I SA/Wa 1412/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędziowie: WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 września 2014 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącego P. S. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wnioskiem z dnia 25 listopada 2008 r. P. S. zwrócił się do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez R. S. w P. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda [...], pismem z dnia 23 września 2009 r., działając na podstawie art. 6 ust. 6 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), zobowiązał wnioskodawcę do usunięcia braków podania przez złożenie dokumentów wymaganych powołaną ustawą m.in. do przedłożenia prawomocnych postanowień spadkowych. W odpowiedzi na powyższe wezwanie P. S. przedstawił organowi uwierzytelnioną kopię postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] I Wydziału Cywilnego z dnia [...] czerwca 1993 r., sygn. akt [...]. o stwierdzeniu nabycia spadku po R. S. i P. S. Następnie, na skutek wezwania organu, Sąd Rejonowy dla [...] I Wydział Cywilny, sygn. akt [...], poinformował Wojewodę, że obecnie przed Sądem toczy się postępowanie o zmianę ww. postanowienia. Mając powyższe na uwadze, Wojewoda postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...], na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 k.p.a. zawiesił z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ww. wniosku do czasu rozstrzygnięcia przez Sąd Rejonowy dla [...] I Wydział Cywilny zagadnienia wstępnego polegającego na rozpatrzeniu wniosku o zmianę opisanego postanowienia z dnia [...] czerwca 1993 r. Z akt sprawy wynika, że postępowanie to nie zostało zakończone. Wnioskiem z dnia 30 września 2013 r. P. S. zwrócił się do Wojewody o podjęcie zawieszonego postępowania. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...], odmówił podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego. W uzasadnieniu organ podniósł, że zgodnie z art. 97 § 2 k.p.a. organ administracji publicznej podejmuje postępowanie z urzędu lub na żądanie strony, jeśli ustąpiły przyczyny uzasadniające jego zawieszenie. Pismem z dnia 18 lutego 2014 r. Sąd Rejonowy dla [...] poinformował, że postępowanie toczące się pod sygn. akt [...], w sprawie zmiany postanowienia z dnia [...] czerwca 1993 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po R. S. i P. S. sygn. akt [...], nie zostało zakończone. Mając powyższe na uwadze organ zważył, iż w niniejszej sprawie należało odmówić podjęcia zawieszonego postępowania, gdyż brak jest podstaw do przyjęcia, że ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania. Na postanowienie o odmowie podjęcia zawieszonego postępowania P. S. złożył zażalenie. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. W uzasadnieniu przywołał treść art. 97 k.p.a, art. 925 k.c. i art. 1025 k.c. oraz wskazał, że toczące się postępowanie przed Sądem Rejonowym dla [...] I Wydział Cywilny, sygn. akt [...], w sprawie zmiany postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] czerwca 1993 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po R. S. i P. S. sygn. akt [...], powoduje niemożność wezwania spadkobierców jako stron do udziału w postępowaniu - gdyż istnieje uzasadniona wątpliwość co do kręgu spadkobierców ustalonych postanowieniem z dnia [...]czerwca 1993 r. Powyższa kwestia zdaniem organu stanowi zagadnienie wstępne, a zatem do czasu zakończenia ww. postępowania Wojewoda nie może potwierdzić prawa do rekompensaty jego uczestnikom, ponieważ zachodzi wątpliwość co do kręgu osób uprawionych do spadkobrania. Reasumując Minister wskazał, iż Wojewoda był zobligowany do wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., z uwagi na toczące się postępowanie w sprawie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po R. S. i P. S. Organ odwoławczy podzielił w całości zaprezentowane stanowisko organu I instancji, że w przedmiotowej sprawie przyczyna zawieszenia nie ustąpiła, a kwestia zakończenia postępowania spadkowego jest niewątpliwie zagadnieniem wstępnym w stosunku do sprawy prowadzonej przez Wojewodę o ustalenie prawa do rekompensaty na rzecz osób wskazanych przez Sąd, jako uprawnionych do nabycia spadku. Skargę na powyższe postanowienie Ministra wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P. S. reprezentowany przez adwokata S. B. zarzucając: - naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z art. 6 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji dotyczącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, a mianowicie zakończenia toczącego się postępowania sądowego o zmianę postanowienia spadkowego po R. S., podczas gdy skarżący legitymuje się prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku po R. S., które załączył do akt postępowania; także poprzez przyjęcie przez organ administracyjny a’priori poglądu, że postępowanie sądowe w sprawie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po R. S. musi