II SA/Rz 663/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie SO del. Elżbieta Mazur-Selwa WSA Paweł Zaborniak Protokolant Anna Zięba-Drymajło po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu należności wypłaconych tytułem świadczeń z funduszu alimentacyjnego -skargę oddala- Przedmiotem skargi J. W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...], utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...] ([...]) zobowiązującą wyżej wymienionego do zwrotu kwoty 10 401,51 zł (w tym odsetki 801,51 zł) z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez osoby uprawnione: A. W., A. W., B. W. – reprezentowanych przez W. P., w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W podstawie prawnej organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. - zwana dalej ustawą). Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że Wójt Gminy [...] (decyzją z dnia [...] września 2012 r., Nr [...]) przyznał A. W., A. W. i B. W. – reprezentowanym przez W. P. świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Od października 2012 r. do września 2013 r. wypłacono świadczenia w łącznej kwocie 9 600,00 zł. Pismem z dnia 1 października 2013 r. Wójt Gminy [...] powiadomił J. W. o wszczęciu postępowania w sprawie zwrotu należności wypłaconych tytułem świadczenia alimentacyjnego. Następnie wydaną z upoważnienia Wójta Gminy [...] decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., znak: [...] zobowiązano J. W. do zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, otrzymanych przez osoby uprawnione: A. W., A. W. i B. W. – reprezentowanych przez W. P. w kwocie 10 401,51 zł (w tym odsetki – 801,51 zł) w okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano na fakt przyznania, a następnie wypłaty powyższej kwoty osobom uprawnionym, a także na określony w art. 27 ust. 2 ustawy prawny obowiązek dłużnika alimentacyjnego do zwrotu należności wraz z ustawowymi odsetkami. Organ wskazał także, że wszystkie dokonane przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym [...] wpłaty, zostały zaliczone na poczet wypłaconego z funduszu alimentacyjnego świadczenia w okresie zasiłkowym 2009/2010. Odwołanie od powyższej decyzji złożył J. W. Wskazał, że od sześciu lat pozostaje bez pracy, bez żadnego dochodu. Zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy [...], bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Sprawuje opiekę nad chorą matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymaga stałej opieki i pomocy drugiej osoby. Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] z 10.09.2013 r., sygn. akt [...] został wyznaczony kuratorem dla niepełnosprawnej I. W. (matki). Odwołujący zawnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie zadłużenia alimentacyjnego, które to powstało z powodu braku pracy (obecnie z powodu choroby matki i konieczności opieki nad nią) a więc z przyczyn od niego niezależnych. Opisaną na wstępie decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Kolegium przytoczyło treść art. 27 ust. 1, 1a i 2 ustawy wskazując, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Kolegium podniosło, że organ po zakończeniu okresu świadczeniowego wydaje decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a taka sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie. Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Wyjaśniono, że zabezpieczenie społeczne nie ma na celu przejmowania w całości kosztów utrzymania dzieci spod pieczy rodziców tychże dzieci, pod pieczę podatników. Powstanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania przez dłużnika alimentacyjnego wywiązywania się wobec dziecka z obowiązku alimentacyjnego i z tego tytułu ponosi on konsekwencje określone przepisami prawa. Końcowo Kolegium zwróciło uwagę na art. 30 ust. 2 ustawy przewidujący możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję J. W. wniósł o uchylenie "wszystkich decyzji" i umorzenie zadłużenia alimentacyjnego w całości wraz z odsetkami. Podtrzymując argumentację odwołania skarżący wskazał na swą sytuację materialną i życiową. Raz jeszcze podkreślił, że od 6 lat pozostaje bez pracy i to właśnie brak zatrudnienia spowodował zadłużenie, które wzrasta. Podał, że w 2011 r. pracował sezonowo za kwotę 284 zł, a w 2012 r. za kwotę 1 100 zł. Zasądzone alimenty na czwórkę dzieci to kwota 1 360 zł. Dlatego tylko częściowo wywiązał się z obowiązku zapłacenia alimentów. J. W. podkreślił, że na mocy postanowienia Sądu Rejonowego [...] z 10.09.2013 r., sygn. akt [...] został ustanowiony kuratorem chorej i niepełnosprawnej matki. Jest jedynym jej opiekunem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Sąd rozpoznający skargę na akt administracyjny (tu decyzja) dokonuje jego oceny mając na uwadze wyłącznie stan prawny obowiązujący w dniu podjęcia aktu (wydania decyzji), jak i stan sprawy istniejący na ten dzień, wynikający z akt administracyjnych (art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwana dalej "P.p.s.a."). Zakres tej kontroli wyznacza z kolei art. 134 § 1 powyżej powołanej ustawy, stanowiący, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego aktu organu administracji publicznej, jeżeli m.in. stwierdzi on naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia takiego naruszenia prawa, w konsekwencji więc, zgodnie z art. 151 P.