I OSK 1767/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia NSA Iwona Bogucka, Sędzia del. WSA Rafał Wolnik (spr.), Protokolant starszy asystent sędziego Wojciech Latocha, po rozpoznaniu w dniu 8 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. K. działającej w imieniu własnym oraz małoletnich dzieci B. Ś. i K. Ś. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 marca 2015 r. sygn. akt III SA/Kr 1086/14 w sprawie ze skarg K. K. działającej w imieniu własnym oraz małoletnich dzieci B. Ś. i K. Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt III SA/Kr 1086/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, po rozpoznaniu połączonych spraw ze skarg K. K. działającej w imieniu własnym oraz małoletnich dzieci B. Ś. i K. Ś. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2014 r., nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego, oddalił skargi. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne: W dniu [...] maja 2014 r. Prezydent Miasta [...] wydał cztery decyzje, którymi odmówił skarżącej przyznania świadczenia w formie zasiłku celowego na zakup żywności, na środki czystości, na dofinansowanie do energii elektrycznej oraz na buty dla dzieci. W uzasadnieniu organ podał, że skarżąca złożyła w dniu 14 kwietnia 2014 r. wnioski o udzielenie pomocy finansowej w formie zasiłków celowych na różne cele, m.in. na zakup żywności, na środki czystości, na dofinansowanie do energii elektrycznej i na buty dla dzieci. Organ ustalił i opisał warunki mieszkaniowe skarżącej, dochód jej rodziny i sytuację majątkową. Organ ustalił także, że skarżąca nadal jest zarejestrowana w Grodzkim Urzędzie Pracy, a w związku z pracą dorywczą w restauracji, która przynosiła jej niskie dochody, została zobowiązana przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej do prowadzenia notatnika osoby bezrobotnej poprzez zapisywanie zweryfikowanych ofert pracy i przedstawianie takiej dokumentacji w Ośrodku. Organ podał, że po złożeniu wniosku o pomoc w społeczną w kwietniu 2014 r. skarżąca stwierdziła, że notatnik ma gdzieś w domu, nie może go znaleźć i nie pamięta, kiedy miała zgłosić się z nim do pracownika socjalnego. Podała, że nie zgłaszała się do Ośrodka z powodu problemów zdrowotnych dzieci i załączyła faktury: ze stycznia 2014 r. za zakup środków przeciwbólowych, termometru, witamin i leków na przeziębienie, z marca 2014 r. na stan zapalny jamy ustnej i dziąseł i z kwietnia 2014 r. na przeziębienie i alergię. Skarżąca podała także, że miała problemy z barkiem i odbyła wiele wizyt u lekarzy specjalistów z synem B. Organ nie uznał za wiarygodne tych wyjaśnień i uznał brak kontaktu skarżącej z pracownikiem socjalnym od 28 stycznia 2014 r. do 14 kwietnia 2014 r. oraz nieprzedstawienie notatnika ze zweryfikowanymi ofertami pracy - za brak współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, do którego to współdziałania zobowiązana jest przepisami ustawy o pomocy społecznej. W odwołaniu od powyższych decyzji skarżąca domagała się wydania jej przez Ośrodek Pomocy Społecznej ustawy o pomocy społecznej, na którą organ powołał się w decyzjach. W piśmie z dnia 23 maja 2014 r. stwierdziła, że decyzje naruszają rażąco wskazane w nich przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz Konstytucję RP i Konwencję Genewską, gdyż działają na szkodę małoletnich dzieci i ich matki. Zaskarżonymi do Sądu pierwszej instancji decyzjami, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzje organu I instancji. Organ odwoławczy dokonał tych samych jak organ I instancji ustaleń faktycznych odnośnie sytuacji materialnej skarżącej. Podzielił stanowisko organu I instancji w zakresie braku współpracy z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji. Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie może liczyć wyłącznie na pomoc Państwa w zaspokajaniu potrzeb życiowych jej rodziny. Organ podkreślił, że odwołująca się jako osoba młoda (mająca 29 lat), zdrowa, posiadająca zawód i dodatkowe szkolenia powinna poczynić starania w celu poprawy swej sytuacji tym bardziej, że posiada dwoje dzieci i powinna dążyć do zapewnienia im perspektyw życiowych. W skargach na powyższe decyzje skarżąca nie podniosła żadnych zarzutów i wniosła o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W piśmie z dnia 3 marca 2015 r. ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu zarzucił zaskarżonym decyzjom naruszenie art. 7 oraz art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wystarczająco stanu faktycznego i nie uwzględnienie tego, że w mieszkaniu o powierzchni 16 m2 mieszka łącznie osiem osób, albowiem mieszka w nim oprócz skarżącej z dwojgiem dzieci, matka skarżącej z partnerem, brat skarżącej i siostra skarżącej z dzieckiem i w takich warunkach mógł skarżącej jeden raz zaginąć notatnik osoby bezrobotnej, przy czym skarżąca zgłaszała się każdorazowo do Urzędu Pracy i nie utraciła statusu osoby bezrobotnej. Mieszkanie to będące mieszkaniem komunalnym jest zadłużone z tytułu czynszu na kwotę [...] tys. zł, nie ma w nim gazu, rodzina ma orzeczoną eksmisję i nie jest w stanie na bieżąco regulować opłat za prąd, co grozi jego odłączeniem, ojciec dzieci jest osobą o stwierdzonej całkowitej niepełnosprawności i niezdolności do pracy, a jego jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek z pomocy społecznej. Podano, że 11 letni syn skarżącej B. Ś. leczy się psychiatrycznie, a młodszy 6 letni syn J. Ś. także ma problemy zdrowotne, a nadto dzieci nie mają prawa korzystania ze świetlicy z uwagi na to, że skarżąca nie pracuje. Do pisma dołączono dokumenty wskazujące - zdaniem pełnomocnika skarżącej - na brak podstaw do stwierdzenia, że skarżąca nie współdziałała z pracownikiem socjalnym i wskazano przepisy ustawy o pomocy społecznej oraz na art. 67 ust. 2 i art. 71 Konstytucji RP, zgodnie z którymi skarżąca powinna otrzymać wnioskowane zasiłki na zaspokojenie swoich i dzieci niezbędnych potrzeb życiowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz.U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej p.p.s.a., wskazał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że skarżąca jest jednocześnie przedstawicielem ustawowym małoletnich dzieci B. Ś. i K. Ś., i dopóki nie zostanie pozbawiona władzy rodzicielskiej, to ona powinna nie tylko przyczyniać się do wychowania i utrzymania dzieci, a wreszcie to niej spoczywa ustawowy obowiązek domagania się i egzekwowania alimentów od ojca dzieci, a gdyby ten z racji niepełnosprawności nie mógł uczynić zadość swemu obowiązkowi - od dalszych krewnych dzieci. Sąd zauważył, że skarżąca starając się o pomoc społeczną składa często sprzeczne ze sobą oświadczenia w zakresie alimentacji dzieci przez ojca. Z jednej strony zwraca się o pomoc społeczną twierdząc, że wraz z dziećmi pozostaje w trudnej sytuacji życiowej, albowiem zasądzone alimenty nie wystarczają na pokrycie potrzeb dzieci i często nie są przez ojca dzieci w ogóle uiszczane, a z drugiej strony oświadcza, że nie będzie wnosić o podwyższenie alimentów ani egzekwować już zasądzonych, albowiem ojciec dzieci wypełnia swój obowiązek w inny sposób. Zdaniem Sądu jest to rodzaj manipulacji mający na celu zwolnić ojca dzieci z obowiązku alimentacyjnego i przerzucić cały ciężar utrzymania małoletnich na pomoc społeczną, co z kolei jest niedopuszczalne. Prezentując taką postawę skarżąca z całą pewnością nie wykorzystuje własnych uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (obecnie: Dz. U. z 2016 r., poz. 930), zwanej dalej u.p.s. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy prawidłowo ustaliły dochód skarżącej z miesiąca marca 2014 r., albowiem wnioski o przyznanie pomocy finansowej - zarówno w formie zasiłku okresowego na miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2014 r. oraz w formie zasiłku celowego na zwrot kwoty zakupionych leków – skarżąca złożyła w kwietniu 2014 r. W ocenie Sądu istotą sporu w kontrolowanych sprawach jest odmowa organów udzielenia pomocy finansowej skarżącej w formie zasiłków celowych z powodu niewykorzystywania przez skarżącą własnych uprawnień i możliwości, o których mowa w art. 2 ust. 1 u.p.s., z powodu braku wysiłków skarżącej zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb swojej rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 1 tej ustawy oraz z powodu braku współdziałania skarżącej z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji życiowej, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Wskazując na przepisy ustawy o pomocy społecznej, Sąd pierwszej instancji stwierdził, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 ustawy. Sąd zwrócił uwagę, że skarżąca jako osoba młoda, zdrowa, z wykształceniem sprzedawcy, została objęta niemal całkowitą pomocą opieki społecznej z racji bezrobocia od 2007 r. wraz z synem B. Ś., a po urodzeniu kolejnego dziecka - także wraz z synem K. Ś., do 2011 r., kiedy to nie tylko starszy syn został objęty opieką społeczną z racji uczęszczania do szkoły (stypendia socjalne, wyżywienie), ale i młodszy syn został objęty opieką społeczną z racji umieszczenia go w przedszkolu (przez ponoszenie odpłatności za przedszkole i wyżywienie). W 2011 r. skarżąca stała się osobą dyspozycyjną, a nadto poprzez ograniczenia świadczeń przyznawanych z opieki społecznej została poniekąd zdyscyplinowana do podnoszenia własnych kwalifikacji celem większej atrakcyjności na rynku pracy. Dzięki staraniom Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i środkom finansowym pomocy społecznej (współfinansowanym ze środków Unii Europejskiej) skarżąca ukończyła kursy, a także uzyskała prawo jazdy kategorii B. Miało to spowodować aktywizację skarżącej na rynku pracy, jednakże z niezrozumiałych względów zaczęła ona prezentować postawę bierną, czego odzwierciedleniem jest niestosowanie się do poleceń pracownika socjalnego w zakresie prowadzenia notatnika mającego wskazywać na jej aktywność. Słusznie, zdaniem Sądu pierwszej instancji, organy obu instancji uznały taką postawę skarżącej za niedopuszczalną i wyczerpującą negatywną przesłankę przyznania pomocy z art. 11 ust. 2 u.p.s., tj. brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym, co stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczeń. Za jaskrawy przykład prezentowanej przez skarżącą postawy wyłącznie roszczeniowej, nie liczącej się w żaden sposób z potrzebami małoletnich dzieci, Sąd uznał treść jej pisma z dnia 23 maja 2014 r., treść uzasadnienia wniosku o przyznanie adwokata z urzędu, a także treść pisma do Sądu z dnia 6 października 2014 r. Z pism tych wynika, że skarżąca zamiast czynić starania w wykorzystaniu własnych uprawnień i możliwości, stosuje groźby i szantaż emocjonalny wobec pracowników socjalnych, instytucji i Sądu poprzez twierdzenia jakoby odmowa przyznania kolejnych świadczeń (po siedmiu latach niemal pełnego finansowania rodziny) miała spowodować zagłodzenie, żebractwo dzieci, popełnienie przez nią nieodwracalnego czynu, czy sprzedaż organów. Nadto pod tego rodzaju pismami znajdują się podpisy dzieci skarżącej, co z kolei w ocenie Sądu wskazuje na kształtowanie podobnie roszczeniowych i agresywnych postaw u małoletnich w stosunku do osób i instytucji udzielających im pomocy. Sąd podkreślił, że w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia zasadności wniosków skarżącej organy przeprowadziły należyte postępowanie dowodowe i ustaliły okoliczności pozwalające na dokonanie oceny niespełniania przez skarżącą warunków do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej, w tym okoliczności, które na podstawie art. 11 ust. 2 u.p.s. uzasadniały odmowę przyznania tych świadczeń. Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła skarżąca, zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez obrazę przepisu: - art. 2 , art. 4 oraz art. 11 ust. 2 u.p.s. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, iż skarżąca nie współdziała z opieką społeczną w rozumieniu ww. przepisów i w konsekwencji odmowę przyznania dochodzonych świadczeń w formie zasiłków celowych, - art. 3 oraz art. 39 ust 1 u.p.s. poprzez przyjęcie, iż zasiłki przyznania których skarżąca się domaga nie są jej i jej dzieciom konieczne dla zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, której skarżąca nie może zaspokoić samodzielnie; 2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez obrazę przepisu: - art. 145 § 1 ust. 1 lit c) p.p.s.a. w związku z przepisem art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo tego, że w sprawie w sposób niewłaściwy rozważono zebrany materiał dowodowy i błędnie ustalono okoliczności sprawy poprzez: i. błędne ustalenie, że skarżąca nie wypełniała swojego obowiązku współdziałania z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, gdyż przez okres dwóch i pół miesiąca (od 28 stycznia do 14 kwietnia 2014 r.) nie kontaktowała się z pracownikiem socjalnym oraz jednorazowo nie okazała na spotkaniu (14 kwietnia 2014 r.) notatnika osoby bezrobotnej, a także nie była wystarczająco "aktywna" przy poszukiwaniu zatrudnienia, podczas gdy skarżąca stosownie do swoich możliwości aktywnie współdziałała z MOPS, zawsze uczciwie wskazywała dochody uzyskane z podjętej pracy, a ponadto pomimo obowiązków rodzinnych podejmowała szereg działań mających na celu poprawę jej sytuacji bytowej poprzez np. odbycie kursu prawa jazdy itd., ii. błędne przyjęcie iż skarżąca "nie poczuwa się do alimentacji dzieci", pomimo iż skarżąca realizuje obowiązek alimentacyjny wobec dzieci sprawując nad nimi pieczę, zapewniając dzieciom mieszkanie i przeznaczając na ich potrzeby środki pozyskane z prac dorywczych, iii. brak poczynienia ustaleń co do sytuacji bytowej ojca dzieci skarżącej i brak wyjaśnienia realnej możliwości uzyskania od niego wyższych świadczeń alimentacyjnych. Wskazując na powyższe skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz adw. B. J. kosztów pomocy prawnej z urzędu wg. norm przepisanych wraz z podatkiem vat, gdyż nie zostały one uiszczone w żadnej części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autorka przedstawiła argumenty na poparcie swoich zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia przesłanek nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał oceny podstaw i zarzutów kasacyjnych. Skarżąca kasacyjnie zarzuca zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów art. 2, 3, 4 oraz 11 ust. 2 oraz art. 39 ust. 1 u.p.s. oraz naruszenie przepisów powstępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., natomiast istota sprawy sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organ zasadnie odmówił przyznania skarżącej świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Jako podstawę odmowy przyznania pomocy społecznej w formie zasiłków celowych wskazano niewykorzystanie przez skarżącą własnych uprawnień i możliwości, o których mowa w art. 2 ust 1 u.p.s., z powodu braku wysiłków zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb rodziny, o których mowa w art. 3 ust. 1 u.p.s. oraz braku współdziałania skarżącej z organem pomocy społecznej w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, o którym mowa w art. 11 ust. 2 u.p.s. Na wstępie należy podkreślić, że ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest bowiem aktywizacja świadczeniobiorców. Pomoc społeczna ma charakter jedynie przejściowy i zakłada wykształcenie odpowiednich postaw u osób z niej korzystających, w celu pokonania życiowych trudności. Nie może w żadnym wypadku zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących. Pomoc społeczna nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń i tym samym wykształcania nieprawidłowych nawyków. W związku z tym uzasadnione jest stwierdzenie, że bierna bądź roszczeniowa postawa podmiotów objętych pomocą społeczną może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymanie wypłaty świadczenia, o czym mowa w art. 11 u.p.s. Wspomniana regulacja tworzy