I SA/Wr 1999/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryka Łysikowska po rozpoznaniu w dniu 22 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprawy ze skargi A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za poszczególne miesiące roku 2010 postanawia 1. z urzędu zawiesić postępowanie, 2. wstrzymać wykonanie zaskarżonej decyzji. Zaskarżoną decyzją Dyrektor Izby Celnej we W. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego we W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...], określającą A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą we W. zobowiązanie w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące od stycznia do czerwca 2010 r. oraz umarzającą postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2010 r. Organ odwoławczy podzielił pogląd organu pierwszej instancji, że dokonując sprzedaży oleju napędowego do celów opałowych podatnik obowiązany był do zastosowania stawki akcyzy przewidzianej w art. 89 ust. 4 pkt 1) ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U. z 2009 r. nr 3, poz. 11 ze zm. – dalej powoływana jako u.p.a.), zgodnie z ust. 16 tego artykułu. Uzasadniał, że nabywcy oleju napędowego składali stosowne oświadczenia, poprawne pod względem formalnym, o przeznaczeniu tego oleju na cele opałowe. Jednakże strona skarżąca nie składała terminowo w urzędzie zestawień tych oświadczeń, do czego była zobowiązana na podstawie art. 89 ust. 14 u.p.a, co stanowiło jeden z warunków zastosowania obniżonej stawki podatku akcyzowego przy sprzedaży wyrobów akcyzowych w postaci oleju napędowego grzewczego. W skardze na decyzję Dyrektora Izby Celnej strona zarzuciła naruszenie m.in. art. 89 ust. 4 pkt 1), art. 89 ust. 16 oraz art. 89 ust 14 u.p.a. Ponadto wskazała na niezgodność art. 89 ust. 16 i art. 89 ust. 14 u.p.a. z art. 21 ust. 1 Dyrektywy Rady 2003/96/WE z 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (Dz. Urz. UE z dnia 31 października 2003 r. nr L 283, s. 51 i nast.;). W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko. Nadto w skardze strona zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania w całości zaskarżonej decyzji z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącej znacznej szkody lub spowodowaniem trudnych do odwrócenia skutków w rezultacie egzekucji zobowiązania podatkowego określonego tym rozstrzygnięciem w kwocie około 200.000 zł. Wskazała przy tym swoje zobowiązania z tytułu pożyczki i kredytu w łącznej kwocie 1.330.000 zł, miesięcznych rat leasingowych w łącznej kwocie około 6.750 zł, należności kontrahentów w kwocie około 3.400.000 zł oraz wynagrodzeń [...] pracowników. Argumentowała przy tym, że wykonanie zaskarżonej decyzji doprowadzi do zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej oraz poważnych trudności w utrzymaniu aktualnej płynności finansowej spółki, w tym regulowaniu wynagrodzeń dla pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Postępowanie sądowe podlegało zawieszeniu z urzędu. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. Należy wskazać, że przepis art. 125 § 1 pkt 1) ustawy procesowej ma zastosowanie wówczas, gdy sąd orzekający nie jest władny samodzielnie rozstrzygnąć zagadnienia wstępnego, jakie wyłoniło się lub powstało w toku postępowania sądowego. Rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego musi być więc istotne z punktu widzenia realizacji celu postępowania sądowoadministracyjnego oraz powinno mieć bezpośredni wpływ na wynik tego postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 11 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 941/12, opubl. CBOSA). W ocenie Sądu, taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. Wskazać bowiem należy, że postanowieniem z dnia 4 czerwca 2014 r. sygn. akt I SA/Wr 562/14, (opubl. CBOSA) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana 2012 – Dz. Urz. U.E. z dnia 26 października 2012r. nr C 326 s. 1 i nast.; dalej: TFUE) skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej: TSUE) pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa wspólnotowego o następującej treści: " 1. czy art. 5 w zw. z art. 2 ust. 3 i w zw. z art. 21 ust. 4 dyrektywy Rady 2003/96/WE z dnia 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (Dz. Urz. UE z dnia 31 października 2003 r. nr L 283, s. 51 i nast.; dalej dyrektywa 2003/96) należy interpretować w ten sposób, że sprzeciwia się on regulacji krajowej przewidzianej w treści art. 89 ust. 16 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o podatku akcyzowym (Dz. U z 2009 r. nr 3 poz. 11 ze zm.; dalej u.p.a.), która nakazuje zastosowanie stawki podatku akcyzowego przewidzianej dla paliw silnikowych do oleju opałowego na skutek braku spełnienia przez podatnika wymogu