I SA/Gd 666/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Alicja Stępień, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń (spr.), Sędzia WSA Marek Kraus, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 2 września 2014 r. sprawy ze skargi,, A’’ Sp. z o.o. z siedzibą w G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 22 kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością , utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 6 marca 2014 r. w przedmiocie uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego za niezasadne. Podstawą rozstrzygnięcia był następujący stan faktyczny: Wierzyciel - Naczelnik Urzędu Skarbowego - będący jednocześnie organem egzekucyjnym, prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanej "A" Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością , na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 31 grudnia 2013 r. o numerach: [...] oraz tytułów wykonawczych z dnia 14 stycznia 2014 r. o numerach: [...] obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za miesiące VI-IX 2008 r., X-XII 2008 r., I-IX, XII 2009r., I, II, V 2010 r. Podstawą wystawienia tytułów wykonawczych z dnia 14 stycznia 2014 r. były decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia 6 grudnia 2013 r. nr [...] i nr [...], którym postanowieniami z dnia 18 grudnia 2013 r. nadany został przez Naczelnika Urzędu Skarbowego rygor natychmiastowej wykonalności. Zawiadomieniami z dnia 14 stycznia 2014 r. organ egzekucyjny w oparciu o wskazane tytuły wykonawcze dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w bankach [...] S.A. i Banku [...] S.A. Tytuły wykonawcze z dnia 14 stycznia 2014 r. doręczone zostały zobowiązanej w dniu 15 stycznia 2014 r., natomiast odpisy zawiadomień o zajęciu w dniu 17 stycznia 2014 r. Pismem z dnia 16 stycznia 2014 r. zobowiązana złożyła w ustawowym terminie zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych z dnia 31 grudnia 2013 r., oparte na art. 33 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.e.a., tj. zarzucie zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. W uzasadnieniu zobowiązana wskazała, że dokonane przez organ egzekucyjny zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego są dla niej zbyt uciążliwe, uniemożliwiają jej bowiem prowadzenie działalności gospodarczej. Brak możliwości dokonywania wpłat z rachunku oznacza brak możliwości regulowania bieżących zobowiązań, w tym publicznoprawnych, a następnie likwidację działalności gospodarczej i utratę źródła przychodu. Nie bez znaczenia jest też, zdaniem zobowiązanej, że decyzja stanowiąca podstawę wystawienia przedmiotowych tytułów wykonawczych nie jest ostateczna ani prawomocna. Postanowieniem z dnia 6 marca 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. Na powyższe postanowienie zobowiązana wniosła zażalenie, w którym ponownie podniosła zarzut zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenia, nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a., dążenie do zrealizowania tego celu, nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych tylko w ustawie jest art. 7 § 2 u.p.e.a., przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka, zwaną też zasadą najłagodniejszego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych, zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Organ egzekucyjny dokonał w toku postępowania egzekucyjnego zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, przy czym dokonane zajęcia okazały się skuteczne w przypadku dwóch banków – [...] SA i Bank [...] SA. Z odpowiedzi Banku [...] SA wynikało, że znajdująca się na zajętym rachunku bankowym kwota środków pieniężnych jest niewystarczająca do rozpoczęcia realizacji dokonanego zajęcia egzekucyjnego, natomiast Bank [...] SA do dnia wydania zaskarżonego postanowienia przekazał na konto organu egzekucyjnego tytułem realizacji zajęcia kwotę 24.488,05 zł. Ponadto organ zauważył, że na mocy art. 81 § 1 i 5 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą być dokonane po złożeniu odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skarżąca spółka wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie postanowień i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że jej zdaniem postępowanie prowadzone było z brakiem poszanowania zasad ogólnych postępowania egzekucyjnego, w szczególności z brakiem poszanowania zasady stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Powołując się na orzecznictwo sądowe skarżąca podniosła, że organ powinien uwzględniać celowość zastosowania danego środka egzekucyjnego, zastosowany środek powinien być jak najmniej uciążliwy i bezpośrednio prowadzący do wykonania obowiązku. Jedynym sposobem, aby dostosować tę uciążliwość do konkretnego zobowiązanego jest zbadanie jego sytuacji majątkowej. W niniejszej sprawie środki egzekucyjne zastosowane przez organ polegające na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem są dla zobowiązanej zbyt dolegliwe, powodują uniemożliwienie prowadzenia działalności gospodarczej, a zatem uniemożliwiają zarobkowanie. Stan taki uniemożliwia skarżącej ewentualne wykonanie obowiązku pieniężnego w przyszłości. Nie bez znaczenia jest także fakt, że wszystkie decyzje stanowiące podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych są nieprawomocne i nieostateczne. