I OSK 364/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Paweł Tarno po rozpoznaniu w dniu 25 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi W. J. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3237/14 uchylającym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 września 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 62/14 oraz uchylającym decyzję Wojewody M. z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Starosty G. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...] w sprawie ze skargi Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: 1. odrzucić skargę o wznowienie postępowania; 2. zwrócić W. J. z kasy Naczelnego Sądu Administracyjnego kwotę 200 (dwieście) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania. Wyrokiem z 20 stycznia 2016 r., I OSK 3237/14, Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w W., uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 września 2014 r., I SA/Wa 62/14 oraz decyzję Wojewody M. z [...] listopada 2013 r., nr [...] i poprzedzającą ja decyzję Starosty G. z [...] czerwca 2013 r., nr [...] wydaną w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Pismem z 17 lutego 2017 r., uczestnik postępowania, W. Z. J., reprezentowany przez radcę prawnego M. S.-P., złożył w Sądzie osobiście skargę o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2016 r. Jako podstawę prawną wznowienia wskazano art. 273 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."). W uzasadnieniu podniesiono, że w związku z toczącym się przed Starostą G. postępowaniem administracyjnym, w trybie art. 136 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r., poz. 675 ze zm.), z wniosku W. B. i W. J., w sprawie zwrotu nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. C./K., stanowiącej dawną działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 6506 m2 (obecnie część dz. ew. nr [...] z obrębu 1-10-20), objętej księgą wieczystą nr [...] Urząd Starostwa uznał, że Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" jest stroną w w/w postępowaniu. W piśmie złożonym 14 marca 2013 r. do Urzędu Starostwa, Spółdzielnia wywodzi swój przymiot strony, podając za podstawę decyzje administracyjne o przekazaniu w użytkowanie wieczyste z [...] października 1978r. nr [...] i z [...] sierpnia 1989 r. [...]. W uzasadnieniu wyroku z 20 stycznia 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że organ I instancji skierował decyzję także do Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" właśnie na tej podstawie. Zdaniem skarżącego, skarga kasacyjna z 10 listopada 2014 r. Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", została wniesiona przez podmiot nie mający przymiotu strony. W świetle zebranego materiału dowodowego wspomniana Spółdzielnia nie wystąpiła z roszczeniem o ustanowienie użytkowania wieczystego działki objętej postępowaniem zwrotnym, na podstawie art. 204 i 208 u.g.n. Wystąpienie z takim roszczeniem było podstawą skierowania decyzji zwrotnej także do Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" przez organ I instancji. W świetle powyższego skarga kasacyjna nie została wniesiona przez uprawniony podmiot (art. 173 § 2 p.p.s.a.). Niedopełnienie warunku wniesienia skargi kasacyjnej przez uprawniony podmiot czyni skargę niedopuszczalną i w konsekwencji powoduje konieczność jej odrzucenia zgodnie z art. 178 p.p.s.a. Określony podmiot nie uzyskuje przymiotu strony z uwagi na fakt, że został zawiadomiony o toczącym się postępowaniu zwrotowym. Tylko podmiot obiektywnie legitymujący się interesem prawnym, może domagać się ochrony przed sądem administracyjnym. Podkreślono, że uczestnik uzyskał informację o wskazanych okolicznościach będących podstawą wznowienia w 2017 r. W odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania Wojewoda M. poinformował, że pismem z 20 października 2016 r. Biuro Mienia Miasta i Skarbu Państwa Urzędu m.st. Warszawy poinformowało, że część terenu z obrębu 1-10-20, tj. teren położony w rejonie ulic C., N. bis, N. i N. stanowiący m.in. działkę ewidencyjną nr [...] objęty został decyzją Urzędu Dzielnicy Warszawa Wola nr [...] z [...] września 1979 r. o ustanowieniu na rzecz SBM "U." użytkowania wieczystego. Decyzja ta została zmieniona decyzją z [...] stycznia 1983 r., nr [...] Podkreślono, że władanie spółdzielni przedmiotowym gruntem wynika z ww. decyzji wydanej na poprzednika prawnego SM "[...]" w celu wybudowania osiedla mieszkaniowego, a ponadto z uchwały nr 1 Zebrania Przedstawicieli SBM "U." z 8 grudnia 1990 r. w sprawie podziału SBM "U.". W aktach niniejszego postępowania znajduje się porozumienie zawarte 24 czerwca 1992 