II SA/Bd 629/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Owczarzak Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędzia WSA Leszek Tyliński (spr.) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 września 2014r. sprawy ze skargi A.L. na decyzję [...] Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w [...] z dnia [...] maja 2014r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich oddala skargę. Pismem z dnia 20 marca 2014 r. A. L. – zwany dalej skarżącym złożył do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. (dalej także: "Kierownik Urzędu") wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich motywując go represjami jakich doznał w latach 70-tych. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu na podstawie art. 1, art. 2, art. 3, art. 4 oraz art. 22 § 1, art. 23 ust. 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 400) odmówił skarżącemu przyznania uprawnień kombatanckich. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy decyzją z dnia [...] r. Kierownik Urzędu utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że analiza zgromadzonej w sprawie dokumentacji jednoznacznie pozwala wykluczyć, by do strony miały zastosowanie przepisy ustawy o kombatantach, podkreślił, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują wszystkim osobom, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Kierownik Urzędu zauważył, iż podnoszona przez stronę okoliczność skazania i osadzenia w więzieniu w latach 70 ubiegłego wieku, nie stanowi represji w rozumieniu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Obowiązująca ustawa enumeratywnie wylicza tytuły z jakich możliwe jest przyznanie uprawnień. Nie możliwe więc jest przyznanie uprawnień kombatanckich za wnioskowane przez stronę represje. Organ podał, że orzekając w przedmiocie uprawnień wynikających z ustawy o kombatantach związany jest brzmieniem przepisów ustawy. Natomiast wolą ustawodawcy tego rodzaju represje nie zostały zaliczone do kategorii zdarzeń wyczerpujących przesłanki art. 1-4 ustawy o kombatantach. Ustawodawca nie przewidział możliwości zastosowania przepisów ustawy i przyznania uprawnień z niej wynikających z innych tytułów. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożył skarżący podnosząc, że nie zgadza się z nią, ponieważ jest dla niego krzywdząca. W jego ocenie może być uznana za kombatanta również osoba represjonowana. Podał, że w latach 70-tych w wyniku podjęcia strajku głodowego popierającego robotników manifestujących na ulicach Szczecina był bity. Do skargi dołączył m.in. kserokopie wyroków z lat 70-tych. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Na rozprawie przed tut. Sądem skarżący wskazał, że w roku 1970 został osadzony w więzieniu. Uważa, że ustawa jest niezgodna z Konstytucją, bo nie zawiera wszystkich rodzajów represji. Skarżący okazał postanowienie o umorzeniu śledztwa z dnia [...] r. sygn. akt [...] Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w S. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Przedmiotem sporu była kwestia przyznania skarżącemu uprawnień kombatanckich na podstawie ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 400 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa". Ten akt prawny, jako podstawę swego żądania, wskazał skarżący we wniosku z dnia 20 marca 2014 r. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy - jej przepisy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Z przepisów art. 9-20 oraz art. 22 ust. 1 ustawy wynika natomiast, że kombatantom oraz osobom uprawnionym na podstawie jej art. 4 - przysługuje szereg uprawnień, o których orzeka Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie udokumentowanego wniosku zainteresowanej osoby lub rekomendacji stowarzyszenia właściwego dla określonego rodzaju działalności kombatanckiej lub represji. Zgodnie zaś z art. 21 ust. 1 ustawy uprawnienia w niej określone przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4 tej ustawy, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom, chyba że jej działalność charakteryzuje się cechami wykluczającymi możliwość nabycia uprawnień, o których mowa w art. 21 ust. 2 ustawy (dotyczy to głównie współpracy z okupantem, pracy w strukturach aparatu bezpieczeństwa władz komunistycznych lub też gdy uchybiła godności obywatela polskiego). Z powyższego wynika, że aby ubiegać się o świadczenie ze wskazanej ustawy należy uzyskać potwierdzenie uprawnień kombatanckich, a więc potwierdzenie działalności na rzecz niepodległego Państwa Polskiego i innej działalności wymienionej w art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy lub też potwierdzenie faktów wymienionych w art. 4 tej ustawy (doznanie ściśle wskazanych w tym przepisie represji). Zdaniem Sądu trafnie organ ocenił, że okoliczności przedstawionych przez skarżącego i traktowanych przez niego jako represje nie można zakwalifikować jako działalności kombatanckiej lub podlegania represjom według żadnego z przepisów ustawy o kombatantach. Tym samym nie można było uwzględnić jego wniosku o potwierdzenie uprawnień kombatanckich. Przede wszystkim z uwagi na datę urodzenia skarżącego (9 września 1950 r.) nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie charakteru doznanych represji i prowadzonej działalności okoliczności wymienione w art. 1 ust. 2 pkt 1 - 7 oraz art. 2 pkt 1 - 6 tej ustawy (chodzi głównie o walkę w formacjach zbrojnych na rzecz niepodległej Polski). Dotyczą bowiem działalności mającej miejsce głównie w okresie II Wojny Światowej, a więc przed urodzeniem strony. Nie zachodzi również możliwość uznania za działalność równorzędną kombatanckiej uczestnictwa strony w strajkach, manifestacjach oraz uznania za represję aresztowania strony - na podstawie art. 2 pkt 7 ustawy. Wskazano bowiem w tym przepisie, że za działalność kombatancką oraz równorzędną z działalnością kombatancką uznaje się poniesienie śmierci, uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia