II OZ 1140/14

Dnia 4 listopada 2014 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Robert Sawuła po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2014 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 47/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. i M. W., J. W. i M. W. na bezczynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu w przedmiocie wykonania postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Warszawie z dnia [...] grudnia 2013 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 9 września 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 47/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej WSA) we Wrocławiu odmówił D. i M. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu postanowienia sąd I instancji wskazał, że w dniu 7 lipca 2014 r. wpłynął do WSA we Wrocławiu formularz wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazali w nim, że na dochód dwuosobowej rodziny składają się ich emerytury w wysokości 1262 zł (D. W.) i 1519 zł (M. W.), co daje łączny dochód w kwocie 2781 zł. Prócz emerytur nie posiadają żadnych innych źródeł dochodu. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udział we własności działek gruntu nr [...] i [...] w [...] o łącznej pow. 2488 m2. Nie posiadają oszczędności, papierów wartościowych. Pismem z dnia 10 lipca 2014 r. referendarz sądowy WSA we Wrocławiu wezwał skarżących do uzupełnienia powyższego wniosku poprzez nadesłanie określonych dokumentów pod rygorem jego rozpoznania na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów. Wezwanie powyższe skarżący otrzymali w dniu 30 lipca 2014 r.. Zakreślony 7-dniowy termin do uzupełnienia wniosku upłynął zatem w dniu 6 sierpnia 2014 r.. W piśmie z dnia 14 lipca skarżący wnieśli o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie z urzędu wszystkich sędziów WSA we Wrocławiu, zaś w piśmie z dnia 3 sierpnia 2014 r. wnieśli nadto o wyłączenie w przedmiotowej sprawie referendarza W. J., nie nadsyłając żadnych dokumentów wskazanych w wezwaniu. Wskazując na powyższe sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazali, zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim nie wykonali wezwania referendarza sądowego z dnia 10 lipca 2014 r. Zdaniem tegoż sądu oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżących. Oceniając zatem okoliczności wskazane we wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd I instancji doszedł do przekonania, że nie stanowią one podstawy uzasadniającej przyznanie skarżącym prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażaleniem D. i M. W. zaskarżyli ww. postanowienie w całości wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu podnieśli, że powyższe postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 9 września 2014 r. jest nieważne, bowiem skarżący złożyli w dniu 14 lipca 2014 r. wniosek o wyłączenie od orzekania z urzędu wszystkich sędziów tego sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wyjaśnić, że wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu mimo wniosku o wyłączenie sędziów, w tym sędziego sprawozdawcy, a to na zasadzie przepisu art. 20 § 3 p.p.s.a., który nakazuje sędziemu objętemu wnioskiem o wyłączenie spełnianie czynności niecierpiących zwłoki. W przekonaniu Sądu, rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy jest w niniejszej sprawie taką czynnością, ponieważ bez rozpoznania tego wniosku nie jest możliwe nadanie dalszego biegu sprawie (zob. postanowienie NSA z dnia 25 października 2013 r., sygn. akt II OZ 929/13, orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej i finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. Sąd ma bowiem dopiero wówczas możliwość przyznania prawa pomocy, gdy strona wykaże obiektywny i rzeczywisty brak możliwości poniesienia wymaganych kosztów. W niniejszym postępowaniu sąd I instancji skorzystał z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. - wezwał skarżących do przedłożenia odpowiednich dokumentów i wyjaśnień. Skarżący nie uczynili jednak zadość wezwaniu, bowiem nie przedstawili wskazanych w wezwaniu dokumentów, uniemożliwiając tym samym pełną ocenę ich rzeczywistego stanu majątkowego i rodzinnego. Podkreślenia wymaga, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych strony nie są znane, gdyż uchyla się ona od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, niepubl.). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszej sprawie nie można WSA we Wrocławiu zarzucić błędu, bowiem sąd ten zasadnie uznał, że skoro skarżący nie przedstawili istotnych dla oceny wniosku dokumentów, dotyczących stanu majątkowego i możliwości płatniczych, to tym samym nie wykazano w dostateczny sposób, iż nie są oni w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie było zatem podstaw prawnych do udzielenia skarżącym prawa pomocy w żądanym przez nich zakresie. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji