I SA/Łd 783/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Adamczyk (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda sędzia WSA Joanna Tarno Protokolant asystent sędziego Maciej Dębski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2014 r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] odmawiające J. P. zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 24 czerwca 2013 r. Poczta Polska S.A. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej wystawił na J. P. tytuły wykonawcze o numerach od [...] do [...], obejmujące należności z tytułu opłat abonamentowych RTV za okres od stycznia 2009 r. do maja 2013 r. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały przekazane do Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł., celem realizacji w trybie egzekucji administracyjnej. W toku prowadzonego na ich podstawie postępowania egzekucyjnego, w dniu 14 października 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. skierował zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, tj. w A. Bank S.A. Przedmiotowe zawiadomienie bank odebrał w dniu 17 października 2013 r., natomiast zobowiązanemu zostało ono doręczone wraz z odpisami tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] w dniu 23 października 2013 r. W dniu 8 listopada 2013 r. do Urzędu Skarbowego Ł. wpłynęło pismo pełnomocnika J. P. z dnia 5 listopada 2013 r. zatytułowane "SKARGA DŁUŻNIKA na czynności Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. nr zawiadomienia [...] cz. Nr [...] z dnia 14 października 2013". W piśmie tym, powołując art. 54 § 1, § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz.U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.), zwanej dalej "u.p.e.a.", pełnomocnik wskazał, iż zaskarża czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł., polegającą na zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego należącego do dłużnika w A Bank S.A. oraz ustanowieniu zakazu wypłat z tego rachunku. W związku z tym, wniósł o zwolnienie rachunku bankowego spod zajęcia egzekucyjnego oraz o cofnięcie zakazu wypłat dotyczącego ww. rachunku. Pismem z dnia 14 listopada 2013 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. przekazał do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. ww. pismo, jako skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu rachunku bankowego w A. Bank S.A. Natomiast pismem z dnia 4 grudnia 2013 r. organ egzekucyjny wezwał pełnomocnika do wskazania ważnego interesu zobowiązanego przemawiającego za zwolnieniem z egzekucji rachunku bankowego w A. Bank S.A. oraz wnioskowanego okresu tego zwolnienia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w piśmie z dnia 16 grudnia 2013 r. pełnomocnik strony wyjaśnił, iż ważny interes zobowiązanego w żądaniu zwolnienia rachunku bankowego w A. Bank S.A. na czas nieoznaczony polega na tym, że zajęcie rachunku bankowego było przedwczesne, gdyż tytuły wykonawcze na podstawie których wszczęto postępowanie egzekucyjne doręczono zobowiązanemu dopiero wraz z zawiadomieniem o jego zajęciu. Podniósł również, że dłużnikowi nie doręczono także pisemnego upomnienia zawierającego wezwanie do dobrowolnego uiszczenia zaległości, naruszając tym samym § 13 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22.11.2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz art. 15 § 1 w związku z art. 27 § 3 u.p.e.a. Pełnomocnik zaznaczył jednocześnie, że korzystając z ustawowych możliwości zaskarżenia czynności egzekucyjnych, złożył skargę na czynności organu egzekucyjnego, kwestionując w realiach przedmiotowej sprawy wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W związku z tym podkreślił, że zajęcie rachunku bankowego do czasu zakończenia postępowania wywołanego wniesieniem środka zaskarżenia, należy uznać za sprzeczne z obowiązującym prawem. W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. wydał postanowienie, którym odmówił zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego w A. Bank S.A. zajętego zawiadomieniem z dnia 14 października 2013 r. Na powyższe rozstrzygnięcie pełnomocnik J. P. złożył zażalenie, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ pierwszej instancji. Utrzymując w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji, Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. w postanowieniu z dnia [...] wskazał w szczególności, że w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym i niezakończonym przed dniem 21 listopada 2013 r., możliwość zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątkowego uzależniona jest od kumulatywnego spełnienia następujących przesłanek: złożenie przez zobowiązanego wniosku w sprawie zwolnienia spod egzekucji oraz istnienie