na czas powyżej siedmiu dni w grudniu 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych. Tymczasem w piśmie z dnia 20 marca 2014 r. zatytułowanym "Życiorys" skarżący wskazał, że 23 kwietnia 1970 r. został powołany do wojska, z którego uciekł 24 sierpnia 1970 r. Dnia 23 października 1970 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w S. skazał skarżącego na karę 8 lat pozbawienia wolności oraz pozbawienia praw publicznych na okres 5 lat. We wniosku o przyznanie uprawnień kombatanckich z dnia 20 marca 2014 r. podał, że w grudniu 1970 r. uczestniczył w solidarnościowym proteście głodowym, w wyniku którego został przeniesiony do ZK G., gdzie przeszedł "ścieżkę zdrowia", tj. został pobity oraz szczuty psami. Represje, jakich doznał skarżący nie polegały więc na uczestnictwie w strajku w 1970 r. i doznaniu w jego wyniku uszczerbku na zdrowiu. Jak wynika z charakterystyki działań podejmowanych przez skarżącego i przez niego przedstawionych, nie mogło również dojść do ich kwalifikacji jako działalności kombatanckiej według art. 3 tej ustawy, bowiem przepis ten dotyczy przebywania w sowieckiej niewoli lub obozach internowania, jak też przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady oraz w innych miejscach niewoli i odosobnienia. Na takie okoliczności skarżący w żadnym piśmie się nie powoływał. Żadne z opisanych przez skarżącego działań nie kwalifikują się również jako "podleganie represjom wojennym i okresu powojennego" na podstawie art. 4 ustawy. W punkcie 1 lit. a-c tego przepisu wymieniono bowiem okresy przebywania: - z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych: w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady, w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; - z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach; - z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR, na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR; - w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944 -1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku - za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Jak można zauważyć, powyższe represje dotyczą okresu wojennego, a powojennego i mającego miejsce na terytorium Polski wyłącznie w ściśle określonym przedziale czasowym, obejmującym lata 1944 - 1956 r., czyli lata przypadające przed datą urodzenia skarżącego lub niespełna sześć lat po niej. Tymczasem skarżący we wniosku wszczynającym postępowanie datuje doznane przez siebie represje na lata 70-te ubiegłego wieku. Nadto okoliczności wskazywane przez skarżącego nie wskazują, aby jako dziecko został odebrany rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia (art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach). Podkreślić także należy odnośnie art. 4 ustawy, na co zwrócono uwagę w orzecznictwie, że przepis ten ma charakter szczególny i z tego powodu nie podlega wykładni rozszerzającej. NSA wskazał, że zawiera on wyraźne ograniczenie zarówno czasowe, jak i podmiotowo - przedmiotowe, bowiem pozostawia poza działaniem ustawy zarówno część osób represjonowanych, jak i część działań niewątpliwie mających charakter represji. W związku z tym niedopuszczalne jest dokonywanie jego wykładni funkcjonalnej, poszerzającej krąg osób czy zakres działań mogących być uznanymi za osoby represjonowane czy represje (vide wyrok NSA z dnia 8 kwietnia 2010 r., II OSK 633/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). W związku z powyższym takiej rozszerzającej wykładni przepisu art. 4 ustawy nie można również zastosować w rozpoznawanym przypadku. Z charakterystyki działań podejmowanych wobec skarżącego przez władze w latach 70-tych ubiegłego wieku (przedstawionej w "Życiorysie") wynika, że był on kilkukrotnie poddawany przemocy fizycznej. Skarżący dostrzega w tych represjach skutek własnego udziału w strajku skierowanym przeciwko ówczesnej władzy, a więc wiąże je z własnymi działaniami na rzecz odzyskania suwerenności i niepodległości przez Polskę. Trafnie jednak organy wskazały, że w ustawie o kombatantach nie przewidziano żadnych uprawnień kombatanckich związanych z represjami mającymi miejsce w latach 70-tych ubiegłego wieku (poza tymi z grudnia 1970 r. na Wybrzeżu wskutek działania wojska lub milicji podczas wystąpień wolnościowych). Ocena ta jest zgodna z prawem, oparta na prawidłowej interpretacji przepisów ustawy o kombatantach, a zatem nie budzi zastrzeżeń sądu. Powyższe oznacza w sprawie niniejszej, że choć niewątpliwie stronie należy się współczucie z powodu doznanej w przeszłości krzywdy, to jednak z uwagi na brzmienie przepisów nie mogło ono skutkować ani na etapie administracyjnym, ani obecnie na etapie sądowym, przyznaniem uprawnień kombatanckich. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych jako organ administracji publicznej działa bowiem na podstawie przepisów prawa (art. 6 k.p.a.). Mając to kryterium na uwadze nie mógł uznać za represje uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich okoliczności, które nie mogły zostać zakwalifikowane jako represje według ustawy kombatanckiej. Natomiast Sąd, kontrolując działalność organów administracji publicznej wyłącznie pod względem legalności (zgodności z prawem), a nie celowości czy słuszności - stwierdzając że organy prawidłowo odczytały brzmienie przepisów i prawidłowo zastosowały te przepisy wydając zaskarżoną decyzję - nie mógł jej wyeliminować z obrotu prawnego. Reasumując za prawidłowe należy uznać twierdzenie organu, że skarżący nie wykazał okoliczności uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku. W tej sytuacji organ nie miał też obowiązku we własnym zakresie poszukiwać dowodów uzasadniających żądanie wniosku. Brak jest również podstaw do uwzględnienia wniosku tylko i wyłącznie z uwagi na trudną sytuację materialną i zdrowotną skarżącego. Ustawa nie wskazuje, aby takie przesłanki były warunkiem przyznania uprawnień kombatanckich. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.