r. w Warszawie pomiędzy Zarządem Gminy Warszawa Mokotów a SM "[...]" w sprawie zasad użytkowania, dysponowania oraz regulacji prawnej terenów Ursynowa. W treści tego porozumienia wskazano, że SM "[...]" użytkuje m.in. teren objęty decyzją nr [...] z [...] stycznia 1983 r. Niewątpliwie dokument ten jest dwustronną umową i ma charakter obligacyjny. W konsekwencji nie budzi wątpliwości, że SM "[...]" przysługuje i przysługiwał w chwili wyrokowania przez Naczelny Sąd Administracyjny status strony w toczącym się postępowaniu w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Podkreślono również, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 września 2015 r., IV SA/Wa 1421/15 podkreślił, że interes prawny w postępowaniu zwrotowym ma poprzedni właściciel, a także obecny właściciel spornej nieruchomości, oraz podmioty, którym służy inne rzeczowe bądź obligacyjne prawo do niej. Praktyka, z brzmienia art. 138 ust. 1 i 2 u.g.n., wyprowadziła wynikający z interesu prawnego przymiot strony w postępowaniu o zwrot nieruchomość zarządcy, użytkownika, najemcy, dzierżawcy, biorącego w użyczenie nieruchomości objętą żądaniem zwrotu, jak też najemcę lokalu znajdującego w posadowionym na niej budynku. Oparty on został na przekonaniu, że wynik postępowania zwrotowego oddziałuje na prawa i obowiązki podmiotów, którym służy tytuł prawnorzeczowy bądź obligacyjny do nieruchomości. Pismem z 12 kwietnia 2017 r. Spółdzielnia Mieszkaniowa "[...]" w odpowiedzi na skargę o wznowienie postępowania wniosła o jej odrzucenie, a przypadku przyjęcia jej do rozpoznania o jej oddalenie. W uzasadnieniu podniesiono, że skarga o wznowienie postępowania została wniesiona z uchybieniem terminu z art. 277 p.p.s.a., co wyklucza możliwość badania czy wskazana w niej podstawa wznowienia jest zasadna. Skarżący nie wskazał momentu, w którym dowiedział się o zaistnieniu podstawy do wznowienia postępowania sądowego. Stwierdził, że nastąpiło to 2017 r. W świetle przedłożonych dokumentów oświadczenie to nie odpowiada prawdzie. O decyzji nr [...] z [...] stycznia 1983 r., będącej podstawą złożonej skargi z przyczyny restytucyjnej z art. 273 § 2 p.p.s.a., dowiedział się we wrześniu 2016 r. Skoro więc skarga została złożona 17 lutego 2017 r. to termin nie został zachowany (dowód: pismo Urzędu m. st. Warszawy z 6 września 2016 r.). L. K., do którego kierowana była korespondencja jest pełnomocnikiem skarżącego – W. Z. J. w postępowaniu administracyjnym o zwrot nieruchomości oznaczonej jako działka [...] o pow. 13606 m2, z obrębu 1-10 - 20, w Warszawie przy ul. C., z której projektuje się wydzielić działkę o nr ew. [...], o pow. 2148 m2, będąca przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zapadł wyrok NSA z 20 stycznia 2016 r., I OSK 3237/14. Poprzednio był także pełnomocnikiem skarżącego o zwrot przedmiotowej działki [...] (dowód: pismo Starostwa Powiatu G. z 17 marca 2017 r., znak [...]). Z powyższego wynika, że skarżący wiedział lub powinien wiedzieć już we wrześniu 2016 r., że wykryty przez niego środek dowodowy może mieć znaczenie prawne przy ponownym rozpatrywaniu sprawy prawomocnie zakończonej. Pismem z 24 kwietnia 2017 r. pełnomocnik W. J. radca prawny M. S.-P. w uzupełnieniu do skargi o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego przedłożył decyzje nr [...] Zarządu Gminy Warszawa-Ursynów z [...] lutego 1997 r. na okoliczność wygaśnięcia: decyzji o oddaniu w użytkowanie wieczyste [...] z [...] kwietnia 1978 r.; decyzji Urzędu Dzielnicowego Warszawa-Wola znak: [...] z [...] stycznia 1983 r.; decyzji Urzędu Dzielnicowego Warszawa-Mokotów Nr [...] z [...] marca 1990 r.; decyzji Urzędu Dzielnicowego Warszawa-Mokotów nr [...] z [...] marca 1990 r. Zarządzeniem z 25 kwietnia 2017 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił się do pełnomocnika W. J. o sprecyzowanie, w jakiej dacie strona dowiedziała się o podstawie wznowienia oraz o uprawdopodobnienie okoliczności stwierdzających zachowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie postępowania. W odpowiedzi na to zarządzenie pełnomocnik W. J. poinformował, że dniem, w którym skarżący dowiedział się o podstawie wznowienia jest 1 lutego 2017 r., czyli dzień w którym pełnomocnik został poproszony o analizę materiału dowodowego pod kątem podstaw do złożenia skargi o wznowienie w niniejszej sprawie. Termin określony w art. 277 p.p.s.a. został zatem zachowany. Momentem, od którego rozpoczyna swój bieg trzymiesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie, jest dzień, w którym strona rzeczywiście dowiedziała się o istnieniu podstawy wznowienia, a nie dzień, w którym mogłaby się dowiedzieć o tej przyczynie przy dochowaniu należytej staranności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Zgodnie z art. 280 § 1 p.