ważnego interesu zobowiązanego. Bezspornym jest zatem, iż brak jednego z ww. elementów powoduje, że brak jest podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny w przedmiocie wniosku zobowiązanego o zwolnienie określonego składnika majątku z egzekucji. Zastosowanie tej instytucji jest dopuszczalne jedynie w sytuacji możliwości prowadzenia egzekucji administracyjnej z innego składnika majątku zobowiązanego. W związku z tym przyjmuje się, że wnosząc o zwolnienie z egzekucji, zobowiązany powinien wykazać nie tylko argumenty przemawiające za pozytywnym rozpatrzeniem takiego wniosku, ale też wykazać, że prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności jest możliwe z jego innych składników majątkowych. Podkreślenia przy tym wymaga, iż rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji określonych składników majątkowych zobowiązanego ma charakter uznaniowy. Mając na uwadze całokształt zaistniałych w niniejszej sprawie okoliczności faktycznych oraz obowiązujące regulacje prawne. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku pełnomocnika zobowiązanego o zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego w A. Bank S.A. W odniesieniu do powyższego zauważyć należy, iż w analizowanej sprawie, wnosząc o zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego w A. Bank S.A., pełnomocnik Pana J. P. nie wskazał żadnego innego składnika majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne prowadzenie egzekucji. Podkreślenia przy tym wymaga, iż jak wynika z akt sprawy, zajęcie przedmiotowego rachunku bankowego jest jedynym środkiem egzekucyjnym zastosowanym wobec zobowiązanego, w związku z czym jego zwolnienie spod egzekucji uniemożliwiłoby zaspokojenie należności Poczty Polskiej S.A. Ponadto, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., w niniejszej sprawie podstawą wniosku pełnomocnika zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego jest nie tyle potrzeba ograniczenia dolegliwości związanych z prowadzeniem egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], co stanowisko o braku podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego z uwagi na nie doręczenie zobowiązanemu upomnienia. Zawarta w przedmiotowym wniosku argumentacja pełnomocnika zmierza bowiem do wykazania przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, a nie do zmniejszenia uciążliwości prowadzonej egzekucji, co jest istotą środka ochrony prawnej przewidzianego w art. 13 u.p.e.a. Zaznaczyć przy tym należy, iż zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia sformułowany został również w piśmie z dnia 16 grudnia 2013 r. skierowanym do Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. w odpowiedzi na wezwanie z dnia 9 grudnia 2013 r. Nr [...], jako uzasadnienie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. Wniosek ten jest przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.. W świetle wskazanego powyżej charakteru prawnego środka ochrony prawnej w postaci zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego zobowiązanego oraz argumentacji pełnomocnika strony przemawiającej w jego ocenie za pozytywnym rozpatrzeniem złożonego w tym zakresie wniosku, w ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Ł., sformułowany przez pełnomocnika zarzut nie doręczenia upomnienia nie może być uznany za uzasadnienie istnienia ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 u.p.e.a. Jednocześnie ze wskazanych wyżej przyczyn (tj. toczące się odrębne postępowanie w trybie art. 59 § 1 pkt 7 ww. ustawy), brak jest podstaw do jego merytorycznego rozpatrzenia w niniejszym postępowaniu. Ponadto, za uwzględnieniem przedmiotowego wniosku nie może przemawiać podniesiona przez pełnomocnika w piśmie z dnia 16 grudnia 2013 r. argumentacja, iż ważny interes zobowiązanego w żądaniu zwolnienia rachunku bankowego w A. Bank S.A. na czas nieoznaczony polega na tym, że zajęcie rachunku bankowego było przedwczesne, gdyż tytuły wykonawcze na podstawie których wszczęto postępowanie egzekucyjne, doręczono zobowiązanemu dopiero wraz z zawiadomieniem o jego zajęciu. Wskazując na art. 80 § 3 u.p.e.a., organ stwierdził, że prawidłowym było jednoczesne przesłanie Panu J. P. zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem wraz z odpisami tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. Natomiast w kontekście art. 13 u.p.e.a., błędne przekonanie pełnomocnika strony o wadliwości powyższych działań organu egzekucyjnego nie może być utożsamiane z ważnym interesem strony, o którym mowa w ww. przepisie. Odnosząc się do podniesionego zarzutu, że podatnik korzystając z ustawowych możliwości zaskarżenia czynności egzekucyjnych, złożył skargę na czynności organu egzekucyjnego, kwestionując