II SA/Rz 622/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie SO del. Elżbieta Mazur-Selwa WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 września 2014 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego [...] na decyzję Starosty [...] z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania prawa jazdy kategorii D I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Przedmiotem skargi Prokuratora Rejonowego w [...] jest decyzja Starosty Powiatu [...] z dnia [...] marca 2014 r. nr [...], którą odmówiono A.K. wydania prawa jazdy kat. D. Podstawę prawną powyższego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r. poz. 267) dalej: "Kpa" oraz art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. Nr 30, poz. 151) dalej: "Ukp". Z ustaleń faktycznych organu I instancji wynika, że w dniu 16 listopada 2010 r. wydano A.K. dokument prawa jazdy kat. B i D. Na mocy postanowienia Prokuratora Rejonowego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. zatrzymano ww. prawo jazdy z powodu podejrzenia popełnienia przez niego występku, za który groziło obligatoryjne orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. Dokument prawa jazdy przesłano do Starostwa Powiatowego. Prawomocnym wyrokiem z dnia 19 stycznia 2014 r. sygn. akt X [...] Sąd Rejonowy w [...] orzekł wobec kierowcy środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu drogowym z wyjątkiem prawa jazdy kat. D, na okres 24 miesięcy. Wobec tego, stosownie do art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego, na Staroście ciążył obowiązek cofnięcia kierowcy uprawnień do kierowania pojazdami w orzeczonym zakresie. Postępowanie w tym przedmiocie zakończyło się wydaniem decyzji z dnia [...] marca 2014 r., którą cofnięto kierowcy uprawnienia do kierowania pojazdami na podstawie prawa jazdy kat. B na okres 24 miesięcy, tj. do 8 sierpnia 2015 r. Zdaniem Starosty wobec takiego stanu rzeczy uwzględnienie wniosku o wydanie stronie prawa jazdy kat. D (nieobjętego orzeczeniem Sądu) nie było możliwe, ponieważ zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 Ukp prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych w okresie i w zakresie obowiązywania zakazu. Przepis ten, z mocy art. 12 ust. 2 pkt 2, znajduje zastosowanie także wobec osób ubiegających się o wydanie prawa jazdy kat. D w okresie obowiązywania zakazu w zakresie prawa jazdy kat. B. Taki też przypadek wystąpił w rozpoznawanej sprawie. W ocenie organu to, że wyrokiem Sądu orzeczono wobec kierowcy zakaz prowadzenia pojazdów kat. B nie oznacza, że może on prowadzić pojazdy, których prowadzenie pozwala prawo jazdy kat. D, pomimo że posiada takie uprawnienia, ponieważ zakaz w tym zakresie wynika wprost z ustawy o kierujących pojazdami. Prokurator Rejonowy w [...] we wniesionej skardze zarzucił naruszenie przez Starostę Powiatu [...] przepisu art. 12 ust. 2 pkt 2 Ukp i domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji. W jego ocenie prawidłowa wykładnia powołanego przepisu powinna prowadzić do wniosku, że orzeczenie na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego zakazu prowadzenia pojazdów tylko określonej kategorii nie stanowi przeszkody do wydania prawa jazdy obejmującego kategorie, które takim zakazem nie zostały objęte, jeżeli osoba taka je już posiada. Osoba, która wcześniej nabyła określone uprawnienia nie ubiega się bowiem o ich uzyskanie. W takiej sytuacji osoba taka powinna otrzymać prawo jazdy kategorii nieobjętej zakazem. W przeciwnym wypadku wyrok sądu karnego byłby niewykonalny, a w świetle art. 182 Kodeksu karnego wykonawczego podlega on takiemu wykonaniu. Organ nie może rozszerzyć zakazu wynikającego z prawomocnego wyroku sądu. Przepis art. 12 ust. 2 pkt 2 Ukp powinien znaleźć zatem zastosowanie wobec osób, które dopiero ubiegają się w określone uprawnienia, jeżeli wcześniej ich nie posiadały. W odpowiedzi na skargę Starosta Powiatu [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Organ dodał, że wydanie osobie, która posiadała kilka uprawnień do kierowania pojazdami, dokumentu jedynie w zakresie jednego z uprawnień jest niemożliwe, ponieważ prawo jazdy obejmuje wszystkie kategorie, które posiada uprawniona osoba. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje; Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – określanej dalej jako P.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W ramach kontroli legalności sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Skarga od ostatecznej decyzji Starosty została przez Prokuratora wniesiona w terminie i jest zasadna. Wyżej przedstawiony stan faktyczny sprawy nie jest sporny. Podkreślenia w nim wymaga wyraźna treść prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...], którym w pkt III na mocy art. 42 § 2 Kodeksu karnego wobec A.K. orzeczono środek karny w postaci zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w ruchu lądowym za wyjątkiem kategorii "D" na okres 2 lat. Ponadto decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Starosta cofnął A.K. jedynie uprawnienia do kierowania pojazdów na podstawie prawa jazdy kategorii B – i uczynił powyższe zgodnie z w/w wyrokiem Sądu. Istotne w sprawie jest także to, iż A.K., który przed zatrzymaniem mu tego dokumentu przez Prokuratora legitymował się prawem jazdy kategorii B i D, wnioskiem z dnia 12 lutego 2014 r. zwrócił się "o wydanie mu prawa jazdy kat. D zatrzymanego przez policję, a przywrócone zostało wyrokiem sądowym z dnia 27.01.2014 r." Jak wskazał – jest mu ono potrzebne do wykonywanej pracy. Faktycznie więc chodziło mu o zwrot, dokumentu z uprawnieniami kat. D a więc w zakresie, w jakim wyraźnie sąd powszechny wyłączył zastosowanie środka karnego. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko wyrażane wielokrotnie w judykaturze, iż zakazy wynikające z art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz z art. 2 Ukp dotyczą osób, które dopiero ubiegają się o uzyskanie uprawnień a nie osób, które takie uprawnienia posiadały wcześniej, w tym przed wejściem w życie Ukp Takie poglądy wyrażone zostały m.in. w uzasadnieniach wyroków: WSA w Opolu z 7 lipca 2013 r. sygn. akt II SA/Op 338//13, WSA w Lublinie z 13 maja 2014 r. sygn. akt III SA/Lu 56/14, WSA w Olsztynie z 12 czerwca 2013 r. sygn. akt II SA/Ol 337/13, WSA w Poznaniu z 8 sierpnia 2014 r. sygn. akt III SA/Po 373/14, WSA w Warszawie z 23 maja 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 284/14 oraz tut. WSA z 9 czerwca 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 339/14 (wszystkie z bazy orzeczeń NSA – nsa.gov.pl). Materialnoprawną podstawą wydania rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 2 Ukp. Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt. 2 ustawy prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych - w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Na mocy zaś art. 12 ust. 2 ustawy przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy kategorii: 1) B1 lub B - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A; 2) AM, A1, A2, A, C1, C, D1 lub D - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B; 3) B+E, C1+E, C+E, D1+E lub D+E - w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii B lub odpowiednio kategorii C1, C, D1 lub D. Przepis powyższy wymienia przesłanki negatywne wydania prawa jazdy, nawet wówczas, gdy kandydat spełnia warunki wymagane do jego wydania określone w art. 11 ustawy, do których zalicza się m. in. minimalny wiek wymagany do kierowania pojazdami odpowiedniej kategorii czy zdanie egzaminu państwowego wymaganego do uzyskania prawa jazdy odpowiedniej kategorii. Treść normy prawnej wynikającej z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy jest konsekwencją charakteru zakazu prowadzenia pojazdów, jako środka karnego, określonego w art. 42 k.k., który jest nie tylko pozbawieniem prawa do prowadzenia pojazdów, ale równocześnie oznacza zakaz wydania takich uprawnień (por. uchwała SN z dnia 28 lutego 1975 r., V KZP 2/74, OSNKW 1975, nr 3-4, poz. 33 z uwzględnieniem zmiany numeracji przepisów). Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu w komunikacji, co wynika z art. 42 § 1 k.k. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa wymienionego w § 1 był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173, 174 lub 177. (art. 42 § 2 k.k.) Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub w art. 355 § 2 był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami. (art. 42 § 3 k.k.). Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych na zawsze w razie ponownego skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach określonych w § 3. (art. 42 § 4). Treść przepisu art. 42 kodeksu karnego nie budzi wątpliwości. W zależności od znamion i okoliczności popełnionego przestępstwa ustawodawca przewidział 4 możliwie do orzeczenia "konfiguracje" ww. środka karnego, wyraźnie rozróżniając sytuacje kiedy orzeczenie tego środka ma charakter obligatoryjny, a kiedy fakultatywny oraz kiedy obejmuje pojazdy określonego rodzaju, kiedy obejmuje wszelkie pojazdy, a kiedy obejmuje wszelkie pojazdy mechaniczne. Z przytoczonych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że sąd orzeka o zakazie prowadzenia pojazdów, określając jednocześnie jakiego rodzaju pojazdów zakaz dotyczy i dopiero to orzeczenie sądu stanowi podstawę do cofnięcia uprawnień do ich prowadzenia w orzeczonym zakresie przez właściwy organ administracji. Organ ten, wydając decyzję o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami nie może przy tym rozszerzyć ani zawęzić orzeczonego przez sąd zakazu. Zauważyć trzeba, że w doktrynie, jak również w ustawie o kierujących pojazdami i w Kodeksie karnym brak jest wypowiedzi dotyczących relacji art. 42 k.k. do art. 12 ust. 2 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy o kierujących pojazdami. Ustalenie zatem, czy z orzeczenia o zakazie prowadzenia pojazdów określonej kategorii zawartego w wyroku karnym, skutkującego cofnięciem uprawnień do kierowania pojazdami w analogicznym zakresie, a tym samym koniecznością zwrotu dokumentu prawa jazdy, tak skontruowanego, że potwierdza on zbiorczo uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi, organ może wywodzić uprawnienie do odmowy wydania dokumentu prawa jazdy potwierdzającego już posiadane uprawnienia do kierowania pojazdami kategorii nieobjętych zakazem, wymaga odpowiedzi na pytanie czy przepisy ustawy o kierujących pojazdami odróżniają osoby, które posiadają takie uprawnienia od osób, które o określone uprawnienia dopiero się ubiegają. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela pogląd wyrażony m.in. w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie o sygn. akt: II SA/Ol 337/13 z dnia 12 czerwca 2013r., w którym sformułowano tezę, że w ustawie o kierujących pojazdami ustawodawca takiego rozróżnienia dokonał. Przemawia za tym regulacja art. 103 ust. 3, 4, 5, 6 ww. Ukp, posługujących się pojęciami "przywrócenia" uprawnień do kierowania pojazdami. Podobnego rozróżnienia dokonał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku z dnia 12 lutego 2014r., sygn. akt: II SA/Bd 1490/13, (dostępnym na stronie internetowej pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), wskazując na konieczność rozróżnienia osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy od osoby domagającej się wydania prawa jazdy w znaczeniu wydania "uprawnienia" do kierowania pojazdami. W powołanym wyżej orzeczeniu Sąd wyraził pogląd, że nie jest osobą ubiegającą się o wydanie dokumentu prawa jady określonej kategorii w rozumieniu art. 12 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 Ukp osoba, która posiada już prawo jazdy określonych kategorii nieobjętych zakazem. Odwołując się do bardzo istotnych rozważań zawartych w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2014r., sygn. akt: I KZP 29/13 (lex Polonica nr 8222579) odpowiedzieć należy na pytanie o jakiej grupie podmiotów mowa jest w art. 12 ust. 2 Ukp, który posługuje się w tej materii wyrażeniem "osoby ubiegającej się o wydanie prawa jazdy". Sąd Najwyższy wskazał, że przepis dotyczy osób, które dopiero ubiegają się o wydanie prawa jazdy, a nie ma zastosowania do osób, które posiadają już określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Takie rozumienie przepisu jest na poziomie systemowym zgodne z normą wyprowadzoną z art. 42 k. k., w sytuacji w której sąd pozbawił sprawcę uprawnień tylko do kierowania niektórymi kategoriami pojazdów. Odmienna interpretacja prowadziłaby do niedopuszczalnego wniosku, że środek karny może być istotnie modyfikowany przez art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami. Sąd Najwyższy obrazując wyrażone w ww. postanowieniu poglądy wskazał, że taka interpretacja ww. przepisu prowadziłaby przykładowo do rozciągnięcia zakazu na prowadzenie pojazdów kategorii B w sytuacji, gdy zakaz obejmował jedynie prowadzenie pojazdów kategorii A. W takiej sytuacji, jak przyjął, w istocie orzeczenie sądu stawałoby się iluzoryczne, gdyż surowsza dolegliwość byłaby tu niejako automatycznie wprowadzana przez ustawodawcę. Sąd Najwyższy tym samym naprowadził, że nie do przyjęcia jest rozumowanie, że dolegliwość owych skutków (wyznaczona w ustawie) będzie przekraczać dolegliwość odpowiadającego im środka karnego zawartego w rozstrzygnięciu sądu. Oznaczałoby to bowiem, że ustawodawca wkroczył nieproporcjonalnie daleko w zakres kognicji sądu, co budziłoby wątpliwości dotyczące zgodności rozważanych regulacji z Konstytucją. Wskazane argumenty przekonują do tego, aby wyrażanie "osoba ubiegająca się o wydanie prawa jazdy" w rozumieniu art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami odnosić do podmiotu, który ubiega się o wydanie prawa jazdy potwierdzającego istnienie uprawnień, których nie posiadał w chwili prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie karne. W tym znaczeniu przepis ten przewiduje negatywne skutki skazania, ale nie ingerujące w zakres orzeczenia sądu i nie naruszające proporcji między sankcją orzeczoną przez sąd, a jej dalszymi konsekwencjami przewidzianymi ex lege przez ustawodawcę. Wracając do podanego przykładu Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż zakaz prowadzenia pojazdów określonych w prawie jazdy kategorii A oznaczałby niemożność nabycia prawa do prowadzenia pojazdów wymienionych w prawie jazdy kategorii B w czasie obowiązywania zakazu. Jeżeli jednak skazany takie uprawnienie posiadał w chwili wydawania prawomocnego wyroku karnego, to art. 12 ust. 2 ustawy o kierujących pojazdami nie miałby do niego zastosowania. Podkreślić należy, że powyższe rozważania Sądu Najwyższego wywołane zostały konkretnym pytaniem prawnym pośrednio (bo dotyczącym jedynie innych kategorii prawa jazdy) pasującym do sytuacji w niniejszej sprawie. Podzielając w pełni wyrażony wyżej pogląd orzekający w sprawie Sąd stwierdza, że rozróżnienie ubiegania się o "wydanie prawa jazdy", rozumianego jako wydanie nowego dokumentu (art. 18 ust. 1 i 2 pkt 2 Ukp) potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami nabyte przed orzeczeniem zakazu, od ubiegania się o "wydanie prawa jazdy", rozumianego jako wydanie dokumentu potwierdzającego uzyskanie uprawnień do kierowania pojazdami po raz pierwszy, prowadzi do wniosku, że niezasadnie organy odmówiły skarżącemu wydania a właściwie "zwrotu" prawa jazdy w zakresie kategorii D, naruszając tym samym art. 12 ust 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami. Doprowadziło to w istocie do nieuprawnionego nałożenia na skarżącego przez organy administracji publicznej zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii D w sytuacji, gdy orzeczenie tego zakazu nie mieści się w ramach posiadanych przez organ kompetencji. Wyłącznie bowiem do orzekającego w sprawie sądu karnego należy wybór zakresu i dolegliwości orzeczonego środka karnego. Na kanwie niniejszej sprawy jest to istotne zwłaszcza w świetle brzmienia pkt. III wyroku Sądu Rejonowego w [...]. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Rozpoznając sprawę ponownie Starosta uwzględni powyższe wskazania Sądu co do prawidłowej wykładni i zastosowania powołanych przepisów. Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost z uzasadnienia niniejszego wyroku. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostawały ewentualne problemy faktyczne organu związane z wydaniem takiego dokumentu. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zaskarżonej decyzji podjęte zostało stosownie do art. 152 p.p.s.a.