prowadzić do zmiany istniejącego obecnie w obrocie prawnym prawomocnego postanowienia spadkowego po wyżej wymienionym - co w sposób oczywisty narusza zasadę legalizmu wyrażoną w art. 6 k.p.a., art. 365 § 1 k.p.c., a także art. 2, art. 7, art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, - art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. poprzez jego nie zastosowanie, to jest mimo zaistnienia przesłanek do uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia i konieczności orzeczenia co do istoty sprawy przez organ odwoławczy - utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia; - art. 7, art. 8 w związku z art. 77 i 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz czynności niezbędnych do jej załatwienia, w tym z naruszeniem przez organ administracyjny obowiązku wynikającego z art. 7 k.p.a., to jest obowiązku z urzędu do stania na straży praworządności oraz art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego sprawy poprzez pominięcie wiążącego organ administracji publicznej, zgodnie z art. 365 par. 1 k.p.c. postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po R. S.; - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącego, że w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców - poprzez uniemożliwienie skarżącemu zrealizowania ww. roszczenia rekompensacyjnego wskutek zawieszenia z urzędu przez organ administracyjny postępowania w ww. sprawie oraz następnie odmowy podjęcia postępowania na wniosek skarżącego, co w sposób trwały pozbawia skarżącego możliwości działania w przedmiotowej sprawie, pomimo prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku wiążącego także organ administracji publicznej, a więc spełnienia wymogu bycia spadkobiercą; - art. 2, art. 5, art. 7, art. 31 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez naruszenie podstawowych zasad ustrojowych Rzeczypospolitej Polskiej - państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości, zapewnienia praw człowieka i obywatela, działania na podstawie i w granicach prawa oraz zakazu ograniczenia praw skutkujące uniemożliwieniem uzyskania przez spadkobierców potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności w świetle orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (TK z 08.11.1989 K 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz. 8, SN uzasadnienie wyroku z 10.10.2003 II CK 36/02). Z uwagi na powyższe skarżący na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a) i c) P.p.s.a. w związku z art. 134 § 1 P.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] marca 2014 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawił argumenty na poparcie jej zasadności, przytaczając orzecznictwo sądów powszechnych i administracyjnych oraz stanowisko doktryny. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skargę należało uznać za uzasadnioną. Kwestią sporną wymagającą wyjaśnienia w niniejszej sprawie jest okoliczność, czy słusznie Wojewoda [...], a zanim Minister Skarbu Państwa odmówił podjęcia zawieszonego postępowania, wszczętego na skutek wniosku skarżącego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez R. S. w P. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z przepisem art. 97 § 2 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267ze zm.) – dalej "k.p.a.", organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania. W sytuacji natomiast zawieszenia postępowania z uwagi na zagadnienie wstępne (jak w niniejszej sprawie), przyczyna uzasadniająca zawieszenie ustępuje w chwili, gdy rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd uzyskuje charakter trwały tj. staje się odpowiednio ostateczne, prawomocne, wykonalne bądź skuteczne. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że obowiązek podjęcia zawieszonego postępowania powstaje nie tylko wówczas, gdy ustępuje przyczyna zawieszenia, ale także w sytuacji gdy organ prowadzący postępowanie stwierdzi, że przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania nie istnieją (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 17 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1416/11). Postępowanie w sprawie zostało na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawieszone postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. Organ uznał, że nie jest możliwe dalsze prowadzenie postępowania administracyjnego, gdyż wystąpiło zagadnienie wstępne jakim jest prowadzone postępowanie przez Sądem Rejonowym dla [...] w przedmiocie zmiany postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po R. S. i P. S. sygn. akt [...]. Zgodnie z dyspozycją wymienionego przepisu organ administracji publicznej zawiesza postępowanie gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Powyższe stanowi, iż organ przed którym toczy się postępowanie w sprawie głównej, musi ustalić związek przyczynowy między rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym. O takiej zależności przesądza treść przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę prawną decyzji administracyjnej. Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu orzekającego, w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z zagadnieniem wstępnym, które winno skutkować najpierw zawieszeniem postępowania, a następnie odmową jego podjęcia. Zaznaczyć w tym miejscu należy, iż organ prowadzący postępowanie jest w posiadaniu prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] czerwca 1993 r., sygn. akt [...], w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po R. S. i P. S. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika także, że postanowienie to zostało w jakikolwiek sposób podważone. Faktem jest jedynie to, iż przed Sądem Rejonowym dla [...] toczy się postępowanie w sprawie zmiany postanowienia spadkowego z dnia [...] czerwca 1993 r., które nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone. W tym miejscu wskazać należy, że w art. 1025 § 2 k.c. zawarte jest domniemanie, zgodnie z którym osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia jest spadkobiercą. W niniejszej sprawie poza sporem jest to, iż skarżący takim postanowieniem się legitymuje. Zgodnie natomiast z regulacją zawartą w art. 679 § 1 k.p.c. dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą, może być przeprowadzony jedynie w postępowaniu o uchylenie lub zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Wskazać też należy, iż w przypadku udowodnienia przez wnioskodawcę, że osoba, która uzyskała postanowienie o nabyciu spadku, w rzeczywistości spadkobiercą nie jest lub też wprawdzie jest spadkobiercą, ale jej udział w spadku jest mniejszy niż określony w postanowieniu to Sąd, uchylając postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, jednocześnie wydaje postanowienie stwierdzające rzeczywisty stan prawny tj. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zawierające prawidłowe ustalenie kręgu spadkobierców i ich udziały w spadku. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, wskazać należy, że z akt sprawy nie wynika, iż postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] czerwca 1993 r. sygn. akt [...], zostało uchylone lub zmienione w postępowaniu toczącym się przed Sądem Rejonowym dla [...] sygn. akt [...]. Z informacji ww. Sądu wynika, że sprawa ta jest w toku. Biorąc powyższe pod uwagę zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę organ prowadzący postępowanie w sprawie wniosku skarżącego o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez R. S. w P. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej rozpatrując wniosek skarżącego o podjęcie zawieszonego postępowania - winien przy jego rozpatrywaniu kierować się domniemaniem prawnym zawartym w przywołanym art. 1025 § 2 k.c. Mając zatem na względzie to, że do chwili zmiany przez sąd powszechny prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po R. S. i P. S. jedynym ich spadkobiercą jest P. S. - to organ nie miał podstaw do zawieszenia prowadzonego postępowania. W niniejszej sprawie nie mamy zatem do czynienia z zagadnieniem wstępnym, o którym mowa w art. 97 §1 pkt 4 k.p.a., gdyż w obrocie prawnym pozostaje prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] czerwca 1993 r. sygn. akt [...] w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po R. S. i P. S. Wskazać również należy, że sama hipotetyczna możliwość zmiany postanowienia spadkowego nie może stanowić podstawy do zawieszenia postępowania w trybie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Powyższe oznacza, że odmowa podjęcia zawieszonego postępowania, która jest przedmiotem kontroli Sądu była nieprawidłowa. Jak wskazano już wcześniej, organ administracji, który zawiesił postępowanie w sprawie, zobowiązany jest to postępowanie podjąć również w sytuacji, gdy stwierdzi, że przesłanka uzasadniająca zawieszenie postępowania nie istnieje. Zdaniem Sądu istnienie w obrocie prawnym prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] czerwca 1993 r. sygn. akt [...] świadczy o tym, że przesłanka do zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie nie istnieje. Rozpoznając ponownie wniosek strony o podjęcie zawieszonego postępowania, organ prowadzący postępowanie weźmie pod uwagę powyższe stanowisko Sądu i mając na względzie dokonaną w niniejszym uzasadnieniu wykładnię przepisu art. 97 § 2 k.p.a., podejmie stosowne rozstrzygnięcie kierując się domniemaniem prawnym, o którym mowa w art. 1025 § 2 k.c. Na marginesie sprawy zaznaczyć trzeba, iż w przypadku wydania przez sąd powszechny prawomocnego postanowienia w przedmiocie uchylenia lub zmiany prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] czerwca 1993 r. sygn. akt [...], na podstawie art. 148 § 1 pkt 8 k.p.a. będzie można z urzędu wznowić postępowanie administracyjne. Mając powyższe na względzie Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o zwrocie skarżącemu kosztów postępowania sądowego wydano w oparciu o art. 200 P.p.s.a.