formalnego przewidzianego w art. 89 ust. 14 – 15 u.p.a.?; 2. czy zasada proporcjonalności nie sprzeciwia się wymogowi formalnemu przewidzianemu w art. 89 ust. 14-15 u.p.a. uzależniającemu zastosowanie obniżonej stawki akcyzy przewidzianej dla olejów opałowych od konieczności sporządzenia i złożenia zestawienia oświadczeń nabywców w ustawowym terminie, abstrahując od zaistnienia warunku materialnego w postaci sprzedaży paliwa na cele opałowe ?; 3. czy zgodna z zasadą proporcjonalności jest sankcja przewidziana w treści art. 89 ust. 16 u.p.a. polegająca na obciążeniu sprzedawcy podatkiem akcyzowym, jak w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wyliczonym według stawki przewidzianej dla paliw silnikowych (art. 89 ust. 4 pkt 1) u.p.a.) w odniesieniu do oleju opałowego na skutek niespełnienia warunku formalnego przewidzianego w treści art. 89 ust. 14-15 u.p.a.?". Wprawdzie na gruncie regulacji art. 125 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jako przesłanki zawieszenia postępowania ustawodawca wprost nie wymienił postępowania przed TSUE, to niewątpliwie przepis ten obejmuje swoim zakresem również wspomniane postępowanie sądowe. Wypada przypomnieć, że kwestia wpływu i mocy wiążącej poprzedniego wyroku prejudycjalnego TSUE ustalającego wykładnię prawa unijnego na rozstrzygnięcie przez sąd krajowy nowej, podobnej sprawy, pomiędzy innymi stronami, gdzie kwestia prawa unijnego pozostaje "materialnie identyczna" pojawiła się wyraźnie po raz pierwszy w wyroku TSUE Da Costa en Schaake NV, Jacob Meijer NV, Hoechst-Holland NV C-28-30/62, EU:C:1963:6. Trybunał w rzeczonym wyroku nawiązał do "absolutnego obowiązku" nałożonego na sądy krajowe, od których wyroków nie ma środka odwoławczego, skierowania do niego pytania prejudycjalnego z mocy art. 234 ust. 3 Traktatu o ustanowieniu Wspólnoty Europejskiej (obecnie art. 267 TFUE). Jednakże zauważył, że moc interpretacji zawartej w poprzednim orzeczeniu Trybunału może pozbawić to pytanie celu i w ten sposób uczynić bezprzedmiotowym. Z taką sytuacją mamy do czynienia zwłaszcza wtedy, gdy podniesiona w pytaniu kwestia prawna jest materialnie identyczna z kwestią, która była już przedmiotem orzeczenia wstępnego w podobnej sprawie. Z powyższego wynika, że raz dokonana wykładnia pozwala sądom, obowiązanym do skierowania obligatoryjnego wniosku na podstawie art. 267 TFUE na odwołanie się do poprzedniego wyroku TSUE. Przeprowadzając rozumowanie a maiore ad minus należy zauważyć, że tym bardziej do wcześniejszej interpretacji TSUE powinny się też odwoływać niższe sądy krajowe, które nie mają obowiązku lecz uprawnienie zwracania się z pytaniem prejudycjalnym do TSUE (por. P. Dąbrowska, Skutki orzeczenia wstępnego Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, Warszawa 2006, s. 79). Z drugiej strony, formalnie, sąd krajowy nigdy nie jest pozbawiony możliwości skierowania pytania prejudycjalnego do TSUE, jeżeli uzna to za konieczne, lecz musi przytoczyć nowy argument lub wskazać na nowe okoliczności (por. wyrok TSUE w sprawie Da Costa). Charakter obowiązku zadawania pytań prejudycjalnych wyjaśniono w wyroku TSUE Srl CILFIT i Lanificio di Gavardo SpA C-283/81, EU:C:1982:335. Obydwa ww. wyroki TSUE stworzyły doktrynę zwaną acte éclairé, z której wynikają okoliczności w jakich sąd nie jest zobowiązany do przedłożenia pytania prejudycjalnego. Mowa tutaj o sytuacji, w której podniesiona kwestia jest materialnie identyczna z kwestią, która już była przedmiotem orzeczenia wstępnego w podobnej sprawie; poprzednie orzeczenie TSUE rozstrzygnęło już sporne zagadnienie prawne, niezależnie od natury postępowania, w którym rozstrzygnięcie nastąpiło; nawet jeżeli pytania, jakie pojawiły się w kolejnym postępowaniu przed sądem krajowym nie są takie same (wyrok TSUE Srl CILFIT i Lanificio di Gavardo SpA, EU:C:1982:335, punkty 13-14). Z powyższego wynika, że wyrok wstępny zyskuje wagę precedensu. Jak podkreśla się w literaturze zdecydowanie jednak jest to konstrukcja prawna sui generis. Wyrok wstępny jest wiążący dla każdego sądu krajowego (zarówno sądów niższych, jak i sądów ostatniej instancji), pod warunkiem, że nie zwróci się on do TSUE z własnymi pytaniami. Sąd krajowy nie może natomiast przyjąć interpretacji odmiennej niż dokonana wcześniej przez Trybunał, bo wtedy przywłaszczyłby sobie wyłączną kompetencję TSUE do wykładni prawa unijnego. Co więcej o zamierzonej ogólnej mocy wiążącej orzeczeń wstępnych świadczy całokształt postępowania prejudycjalnego, jak też zasada pewności prawa i cel nadrzędny jakim jest jednolita interpretacja i stosowanie prawa unijnego od momentu jego ustanowienia. Skoro TSUE przedstawia wykładnię przepisów i zasad prawa unijnego to konsekwentnie moc wiążąca dokonanej wykładni