuje się z zasiłku dla bezrobotnych, który w całości przeznacza na miesięczne utrzymanie. Do pisma załączyła kserokopię decyzji Starosty P. z dnia 19 maja 2014 r. o uznaniu jej z dniem 5 maja 2014 r. za osobę bezrobotną i o przyznaniu prawa do zasiłku od dnia 13 maja 2014 r. w wysokości brutto 988,40 zł miesięcznie w okresie pierwszych trzech miesięcy posiadania prawa do zasiłku, w wysokości brutto 776,10 miesięcznie w okresie kolejnych miesięcy posiadania prawa do zasiłku. Wnioskodawczyni nie posiada oszczędności i przedmiotów wartościowych, posiada natomiast samochód Volkswagen "Polo", rok prod. 2004, o wartości ok. 8.500 zł. Posiada rachunek bankowy, jednakże - mimo wezwania - nie przedłożyła wyciągu z tego rachunku, załączyła natomiast wydruki wypłat gotówki (z wydruku z dnia 25 czerwca 2014 r. wynika, że posiadała wolne środki w wysokości 1.045,40 zł). Wnioskodawczyni oświadczyła, że w dniu 26 maja 2014 r. sprzedała mieszkanie w S. za kwotę 230.000,00 zł i obecnie nie posiada praw do nieruchomości. Do pisma załączyła kserokopie zeznań rocznych podatkowych za 2012 r. i 2013 r., z których wynika, że w 2012 r. dochód jej wyniósł 18.583,08 zł, w 2013 r. 18.898,02 zł, dochód małżonka w 2012 r. wyniósł 26.748,10 zł, w 2013 r. 28.671,42 zł. W małżeństwie skarżącej obowiązuje rozdzielność majątkowa małżeńska. Małżonek nie posiada konta bankowego. Wnioskodawczyni nie podała w jakiej wysokości i z jakiego tytułu małżonek uzyskuje miesięczne dochody oraz czy posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty i pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Na kolejne wezwanie z dnia 10 lipca 2014 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawczyni oświadczyła, że na podstawie umowy przeniesienia praw z dnia 27 czerwca 2014 r. nabyła obiekt znajdujący się na działce na terenie Ogrodów Działkowych w G., który zaspokaja jej potrzeby lokalowe. Wnioskodawczyni przeznaczyła kwotę 205.000,00 zł na przeniesienie praw do działki, 1.500,00 zł na przyjęcie jej w poczet użytkowników Ogrodów Działkowych w G., 4.100,00 zł na podatek od czynności cywilnoprawnych. Podała, że poniosła znaczne koszty, które nadal ponosi, na remont obiektu. Do pisma załączyła kserokopię umowy przeniesienia praw do działki, pisma i uchwały o przyjęciu w poczet użytkowników Ogrodów Działkowych, deklaracji w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych i dowodu wpłaty podatku do Urzędu Skarbowego. Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2014 r. referendarz sądowy oddalił wniosek z uzasadnieniem, że złożonymi oświadczeniami i dokumentami nie wykazała przesłanek do zwolnienia jej od kosztów sądowych. W szczególności, mimo wezwania nie udzieliła pełnych informacji ani nie złożyła wszystkich dokumentów, o które została wezwana. Wnioskodawczyni wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek. Sąd pierwszej instancji uznał, że treść oświadczenia złożonego przez wnioskodawczynię na urzędowym formularzu jest niewystarczająca do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, podnosząc przy tym, że wezwanie przez referendarza zmierzało do należytego udokumentowania wniosku o przyznanie prawa pomocy, zaś zakres żądanych przez referendarza dokumentów i informacji miał istotne znaczenie dla oceny jego zasadności. W związku z tym, niemożliwe okazało się ustalenie rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącej. W zażaleniu na to postanowienia skarżąca wskazała, że nie posiada środków (majątku) pozwalających na zaskarżenie przedmiotowej decyzji, zaś jej sytuacja i brak przyznania częściowej pomocy wyklucza możliwość sprawiedliwego rozsądzenia spornych decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.". Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie jest w stanie ponieść nawet częściowo kosztów postępowania. Słusznie wskazano przy tym, że przedstawiła ona tylko informacje i dokumenty mogące świadczyć o jej złej sytuacji materialnej, pomijając pozostałe, mimo że została o nie wezwana. Skarżąca nie wyjaśniła bowiem w jakiej wysokości ponosi koszty czynszu, ogrzewania, wody, gazu, energii elektrycznej, kosztów leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienia, zakupu środków czystości itd. Podała przy tym, że poniosła i nadal ponosi koszty remontu obiektu, jednakże nie załączyła żadnych rachunków, z których wynikałoby, że wydała pozostałą z tytułu sprzedaży mieszkania kwotę w całości. Mimo wezwania nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego, nie podała też w jakiej wysokości małżonek otrzymuje miesięczne dochody (świadczenie rentowe) oraz czy posiada jakieś nieruchomości, oszczędności, wartościowe przedmioty i pojazdy mechaniczne podlegające obowiązkowi rejestracji. Skoro to skarżącą obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się nie wywiązała, należy stwierdzić, że nie wykazała, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala przyjąć, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.