w realiach przedmiotowej sprawy wszczęcie postępowania egzekucyjnego oraz że w związku z czym zajęcie rachunku bankowego do czasu zakończenia postępowania wywołanego wniesieniem środka zaskarżenia, należy uznać za sprzeczne z obowiązującym prawem, organ odwoławczy wskazał, że zostanie on rozpatrzony jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, a nie jako skarga na czynności egzekucyjne. Ponadto, zdaniem organu drugiej instancji, w analizowanej sprawie organ egzekucyjny podjął niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonał wnikliwej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanek ważnego interesu zobowiązanego. Za bezzasadne organ uzanł również należy zarzuty naruszenia art. 6 w związku z art. 8 i art. 11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej "k.p.a." oraz art. 13 § 2 u.p.e.a. Subiektywne przekonanie strony, wyrażające się niezadowoleniem z rozstrzygnięcia, nie może być podstawą do stwierdzenia, że organ prowadził postępowanie w sposób naruszający zasadę praworządności, pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz przekonywania. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, J. P. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. Kwestionowanemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie z urzędu działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w związku z brakiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy, bez wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia jej rozstrzygnięcia, a w konsekwencji - nie wyjaśnienie z jakiego powodu nie doręczono dłużnikowi upomnienia oraz na jakiej podstawie uznano, że nie zachodzi ważny interes dłużnika, 2. art. 6 w związku z art. 8 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zasadę praworządności i zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, z uwagi na zaniechanie ustosunkowania się do zgłaszanych przez stronę twierdzeń i wniosków, w tym przede wszystkim w zakresie niedoręczenia dłużnikowi upomnienia, 3. art. 11 k.p.a., poprzez brak wyczerpującego wyjaśnienia przez organ administracji publicznej przesłanek, którymi kierował się przy załatwianiu sprawy, a w konsekwencji powołanie się przez organ na te przesłanki w sposób ogólny w sytuacji, gdy w myśl tej zasady właściwe uzasadnienie postanowienia w postępowaniu administracyjnym powinno być tak zredagowane, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy, 4. art. 13 § 2 u.p.e.a., poprzez bezzasadne jego niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, iż w realiach przedmiotowej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia rachunku bankowego z egzekucji z uwagi na brak ważnego interesu dłużnika. 5. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy nie zostały spełnione ustawowe przesłanki jego zastosowania i w konsekwencji utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...], odmawiającego zwolnienia z egzekucji rachunku bankowego w A. Bank S.A., zajętego zawiadomieniem z dnia 14 października 2013 r. 6. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego błędne niezastosowanie w sytuacji, gdy przy dokonaniu prawidłowej oceny wydanego w sprawie postanowienia z dnia [...] r., organ drugiej instancji powinien uchylić ww. rozstrzygnięcie i orzec co do istoty sprawy, tj. zwolnić z egzekucji rachunek bankowy w A. Bank S.A. W związku z powyższym, pełnomocnik zobowiązanego wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł. z dnia [...] i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi administracyjnemu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 13 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z tym przepisem, organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela. Z powołanej regulacji wynika, że zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku łącznego zaistnienia dwóch przesłanek. Zobowiązany musi złożyć wniosek w sprawie zwolnienia spod egzekucji oraz w sprawie musi wystąpić ważny interes zobowiązanego. Bezspornym jest zatem, iż brak jednego z ww. elementów powoduje, że brak jest podstaw do pozytywnego rozstrzygnięcia przez organ egzekucyjny w przedmiocie wniosku zobowiązanego o zwolnienie określonego składnika majątku z egzekucji.. Pojęcie "ważny interes zobowiązanego" należy niewątpliwie do kategorii pojęć nieostrych i w każdej sprawie musi być rozpatrywane indywidualnie. Przy czym "ważnego interesu zobowiązanego" nie można utożsamiać z subiektywnym przekonaniem zobowiązanego o potrzebie zwolnienia określonych składników majątkowych z egzekucji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2009 r. , sygn. akt II FSK 789/08). W rozpoznawanej sprawie skarżący wnosząc o zwolnienie spod egzekucji rachunku bankowego w