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W braku jednego z tych wymagań sąd wniosek odrzuci. Podkreślenia przy tym wymaga, że badanie o jakim mowa w tym przepisie nie jest badaniem zasadności skargi o wznowienie. Celem tego badania jest bowiem stwierdzenie, czy spełnione zostały warunki formalne, które umożliwiają rozpatrzenie samej skargi o wznowienie postępowania. W myśl art. 276 p.p.s.a., do postępowania ze skargi o wznowienie postępowania stosuje się odpowiednio przepisy o postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, jeżeli przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Jednakże, gdy do wznowienia postępowania właściwy jest Naczelny Sąd Administracyjny, stosuje się odpowiednio art. 175 p.p.s.a. Skarga o wznowienie postępowania złożona w niniejszej sprawie spełnia powyższy wymóg, albowiem sporządzona została przez pełnomocnika będącego radcą prawnym. Autor skargi o wznowienie postępowania powołał jako podstawę żądania art. 273 § 2 p.p.s.a., który stanowi, że można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, jednakże z przedstawionych przez stronę okoliczności i z uzasadnienia skargi o wznowienie wynika, że skarga ta nie została oparta na ustawowej podstawie wznowienia. Ze sformułowania art. 273 § 2 p.p.s.a. wynika bowiem, że podstawą wznowienia postępowania mogą być tylko takie okoliczności faktyczne lub środki dowodowe, które istniały już przed zakończeniem sprawy, a strona nie mogła z nich skorzystać w poprzednim postępowaniu, gdyż nie były one jej znane. Innymi słowy sformułowanie "wykrycie" odnosi się do okoliczności faktycznych lub środków dowodowych nieujawnionych w poprzednim postępowaniu i wówczas nieujawnialnych z tego powodu, że nie były znane stronom. Fakty ujawnialne, czyli te, które strona powinna znać, nie są objęte hipotezą wskazanego przepisu. Innymi słowy niemożność skorzystania w poprzednim postępowaniu z określonych środków dowodowych nie zachodzi wtedy, gdy istniała obiektywna możliwość powołania się na nie, a tylko na skutek niedostrzeżenia czy zaniedbania strona tego nie uczyniła. Zgodnie z art. 277 p.p.s.a. skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie trzymiesięcznym. Termin ten liczy się od dnia, w którym strona dowiedziała się o podstawie wznowienia, a gdy podstawą jest pozbawienie możności działania lub brak należytej reprezentacji – od dnia, w którym o orzeczeniu dowiedziała się strona, jej organ lub jej przedstawiciel ustawowy. Pełnomocnik W. J. radca prawny M. S.-P. twierdzi, że skarżący dowiedział się o podstawie wznowienia 1 lutego 2017 r., czyli w dniu, w którym został on poproszony o analizę materiału dowodowego pod kątem podstaw do złożenia skargi o wznowienie w niniejszej sprawie. Argumentuje, że wcześniej skarżący nie miał podstaw do kwestionowania udziału Spółdzielni w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, ponieważ nie będąc prawnikiem nie miał ku temu niezbędnej wiedzy, a więc i obiektywnej możliwości powołania się na podstawę wznowienia. Twierdzenie to jest niezasadne w świetle stanu faktycznego wynikającego z akt sprawy. Otóż, w postępowaniu sądowoadministracyjnym W. Z. J. był reprezentowany przez radcę prawnego I. C., która była obecna na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 16 września 2014 r. (k. 72 akt sądowych) i ogłoszeniu wyroku przez ten Sąd. Tak więc już w tej dacie zaistniała po stronie skarżącego obiektywna możliwość powołania się na podstawę wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego wymienioną w art. 273 § 2 p.p.s.a. Wynika z tego jednoznacznie, że skarga o wznowienie postępowania W. Z. J. z 17 lutego 2017 r. została wniesiona z uchybieniem terminu wskazanego w art. 277 p.p.s.a. Ponadto należy zauważyć, że przedmiotowej sprawie wyrok NSA z 20 stycznia 2016 r., I OSK 3237/14 doręczony został pełnomocnikowi skarżącego 29 marca 2016 r., a skargę o wznowienie postępowania złożono osobiście w NSA 17 lutego 2017 r., a więc okres, jaki upłynął miedzy doręczeniem prawomocnego wyroku a datą wniesienia skargi o wznowienie postępowania jest bardzo długi. Pełnomocnik W. J. radca prawny M. S.-P. ograniczył się jedynie do wskazania daty, w której dowiedział się o podstawie wznowienia, ale tego faktu nie uprawdopodobnił (mimo wezwania Sądu), czym naruszył obowiązek wynikający z art. 279 p.p.s.a. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 280 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od skargi o wznowienie postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a.