II OZ 1343/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 537/14 oddalające wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J. Z. na uchwałę Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego postanawia: oddalić zażalenie Wyrokiem z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 537/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J.Z.na uchwałę Rady Miejskiej w Suwałkach z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenów położonych w granicach administracyjnych miasta Suwałki przeznaczonych pod linię 400 kV relacji Ełk – Granica Państwa, obejmującego obszar o powierzchni około 31 ha, w tym m.in. działkę o powierzchni [...] ha oznaczoną geodezyjnym numerem ewidencyjnym [...], będącą własnością J.Z.(dalej jako skarżący). Skarżący w piśmie z dnia [...] października 2014 r. (data stempla pocztowego [...] października 2014 r.) złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Potrzebę przywrócenia terminu motywował tym, że uzyskał wezwanie na rozprawę sądową w dniu 16 września 2014 r. z informacją, że jego obecność nie będzie obowiązkowa. Wskazał, ze posiada [...] letnią matkę J. Z., która zamieszkuje samotnie we wsi pod Suwałkami, ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności (I grupa inwalidzka) ze wskazaniem konieczności opieki osób trzecich. Skarżący wskazał, że w okresie od dnia 15 września do 1 października 2014 r. opiekował się matką albowiem nikt inny w tym okresie nie mógł tego uczynić. Nie mógł uczestniczyć w rozprawie, gdyż sprawował stałą i ciągłą opiekę nad matką. Nie zdawał sobie sprawy, że Sąd może wydać na rozprawie orzeczenie kończące sprawę bez konieczności powiadomienia go o tym fakcie. Zaznaczył, iż nie wiedział, że kiedy Sąd oddali skargę, by poznać motywy wyroku należy złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia. Podkreślił, że w terminie sprawowania opieki nad matką nie mógł uzyskać jakichkolwiek informacji w sądzie administracyjnym w Białymstoku (brak akt, brak dostępu do internetu). Informację o publikacji wyroku i konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku uzyskał podczas rozmowy telefonicznej w dniu [...] października 2014 r., kiedy wrócił do Warszawy. Do wniosku dołączono orzeczenie o przyznaniu stopnia niepełnosprawności J. Z. - matce skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 16 października 2014 r. oddalił wniosek skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Sąd wskazując prawne podstawy przywrócenia terminu do dokonania czynności, której terminowi uchybiono (art. 86 i 87 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm., zwana dalej: P.p.s.a.) zaznaczył, że rozpatrywany wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem podane w nim okoliczności nie uprawdopodabniają braku winy skarżącego w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. O braku winy można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia, tj. że strona nie mogła tej przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Kryterium braku winy wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Aby zatem uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu, strona powinna wskazać, że podjęte przez nią działania były prowadzone z należytą starannością, jak również, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu, była od niej niezależna. Sąd uznał, że przesłanka braku winy nie została uprawdopodobniona. Bezspornym było, że skarżący otrzymał zawiadomienie o rozprawie wyznaczonej na dzień 16 września 2014 r. o godz. 10:00, gdzie zawarte zostało prawidłowe pouczenie o zasadach sporządzania uzasadnienia wyroku oddalającego skargę (k.37). Nieposiadanie wykształcenia prawniczego i niezrozumienie pouczenia zawartego w zawiadomieniu o rozprawie, zdaniem Sądu, nie stanowiło okoliczności niezawinionej, a wskazywało tylko na to, że skarżący nienależycie dba o swoje interesy. Dalej Sąd zauważył, że informacja o opiece nad schorowaną matką, posiadającą orzeczenie o stopniu niepełnosprawności była zbyt ogólnikowa, aby można było stwierdzić, że w tym przypadku dopełnienie obowiązku złożenia wniosku w terminie było niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Również fakt, że skarżący nie posiadał dostępu do Internetu oraz nie dysponował aktami sprawy nie stanowił, w ocenie Sądu, okoliczności wyłączającej obowiązek dotrzymania