A. Bank S.A., nie wskazał żadnego innego składnika majątku, z którego możliwe byłoby skuteczne prowadzenie egzekucji. Zajęcie przedmiotowego rachunku bankowego było zaś jedynym środkiem egzekucyjnym zastosowanym wobec zobowiązanego, w związku z czym jego zwolnienie spod egzekucji uniemożliwiłoby zaspokojenie należności Poczty Polskiej S.A. Podstawą wniosku pełnomocnika zobowiązanego o zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego była nie tyle potrzeba ograniczenia dolegliwości związanych z prowadzeniem egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...], co stanowiło o braku podstaw do wszczęcia postępowania egzekucyjnego z uwagi na niedoręczenie zobowiązanemu upomnienia. W ocenie Sądu, zawarta w przedmiotowym wniosku argumentacja pełnomocnika zmierzała bowiem do wykazania przesłanek umorzenia postępowania egzekucyjnego, a nie do zmniejszenia uciążliwości prowadzonej egzekucji, co jest istotą środka ochrony prawnej przewidzianego w art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wobec powyższego wskazać należy, że zarzut braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia jest przedmiotem odrębnego postępowania toczącego się przed organami podatkowymi (zainicjowanego wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a.). We wskazanej sprawie w dniu [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł. wydał postanowienie, którym odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego względem J.P. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...]. Na postanowienie to pełnomocnik zobowiązanego złożył zażalenie z dnia 26 maja 2014 r., które jest przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego przez Dyrektora Izby Skarbowej w Ł.. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi za prawidłowe uznaje wobec powyższego stwierdzenie zawarte przez organ odwoławczy w zakwestionowanym postanowieniu, że w świetle charakteru prawnego środka ochrony prawnej w postaci zwolnienia spod egzekucji składnika majątkowego zobowiązanego oraz argumentacji pełnomocnika strony przemawiającej w jego ocenie za pozytywnym rozpatrzeniem złożonego w tym zakresie wniosku, sformułowany przez pełnomocnika zarzut niedoręczenia upomnienia nie mógł być uznany za uzasadnienie istnienia ważnego interesu zobowiązanego, o którym mowa w art. 13 u.p.e.a. Jednocześnie ze wskazanych wyżej przyczyn (tj. toczące się odrębne postępowanie w trybie art. 59 § 1 pkt 7 ww. ustawy), brak było podstaw do jego merytorycznego rozpatrzenia w niniejszym postępowaniu. Mając na uwadze powyższe, niezasadne okazały się zarzuty skargi wskazujące na naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 k.p.a., art. 6 w związku z art. 8 k.p.a. oraz art. 11 tej ustawy. W toku postępowania organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a w uzasadnieniu postanowień w przekonywujący i pozbawiony cech dowolności sposób oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 13 § 2 u.p.e.a. poprzez jego bezzasadne niezastosowanie, a w konsekwencji przyjęcie, że w realiach przedmiotowej sprawy nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia rachunku bankowego z egzekucji wskazać należy, że argumentacja prezentowana przez dłużnika sprowadzała się do twierdzenia, że organ drugiej instancji całkowicie pominął fakt, iż rachunek bankowy nie stanowił jedynego składnika majątkowego, z którego możliwe było przeprowadzenie egzekucji. Wobec powyższego wskazać należy, że warunkiem zastosowania instytucji zwolnienia z egzekucji jest wykazanie przez zobowiązanego możliwości prowadzenia egzekucji z innego składnika majątku. Natomiast w niniejszej sprawie we wniosku o zwolnienie z egzekucji rachunku bankowego w A. Bank S.A. nie został wskazany żaden inny składnik majątku, z którego można by prowadzić skuteczną egzekucję. W ocenie Sądu brak jest również podstaw do uwzględnienia sformułowanej w skardze argumentacji pełnomocnika, iż biorąc pod uwagę dalekosiężne skutki dokonanego zajęcia, nie sposób uznać, że zastosowany środek był najmniej uciążliwy dla strony, a to z uwagi na fakt, iż egzekucja z rachunku bankowego należy do najczęściej stosowanych i najmniej uciążliwych środków egzekucyjnych, a wybór tego środka egzekucyjnego nie narusza zasady stosowania środków egzekucyjnych prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku w połączeniu z zasadą stosowania najmniej uciążliwego środka. Wobec powyższego, zdaniem Sądu, organ podatkowy w analizowanym rozstrzygnięciu prawidłowo zastosował art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., co implikowało konieczność niezastosowania art. 138 § 1 pkt 2 tej ustawy. Z powyższych przyczyn, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w wyroku. AKE.