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie wbrew wywodom skargi odpowiada prawu. Za nietrafny należy uznać również zarzut, iż w sprawie zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a., dążenie do zrealizowania tego celu nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych tylko w ustawie jest art. 7 § 2 u.p.e.a., przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka, zwaną też zasadą najłagodniejszego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Odnotowania wymaga, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 403/07 (dostępnym w internetowej bazie orzeczeń na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl, zwanej dalej CBOSA), że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą. Ponadto z mocy art. 81 § 4 i 5 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wypłat z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego na bieżące wynagrodzenia za pracę, które mogą być dokonane po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a także na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne należne od wypłat dokonywanych na bieżące wynagrodzenia. Jak trafnie wskazuje się w doktrynie prawniczej (por. W. Cisowska-Sakrajda, Komentarz do art. 1(a) ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji LEX 2010) kolejność, w jakiej ustawa wylicza środki egzekucji, ma znaczenie w przypadku egzekucji należności pieniężnych, są one bowiem uszeregowane od najłagodniejszego do najbardziej dolegliwego (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.). Tym samym powinny być stosowane w takiej kolejności, zgodnie z zasadą stosowania najłagodniejszego środka prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku. Należy też wskazać, że poza podniesieniem zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego skarżąca nie wskazała na żaden inny środek, który mógłby zostać zastosowany, a który w jej ocenie byłby mniej dolegliwy prowadząc jednocześnie do celu egzekucji, jakim jest wyegzekwowanie należności pieniężnej. Zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego nie ma prowadzić do wstrzymania egzekucji w ogóle, ale skierować ją do innych składników majątkowych zobowiązanego. Naczelnik Urzędu Skarbowego wyjaśnił w uzasadnieniu postanowienia, że w chwili przystąpienia do egzekucji znany mu był - poza majątkiem w postaci wierzytelności z rachunków bankowych - ujawniony w toku postępowania zabezpieczającego majątek w postaci nieruchomości gruntowych. Niemniej jednak, jak wyjaśnił organ, egzekucja z nieruchomości jest środkiem znacznie bardziej czasochłonnym, kosztownym i dokuczliwym niż egzekucja z wierzytelności z rachunków bankowych. Dodatkowo należy zauważyć – w kontekście argumentu dotyczącego braku przymiotu ostateczności decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułów wykonawczych – że w przypadku uchylenia tych decyzji odwrócenie skutków egzekucji z wierzytelności z rachunku bankowego jest dużo łatwiejsze niż odwrócenie skutków egzekucji z nieruchomości. Wreszcie nie sposób pominąć treści art. 110 § 1 u.p.e.a. z którego wynika, iż z nieruchomości może być przeprowadzona egzekucja administracyjna, jeżeli zastosowanie środków egzekucyjnych, o których mowa w rozdziałach 2-6, nie było możliwe lub okazało się bezskuteczne. Zatem o zagrożeniu skutkami egzekucji z nieruchomości można mówić dopiero z chwilą, gdy zastosowanie innych instrumentów zapewniających przymusowe wykonanie zobowiązania okaże się niemożliwe lub bezskuteczne (zob. wyrok NSA z 22 grudnia 2011r. sygn. akt II FSK 741/11). Sąd w związku z tym stwierdza, że w świetle okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy oraz z uwagi na ww. przepisy za prawidłowe należało uznać przyjęcie przez organy administracyjne obu instancji (organ egzekucyjny i organ nadzoru nad egzekucją), że wbrew zarzutowi opartemu na art. 33 pkt 8 u.p.e.a., zajęcia rachunków bankowych skarżącej dokonano zgodnie z obowiązującą procedurą, z jednoczesnym prawidłowym zrealizowaniem zasady celowości postępowania egzekucyjnego. Organowi egzekucyjnemu nieznany był inny niż rachunek bankowy składnik majątkowy skarżącej, przy pomocy którego możliwe byłoby zaspokojenie należności objętych tytułami wykonawczymi w sposób mniej uciążliwy dla strony. Kwestia braku przymiotu ostateczności decyzji stanowiących podstawę wystawienia tytułów wykonawczych pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Decyzjom tym nadany został rygor natychmiastowej wykonalności co uprawniało organ do wszczęcia egzekucji administracyjnej. Sąd rozpoznając niniejszą sprawę, będąc związany dyspozycją art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270) nie stwierdził naruszeń prawa materialnego bądź procesowego, które powodowałoby konieczność wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego. Mając na względzie wszystkie przedstawione powyżej okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na podstawie art. 151 P.p.s.a., oddalił skargę.