terminu. Zdaniem Sądu nie istniała żadna nie dająca się usunąć przeszkoda do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W zażaleniu skarżący zaskarżył powyższe postanowienie w całości i wniósł o jego zmianę i przywrócenie terminu lub o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Białymstoku. Ponadto złożył wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zarzucił, że Sąd I instancji naruszył regulacje wynikające z art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 P.p.s.a. bowiem, w jego ocenie, błędnie uznał, iż żadne wskazane przez skarżącego we wniosku z dnia 3 października 2014 r. okoliczności nie uzasadniają braku jego winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem skarżącego w szczególności wskazuje na to brak pouczenia o możliwości wydania wyroku na posiedzeniu sądowym w dniu 16 września 2014 r., niezawiniona niemożność przybycia na termin rozprawy w dniu 16 września 2014 r. i związany z nią brak możliwości uzyskania informacji o przebiegu rozprawy z uwagi na długotrwałą i stała opiekę nad niepełnosprawną matką w okresie od 15 września 2014 r. do 1 października 2014 r. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że matka skarżącego, u której przebywał skarżący, sprawując nad nią osobistą, stałą opiekę w okresie od 15 września 2014 r. do 1 października 2014 r., nie posiadała nowoczesnych form komunikacji elektronicznej typu komputer i Internet. Spowodowało to, że skarżący dopiero po powrocie w dniu [...] października 2014 r. do miejsca zamieszkania, do Warszawy, dysponując sygnaturą akt sprawy i numerem telefonu, uzyskał informację z Sądu o oddaleniu jego skargi, konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku oraz uiszczenia opłaty sądowej od wniosku o uzasadnienie wyroku. W ocenie skarżącego błędem było twierdzenie Sądu, że niedotrzymanie terminu złożenia wniosku było zależne od skarżącego. Skarżący stwierdził, że dopełnił należytej staranności w trosce o swoje sprawy bowiem złożył wniosek o przywrócenie terminu [...] października 2014 r., kiedy dowiedział się o oddaleniu skargi. Zaistniałe w sprawie okoliczności tj. sprawowanie opieki nad schorowaną matką, której nie mógł opuścić nawet na godzinę, by udać się pieszo do pobliskiego miasta Suwałki, brak wiedzy o procedurze sądowej i wydaniu wyroku, informacja, że stawiennictwo na rozprawie nie jest obowiązkowe, brak dostępu do nowoczesnych środków komunikacji elektronicznej, w ocenie skarżącego wskazują, że nie ponosił on winy w uchybieniu terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 i 2 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, jeżeli uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego. Z kolei z art. 87 § 1, 2 i 4 P.p.s.a. wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw, czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy (postanowienie NSA z dnia 13 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 23/14 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W orzecznictwie przyjmuje się, że konieczność sprawowania opieki nad obłożnie chorą, samotną, niepełnosprawną osobą, wymagającą pomocy osób trzecich nie przesądza jeszcze o braku winy w uchybieniu terminu. Powołanie się na powyższą okoliczność nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Jak zatem słusznie wskazał Sąd I instancji przy ocenie winy, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu dotrzymanie terminu (postanowienie NSA z 17 lipca 2014 r. sygn. akt II OZ 701/14 dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy NSA stwierdza, że Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo uznał, iż skarżący nie uprawdopodobnił swego braku winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie II SA/Bk 537/14. Sąd I instancji odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku albowiem skarżący nie dołożył należytej staranności w prowadzeniu swoich spraw oraz nie wykazał, że przyczyna uchybienia była od niego niezależna. Tym samym ponosi winę za uchybienie terminowi. NSA podziela w zupełności stanowisko Sądu I instancji. Sąd I instancji na podstawie akt sprawy ustalił, że skarżący uchybił terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku z powodu sprawowania w dniach od 15 września 2014 do 1 października 2014 r., kiedy na dzień 16 września 2014 r. wyznaczono termin rozprawy, opieki nad niepełnosprawną matką, wymagającą opieki osób trzecich. Matka skarżącego mieszka samotnie we wsi pod Suwałkami. W jej mieszkaniu nie ma dostępu do nowoczesnych środków komunikacji elektronicznej typu komputer z dostępem do internetu. Wniosek o przywrócenie został złożony w dniu [...] października 2014 r. (data nadawczego stempla pocztowego k. 131). Pouczenie o obowiązku stawiennictwa na rozprawie oraz informacja o trybie rozpoznania sprawy oraz procedurze dokonywania innych czynności procesowych zostały skarżącemu przedstawione w wezwaniu z dnia 16 lipca 2014 r. informującym o terminie rozprawy w dniu 16 września 2014 r., które skarżący odebrał w dniu 22 lipca 2014 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru k. 40). W ocenie NSA okoliczności powyższe niezaprzeczalnie wskazują, że skarżący ponosi winę za uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Słusznie uznał Sąd I instancji, że okoliczność sprawowania opieki nad chorą matką nie uzasadnia braku winy i nie jest powodem, który należy uznać za przeszkodę nie do przezwyciężenia. Także brak dostępu do Internetu nie możne być uznany za taką przeszkodę. Z doświadczenia życiowego NSA wywodzi, że sprawując opiekę nad osobą schorowaną przez dłuższy czas, czy też stale i mając ograniczone możliwości scedowania tej opieki na inną osobę należy planować swoje obowiązki z wyprzedzeniem zakładając, że zawsze może wydarzyć się coś co pokrzyżuje dotychczasowe plany. Trzeba wykazać się umiejętnością przewidywania. Mając na uwadze fakt prowadzenia postępowania sądowego trzeba liczyć się z koniecznością osobistego uczestnictwa w nim lub ustanowienia pełnomocnika, ewentualnie przyjmować trzeba, że konieczność opieki spowoduje brak możliwości uczestnictwa w czynnościach sądowych. Zatem skarżący twierdząc, że sprawuje opiekę nad samotną matką, mając wiedzę o terminie rozprawy na 16 września 2014 r. już od 22 lipca 2014 r. mógł spodziewać się, że z tego powodu nie będzie mógł uczestniczyć w rozprawie. Mógł z wyprzedzeniem zorganizować opiekę na ten dzień. Może oczywiście zaistnieć przypadek, że takie zastępstwo nie doszłoby do skutku i skarżący musiałby osobiście zająć się matką jednak takiej okoliczności skarżący nie powołał. NSA uważa, że niewiedza o obowiązującym prawie powoływana przez skarżącego także nie stanowi powodu uchylenia postanowienia Sądu I instancji. Wskazówką dla skarżącego miała też być informacja z pouczenia wezwania, że stawiennictwo nie jest obowiązkowe oraz, że brak stawiennictwa nie wstrzymuje rozpoznania sprawy. Pouczenie informowało także o możliwości wydania orzeczenia przez Sąd. W zależności od zapadłego w sprawie rozstrzygnięcia (oddalenie skargi, uwzględnienie skargi) wskazano tryb podjęcia określonych czynności procesowych. Zakładając, że skarżący zapoznał się z tą nieskomplikowaną w swej istocie, jasną informacją, przyjąć należało, że skarżący wiedział wcześniej o konsekwencjach oddalenia skargi i trybie wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku. Jeśli jednak treść pisma wywoływała wątpliwości mógł zwrócić się o jego wyjaśnienie do Sądu. Sąd I instancji zasadnie przyjął, że brak dostępu do nowych technologii w miejscu zamieszkania matki skarżącego również nie uzasadnia oceny, iż dołożył on wszelkich możliwych w tej sytuacji wysiłków, które pozwoliłyby uznać, że tej przeszkody nie dało się przezwyciężyć. Z uwagi na powszechność dostępu do usług telefonicznych należało przyjąć, że skarżący dysponował możliwością skorzystania z telefonu, przy którego pomocy mógł poprosić o pomoc osobę trzecią w ustaleniu telefonu do sądu. W ten sposób w krótkim czasie mógł skontaktować się z Sądem i uzyskać informację o sentencji wyroku w jego sprawie. Nie musiał w tym celu znać sygnatury sprawy, wystarczyło, że znał termin i godzinę rozprawy. Mając powyższe na uwadze należy uznać, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący nie dołożył należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw a tym samym nie uzasadnił, że nie ponosi winy za uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie. Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny przedstawionych okoliczności toteż nie można mu zarzucić błędu w twierdzeniu, że skarżący nie uzasadnił braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia przedmiotowego wniosku. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.