po stronie organów obowiązek wszechstronnej analizy i oceny postawy osoby ubiegającej się o pomoc społeczną pod kątem istnienia po jej stronie woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, a także pozostałych przesłanek wymienionych w przywołanym przepisie, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania bądź wstrzymanie świadczeń. Pomoc społeczna powinna być udzielana jednostce, czy rodzinie dopiero w sytuacji, gdy dana osoba wykorzysta własne zasoby i możliwości, przez które należy rozumieć nie tylko sytuację materialną, ale i właściwości psychofizyczne, kwalifikacje zawodowe, aktywność jednostki w rozwiązywaniu własnych i rodzinnych problemów oraz gotowość współdziałania w tym celu. Przez współdziałanie osoby ubiegającej się o pomoc należy rozumieć gotowość do podjęcia współpracy z pracownikiem socjalnym oraz skorzystanie z jego uzasadnionych i rozsądnych propozycji pomagających osobie przezwyciężyć trudne sytuacje życiowe, w jakich się znalazła w celu "wyjścia" z systemu pomocy społecznej i umożliwienia samodzielnego i odpowiedzialnego życia w społeczeństwie. Nie może budzić wątpliwości, że jedną z postaci odmowy współdziałania jest bierna postawa wnioskodawcy, niepodejmowanie żadnych działań w celu aktywizacji zawodowej i poprawy swojej sytuacji finansowej. Jednym zatem z czynników decydujących o przyznaniu zasiłku celowego jest zaangażowanie osoby ubiegającej się o taki zasiłek w rozwiązanie własnej trudnej sytuacji życiowej, a pomoc społeczna powinna zostać udzielona dopiero wtedy, gdy osoba w sytuacji kryzysowej przestaje być samowystarczalna i o własnych siłach nie może tego stanu zmienić, nawet przy wykazywaniu najlepszych chęci (por. wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 2404/13). Odnosząc powyższe uwagi do stanu faktycznego niniejszej sprawy należy stwierdzić, że skarżąca kasacyjnie żąda pomocy państwa nie wykazując woli pomocy samej sobie. Ponadto skarżąca nie wykazuje zainteresowania poprawą swojego położenia w inny sposób jak wnioskowanie o pomoc społeczną. Nie jest ona pozbawiona pomocy państwa, gdyż otrzymuje środki z pomocy społecznej, zdaje się jednak zapominać, że nie ma ona charakteru obligatoryjnego i że w pierwszej kolejności to na skarżącej i osobach zobowiązanych do jej alimentacji ciąży ustawowy obowiązek zapewnienia środków utrzymania. Uznaniowy charakter zasiłków, o który ubiegała się skarżąca kasacyjnie, nie oznacza przy tym, że pomimo niewyczerpania przewidzianego w przepisach prawa trybu postępowania, zwłaszcza na skutek niepodporządkowania się strony wymogom współdziałania w zakresie ustalenia i prawidłowego udokumentowania jej sytuacji życiowej, organ pomocy społecznej może tego rodzaju pomocy udzielić. Stanowiłoby to daleko posunięty woluntaryzm w zakresie dystrybucji środków publicznych przeznaczonych na pomoc społeczną, niedopuszczalny z punktu widzenia zasady dyscypliny w wydatkowaniu finansów publicznych. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, za Sądem pierwszej instancji należy stwierdzić, że w pierwszej kolejności to do obowiązków rodziców należy alimentowanie dzieci i nie można tego obciążenia przerzucać na pomoc społeczną. Nadto z akt sprawy wynika, że skarżąca od wielu lat utrzymuje się z pomocy społecznej, nie wykazując żadnej inicjatywy w celu poprawienia swojej sytuacji życiowej. Można przy tym stwierdzić, że na tyle przyzwyczaiła się do korzystania z rozmaitej pomocy finansowej, że nie widzi potrzeby znalezienia pracy i zmiany tego stanu rzeczy. Jej nastawienia nie zmienił również fakt ukończenia, dzięki środkom Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej oraz Unii Europejskiej, kursów oraz uzyskanie prawa jazdy kategorii B, dzięki którym znacznie zwiększyła swoje szanse na znalezienie pracy. Wbrew temu co twierdzi skarżąca kasacyjnie świadczenia z opieki społecznej nie mają na celu trwałego rozwiązania problemów związanych z brakiem pracy i środków do życia, gdyż konieczna jest jej inicjatywa w dążeniu do poprawy swojego bytu poprzez efektywne poszukiwanie zatrudnienia. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można również uznać, aby skarżąca kasacyjnie w kontaktach z pracownikami opieki społecznej wykazywała jakąkolwiek nieumiejętność bądź nieporadność życiową, co mogłoby usprawiedliwiać fakt braku współdziałania warunkującego uzyskanie świadczeń. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odmowa przyznania świadczeń została w tym przypadku w wystarczającym stopniu wykazana, z uwzględnieniem zasad i celów pomocy społecznej oraz dostosowaniem do konkretnej sytuacji. Należy również stwierdzić, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, że obowiązek współdziałania z jednostkami i pracownikami pomocy społecznej jest jednym z głównych kryteriów przyznania pomocy i w przypadku jego braku, co w niniejszym przypadku niewątpliwie nastąpiło, organ jest obowiązany odmówić przyznania wnioskowanych świadczeń. Postawa bierności względem wymagań postawionych celem uzyskania pomocy społecznej nie może bowiem skutkować przyznaniem pomocy. Trzeba z całą stanowczością stwierdzić, że poza wspomnianą biernością, którą prezentowała skarżąca, przejawiała ona również swoistą postawę roszczeniową, a wręcz agresywną, w której wykorzystywała fakt posiadania dzieci, posługując się nimi w postępowaniu o przyznanie środków z pomocy społecznej. Takie zachowanie zdecydowanie nie może znaleźć aprobaty. Jeśli chodzi natomiast o dobro małoletnich dzieci skarżącej, to należy się przychylić do twierdzeń Sądu pierwszej instancji, że mają one zabezpieczone podstawowe potrzeby mieszkaniowe, mają również zagwarantowane wyżywienie oraz, na podstawie twierdzeń samej skarżącej - odzież, obuwie i środki czystości zapewnione przez ojca dzieci. Słusznie zwrócono również uwagę na fakt składania przez skarżącą sprzecznych oświadczeń w zakresie alimentacji dzieci przez ojca. Skład orzekający stoi na stanowisku, że skoro zasądzone alimenty nie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb małoletnich to należałoby rozważyć wystąpienie o podwyższenie alimentów, czego skarżąca kasacyjnie nie czyni. Tłumaczenie, że mogłoby to spowodować pogorszenie jej sytuacji bytowej wydaje się w tym wypadku nieprzekonywujące. Bez znaczenia pozostaje przy tym fakt, że pracownik opieki społecznej pomagał ojcu dzieci w sporządzeniu pozwu o obniżenie alimentów. Jeżeli został on o dokonanie takiej czynności poproszony to był zobligowany w ramach wykonywanych obowiązków jej dokonać. Bez znaczenia w niniejszej sprawie pozostaje również fakt dołączenia decyzji innej osoby, w której rzekomo w podobnym stanie faktycznym zasiłek został przyznany. Każda sprawa jest bowiem rozpatrywana indywidualnie stosownie do okoliczności sprawy. Nie jest to również przedmiot niniejszego postępowania podlegający ocenie Sądu. Z treści skargi kasacyjnej wynika również, że z uwagi na problemy zdrowotne małoletnich dzieci możliwości zarobkowe skarżącej są znacznie ograniczone, jednakże gdy pracownik socjalny zapoznał ją z ofertą pracy w charakterze sprzedawcy na część etatu oświadczyła, że żąda pracy na pełen etat. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że skarżąca kasacyjnie nie jest zainteresowana podjęciem jakiejkolwiek pracy i stosuje wszelakie zabiegi, aby udowodnić, że żadna prezentowana jej oferta nie jest dla niej odpowiednia. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, w przedmiotowej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieuzasadnione i dlatego Sąd ten na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie rozpoznał wniosku dotyczącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z tytułu pomocy prawnej świadczonej z urzędu, gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Należne natomiast od Skarbu Państwa wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a. Dodać jeszcze wypadnie, że powołane orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl