II FSK 3764/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, , , po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 września 2014 r. sygn. akt I SA/Sz 504/14 w sprawie ze skargi M. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 14 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia wznowieniowego postępowania w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Postanowieniem z dnia 5 września 2014 r., sygn. akt I SA/Sz 504/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi M. Z. (dalej "skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji wynika, że skarżąca wniosła do WSA w Szczecinie skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w S. z dnia 14 marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną. Przyczyną zawieszenia postępowania, wszczętego na wniosek skarżącej z 19 września 2013 r. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów, było wystąpienie Marszałka Sejmu do Trybunału Konstytucyjnego o wyjaśnienie skutków prawnych wyroku Trybunału z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt SK 18/09. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w S. wniósł o umorzenie postępowania ewentualnie o oddalenie skargi, wskazując że wydał postanowienie z dnia 17 kwietnia 2014 podejmujące zawieszone postępowanie. Wezwaniem z dnia 11 lipca 2014 r. zobowiązano pełnomocnika strony skarżącej do ustosunkowania się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku organu o umorzenie postępowania sądowego, czy skarżąca podtrzymuje skargę czy ją wycofuje w terminie 7 dni od doręczenia pisma Sądu pod rygorem przyjęcia, że skarżąca skargę podtrzymuje. Na powyższe wezwanie skarżąca nie odpowiedziała. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji, działając na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej "p.p.s.a."), postanowił umorzyć postępowanie sądowe. Sąd podkreślił, że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej o podjęciu z urzędu postępowania w sprawie wznowienia postępowania zostało wydane 17 kwietnia 2014 r., a więc po wniesieniu skargi, które nastąpiło 27 marca 2014 r. Wobec wydania przez organ powyższego postanowienia, wyeliminowana została przeszkoda do kontynuowania i zakończenia tego postępowania. W skardze podnoszono, że brak było podstaw faktycznych i prawnych do zawieszenia postępowania wznowieniowego, a więc wydanie postanowienia o podjęciu tego postępowania i doręczenie go stronom wyeliminowało skutki w zakresie nieprowadzenia postępowania. Wnosząc do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną na ww. postanowienie WSA w Szczecinie, skarżąca (reprezentowana przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) zaskarżyła go w całości i zarzuciła Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania, tj.: - art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. – poprzez zastosowanie w sytuacji, w której przedmiot sprawy, będący istotą sprawy, pozostał zachowany; - art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. i art. 3 § 2 pkt 2 p.p.s.a. – poprzez odmowę kontroli działalności organu podatkowego pod kątem zgodności z prawem; - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. – z uwagi na brak uchylenia zaskarżonych postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w S. w sytuacji, gdy zawieszenie postępowania nastąpiło z m.in. naruszeniem art. 121 § 1, art. 201 § 1 Ordynacji podatkowej. Opierając skargę kasacyjną na powyższych zarzutach, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Szczecinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zaskarżone postanowienie WSA w Szczecinie odpowiada prawu, zatem skarga kasacyjna podlega oddaleniu. W świetle art. 161 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., postępowanie sądowe podlega umorzeniu w przypadkach w nich wymienionych. Wskazane wyżej przepisy wprost wymieniają jedynie dwa zdarzenia powodujące umorzenie postępowania sądowego, tj. cofnięcie skargi i śmierć strony, jednakże w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. ustawodawca przyjął, że podstawą umorzenia jest także sytuacja, gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe "z innych przyczyn". Norma zawarta w art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umożliwia zatem zakończenie (poprzez umorzenie) postępowania sądowoadministracyjnego na skutek zajścia w toku tego postępowania także innych niż wymienione w pkt 1 i 2 zdarzeń, które czynią wydanie wyroku zbędnym lub niedopuszczalnym. Inne przyczyny, o których mowa w ww. przepisie, nie zostały zdefiniowane. Muszą to jednak być przyczyny wywołujące bezprzedmiotowość postępowania sądowego. Użycie w § 1 pkt 3 słowa "bezprzedmiotowe" w pierwszej kolejności nasuwa skojarzenie z taką sytuacją, gdy przestaje istnieć przedmiot postępowania. Zakresem sądowej kontroli działalności publicznej objęte jest orzekanie w sprawach skarg na różnorodne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, wymienione w art. 3 § 2 p.p.s.a. W ujęciu przedmiotowym kontrolą sądową objęto bardzo zróżnicowane formy działania administracji publicznej - od aktów stosowania prawa (decyzje, postanowienia, inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej) - po akty stanowienia prawa, akty nadzoru. Rozważenie zasadności podjęcia przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. należy odnosić do sytuacji, gdy w toku postępowania sądowego a przed wydaniem wyroku, przestaje istnieć przedmiot zaskarżenia, co ma miejsce np. w przypadku skorzystania przez organ, którego decyzja została zaskarżona, z uprawnień autokontrolnych przewidzianych w art. 54 § 3 p.p.s.a. i uchylenia decyzji, lub w przypadku wygaśnięcia decyzji obarczonej terminem ustawowym lub w niej ustalonym. Na gruncie rozpoznawanej sprawy przedmiotem orzekania była skarga na akt stosowania prawa, jakim jest wydanie postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania podatkowego. Akt ten, mimo podjęcia postępowania, nie przestał istnieć, chociaż przestał wywoływać skutek prawny. Nie można zatem mówić o wystąpieniu przypadku bezprzedmiotowości postępowania sądowego, który nakazywałby jego zakończenie postanowieniem nierozstrzygającym o istocie sprawy sądowo administracyjnej, wydanym na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny podziela natomiast stanowisko Sądu pierwszej instancji, że podjęcie zawieszonego postępowania administracyjnego stanowi "inną przyczynę" bezprzedmiotowości postępowania sądowego w sprawie ze skargi na postanowienie zawieszające postępowanie administracyjne, w ujęciu art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Należy wyjaśnić, że w konsekwencji uwzględnienia skargi na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego wojewódzki sąd administracyjny co do zasady uchyla takie orzeczenie, stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. Analogicznie jest w przypadku uwzględnienia skargi na postanowienie (w przedmiocie zawieszenia) przez organ w trybie autokontroli, może on bowiem - działając na podstawie art. 54 § 3 p.p.s.a. - wydać jedynie do dnia rozpoczęcia rozprawy decyzję "uwzględniającą skargę w całości", a więc zgodną z wnioskiem skargi. W przypadku uwzględnienia przez organ administracji wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego skargi w trybie przewidzianym w ostatnio wspomnianym przepisie, wojewódzki sąd administracyjny zobowiązany jest wydać na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a., postanowienie o umorzeniu postępowania sądowego z powodu jego bezprzedmiotowości. Trafnie stwierdził Sąd pierwszej instancji, że w sytuacji podjęcia zawieszonego postępowania administracyjnego przez organ po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na postanowienie zawieszające to postępowanie, proces zainicjowany tą skargą staje się bezprzedmiotowy. Jeżeli więc organ sam doprowadzi do tego stanu rzeczy (poprzez podjęcie postępowania), to przestaje istnieć przedmiot sprawy sądowoadministracyjnej. Postanowienie podejmujące postępowanie niweczy (podobnie jak orzeczenie sądowe) skutki postanowienia o jego zawieszeniu. W świetle powyższego wywodu, należy stwierdzić, że wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej, zogniskowane wokół tej samej kwestii, są bezzasadne, a zaskarżone postanowienie WSA w Szczecinie w pełni odpowiada prawu. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy art. 184 w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a. jak w sentencji.