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu. Działania podejmowane wobec dłużników alimentacyjnych zostały uregulowane w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. - zwana dalej w skrócie "ustawą"). Pomoc, o której mowa w ustawie, najogólniej ujmując, polega na wypłacie osobom uprawnionym do alimentów świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Okolicznością skutkującą prawem ubiegania się od państwa wypłaty świadczeń jest bezskuteczność egzekucji alimentów od dłużnika alimentacyjnego. Kształtowany ustawą system, ma w założeniu przez określony czas wspomóc rodziny, które na skutek bezczynności dłużników alimentacyjnych nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Wbrew pozorom, wypłata świadczeń z funduszu nie jest kolejnym świadczeniem z pomocy społecznej. Przyjmuje ono postać świadczenia zwrotnego, przy czym zobowiązanym do zwrotu nie jest w tym przypadku osoba korzystająca ze świadczenia, lecz ten którego nieuprawnione zaniechanie spowodowało konieczność kredytowania alimentacji ze środków publicznych (zob. A. Korcz-Maciejko, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, W-wa 2010 r. str. 223 i nast.). Obowiązek zwrotu wypłaconych świadczeń kieruje do dłużnika alimentacyjnego art. 27 ust. 1 ustawy (prawo regresu). Stosownie do jego treści dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (art. 27 ust. 1a ustawy). Z kolei art. 27 ust. 2 ustawy stanowi, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawniona świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a należności te podlegają ściągnięciu w trybie przepisów ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów ustawy (art. 27 ust. 3 ustawy). Z powyższych regulacji wynika zatem, że konkretyzacja obowiązku zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego następuje w treści decyzji administracyjnej. Jej wydanie może nastąpić po ziszczeniu się dwóch alternatywnych zdarzeń prawnych. Pierwszym jest zakończenie okresu świadczeniowego, drugim zaś uchylenie decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego (ust. 2 art. 27 ustawy). Tak sformułowane przepisy nakładają na dłużnika alimentacyjnego ustawowy obowiązek zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Trzeba podkreślić, że funkcjonowanie w obrocie prawnym decyzji ostatecznej przyznającej prawo do świadczenia alimentacyjnego jest w automatyczny sposób powiązane z nakazem wydania decyzji orzekającej zwrot należności w trybie regresu. Na etapie wydawania decyzji z art. 27 ust. 2 ustawy – która jest decyzją związaną i jest wydawana w niezwykle zredukowanym postępowaniu wyjaśniającym (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 8.10.2010 r. , sygn. akt IV SA/Wr 395/10, Lex Polonica nr 2517865; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 1.12.2011 r., sygn. akt II SA/Rz 905/11, www.cbois.nsa.gov.pl) – organ nie może badać samej zasadności przyznania prawa na oznaczony okres świadczeniowy, natomiast obowiązkiem jego jest wyłącznie ustalenie, czy został już związany ostateczną decyzją przyznającą świadczenie alimentacyjne wierzycielowi (art. 25 ustawy w zw. z art. 110 k.p.a.). Taka decyzja, tj. ustalająca wierzycielowi prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w istocie przesądza o obowiązku zwrotu przez dłużnika należności wypłaconej uprzednio wierzycielowi. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na mocy prawomocnych wyroków Sądu Rejonowego [...] z dnia 20.11.2009 r. (sygn. akt [...]) i z dnia 2.02.2011 r. (sygn. akt [...]) J. W. zobowiązany został do alimentacji na swoje małoletnie dzieci: B. W., A. W. i A. W. w łącznej wysokości 800 zł. Bezspornym jest też, że ostateczną decyzją Wójta Gminy [...] z dnia [...] września 2012 r. ([...]) przyznane zostało świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz A. W., A. W. i B. W. W okresie od października 2012 r. do września 2013 r. wypłacono świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości 9 600 zł. Z akt sprawy wynika także, że wszystkie wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone zostały na poczet tytułu wykonawczego Nr [...] z dnia 13.09.2013 r. (obejmującego okres zasiłkowy 2009/2010). Jak wskazał organ do zwrotu z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego pozostała kwota 10 401,51 zł, w tym odsetki 801,51 zł. W tak ustalonym stanie faktycznym zasadnie orzekające w sprawie organa wydały decyzję zobowiązującą do zwrotu należności. Wydanie decyzji przyznającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego było równoznaczne z perspektywą wydania przez organ właściwy wierzyciela decyzji zobowiązującej do zwrotu tych kwot wraz z odsetkami. Według decyzji o przyznaniu świadczeń z funduszu na rzecz wyżej wymienionych, okres świadczeniowy rozpoczął się 1.10.2012 r., a zakończył 30.09.2013 r., zaś łączna kwota wypłaconych świadczeń przez ten okres wyniosła 9 600 zł. Decyzja z dnia [...] listopada 2013 r. ([...]) została, zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, wydana po zakończeniu okresu świadczeniowego. W świetle tych niespornych okoliczności, organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że zachodzą przesłanki do zwrotu ww. kwoty łącznie z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wyniosły 801,51 zł. W ocenie Sądu, uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób dostatecznie klarowny i przekonujący wskazuje na motywy, jakimi kierował się organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję Wójta Gminy [...], zobowiązującą dłużnika alimentacyjnego w osobie J. W. do zwrotu powyżej wymienionej kwoty łącznie z ustawowymi odsetkami. Wyjaśnić należy skarżącemu, że ani sytuacja materialna ani życiowa nie mają i nie mogą mieć wpływu na treść wydanych prze organy obu instancji decyzji. Raz jeszcze wypada podkreślić, że podstawą zastosowania przez organ art. 27 ustawy jest istnienie decyzji ustalającej prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłacenie, które obliguje organ do wydania decyzji o zwrocie organowi wierzyciela wypłaconych świadczeń. W tym konkretnym postępowaniu inne okoliczności nie mogą być brane pod uwagę. Zasadnie także organ odwoławczy zwrócił uwagę, że kwestia umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego może być przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Z przyczyn wyżej naprowadzonych Sąd uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.