odpowiada mocy wiążącej przepisów unijnych, które sądy krajowe muszą respektować (por. P. Dąbrowska, Skutki orzeczenia..., s. 82; 86-88). Konsekwencją przyznania orzeczeniom wstępnym waloru precedensu jest powstanie obowiązku po stronie sądów krajowych albo uznania i zastosowania treści wcześniejszego orzeczenia wstępnego TSUE albo wystosowania własnego pytania prejudycjalnego. W niniejszej sprawie, po dokonaniu analizy jej stanu faktycznego i prawnego, Sąd powziął tożsame wątpliwości, jakie zostały sformułowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w przywołanym pytaniu prejudycjalnym. Mając jednak na uwadze ekonomikę postępowania uznał za niecelowe kierowanie pytania prejudycjalnego o takiej samej treści, na które TSUE ma udzielić odpowiedzi w wyniku opisanego postanowienia WSA. W tych okolicznościach uzasadnionym jest zawieszenie w sprawie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu do czasu podjęcia rozstrzygnięcia przez TSUE. Odpowiedź TSUE udzielona na pytanie WSA przedstawione w ww. postanowieniu będzie miała zasadnicze znaczenie dla oceny spornego zagadnienia występującego w niniejszej sprawie. Przedmiotem oceny TSUE będzie bowiem interpretacja przepisów prawa, które legły u podstaw zaskarżonej w sprawie decyzji. Z tych też względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 125 § 1 pkt 1) i art. 131 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt. 1. sentencji postanowienia. Mając na uwadze, iż w skardze strona zawarła również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Sąd, działając na podstawie art. 127 § 3 zd. 1 Prawa o postepowaniu przed sądami administracyjnymi, zdecydował ocenić jednocześnie zasadność tego żądania. W myśl przepisu art. 61 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei na podstawie art. 61 § 3 zd. 1 tej samej ustawy po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przy czym – wedle zd. 3 § 3 art. 61 - dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonych decyzji unormowana przepisem art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dotyczy tylko takich sytuacji, w których akt organu administracyjnego nakłada na stronę określone obowiązki i kiedy wykonanie rozstrzygnięcia organu może spowodować wystąpienie po stronie skarżącego znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. W ramach postępowania w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu Sąd nie jest władny do przeprowadzenia merytorycznej jego oceny, tj. czy jest on zgodny z prawem (zaskarżona decyzja do momentu jej uchylenia korzysta z domniemania zgodności z prawem). Nadto podkreślenia wymaga, że instytucja przewidziana w art. 61 § 3 powołanej ustawy ma charakter szczególny - jako zasadę przyjmuje się bowiem, iż ostateczna decyzja administracyjna podlega wykonaniu. Wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji pozwala na uniknięcie wywołania po stronie podatnika niekorzystnych skutków decyzji w sytuacji, gdy nie zostało w sprawie wydane orzeczenie kończące postępowanie sądowoadministracyjne. Wyżej powołane uregulowanie uzależnia zastosowanie wobec zaskarżonego rozstrzygnięcia reżimu suspensywności od zaistnienia niebezpieczeństwa wystąpienia ustawowo określonych skutków. W ocenie Sądu zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w związku z oczekiwaniem na wynik postępowania toczącego się przed TSUE na skutek pytań prejudycjalnych skierowanych postanowieniem Sądu z dnia 4 czerwca 2014 r. (sygn. akt I SA/Wr 562/14), znany Sądowi z urzędu czas oczekiwania na wynik postępowania przed TSUE oraz sporna kwota zobowiązania w podatku akcyzowym pozwalają na przyjęcie, że do czasu rozstrzygnięcia sprawy przez TSUE, a następnie prawomocnego zakończenia sprawy przed sądem administracyjnym, pozbawienie strony skarżącej pewności co do ewentualnie wyegzekwowanej kwoty zobowiązania podatkowego wywołuje niebezpieczeństwo spowodowania w jej sytuacji ekonomicznej trudnych do odwrócenia skutków, które strona wskazała we wniosku. Wstrzymanie wykonalności zaskarżonej decyzji pozwala bowiem na uniknięcie wywołania po stronie podatnika niekorzystnych, trudnych do odwrócenia skutków decyzji w sytuacji, gdy nie zostało w sprawie wydane orzeczenie kończące postępowanie sądowoadministracyjne. Wyżej powołane uregulowanie procesowe uzależnia zastosowanie wobec zaskarżonego rozstrzygnięcia reżimu suspensywności od zaistnienia niebezpieczeństwa wystąpienia ustawowo określonych skutków. W konsekwencji Sąd stwierdził, iż w sprawie zostały zrealizowane przesłanki, określone w art. 61 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z tych względów, na podstawie art. 61 § 3 i 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd postanowił jak w pkt. 2. sentencji postanowienia.