II OZ 366/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Kremer po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 5 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Gd 462/14 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] maja 2014 r., nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawcy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z małżonką i dwojgiem dzieci, posiada: dom, cztery nieruchomości gruntowe (dwie w J. i dwie w O. – z czego jedna jest we współwłasności), samochód [...]. Źródłem utrzymania rodziny jest działalność gospodarcza skarżącego - przynosząca, wedle oświadczenia, straty oraz wynagrodzenie z tytułu pracy małżonki wnioskodawcy (1.680 zł brutto miesięcznie). W związku z powziętymi wątpliwościami co do możliwości płatniczych skarżącego, referendarz sądowy - zarządzeniem z dnia 21 listopada 2014 r. - zobowiązał go do przedłożenia szeregu dokumentów źródłowych i złożenia oświadczeń w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] grudnia 2014 r., jednak skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie, oraz nie nadesłał żadnych dokumentów. W tym stanie rzeczy referendarz sądowy - postanowieniem z dnia 7 stycznia 2015 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie od powyższego postanowienia, wniesionym w ustawowym terminie, skarżący nie zgodził się z ustaleniami w nim zawartymi. Stwierdził, że jego finanse nie pozwalają mu na ponoszenie kosztów sądowych bez szkody dla innych istotnych, rodzinnych wydatków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zaskarżonym postanowieniem odmówił przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia skarżący złożył zażalenie, wnosząc o jego zmianę. W uzasadnieniu stwierdził m.in., że prawidłowo wykazał swoją sytuację majątkową i osobistą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpatrując niniejszą sprawę przede wszystkim należy wskazać, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, a co za tym idzie przesłanki jego przyznania muszą być interpretowane ściśle. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej reguły ponoszenia przez strony kosztów postępowania samodzielnie (art. 199 p.p.s.a.), a także zasady powszechnego i równego partycypowania w daninach publicznych, do których zalicza się wszelkie opłaty sądowe, wyrażonej w art. 84 Konstytucji RP. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa w sytuacji wystąpienia uzasadnionych powodów do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli i powinno mieć miejsce tylko w okolicznościach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe ze względu na wyjątkowo trudną sytuację materialną, jak ma to miejsce m.in. – zgodnie z orzecznictwem sądowym – w przypadku osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku mającej na utrzymaniu dzieci. Przytoczone przez stronę skarżącą okoliczności powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie, przy czym to do sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 13 marca 2012 r., sygn. akt I FZ 51/12) i zaspokoić fundamentalnych potrzeb życiowych (np. mieszkania, jedzenia). Sąd nie dopatrzył się natomiast zaistnienia w przedmiotowej sprawie okoliczności uzasadniających przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Zgodnie z utrwalonym generalnym poglądem orzecznictwa w rozpatrywanym zakresie, strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem (w przypadku skarżącego wynagrodzeniem z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej oraz dochodem małżonki). W rozpatrywanej sprawie sąd zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd trafnie stwierdził, że skarżący, pomimo wezwania, nie przedłożył dokumentów, na podstawie których można byłoby ustalić rzeczywisty dochód skarżącego, stwierdzić czy istotnie – tak jak podaje, ponosi straty w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, a także ustalić czy jego dochody wraz z dochodami osób, z którymi skarżący prowadzi gospodarstwo domowe, wystarczają, czy też nie, na pokrycie potrzeb jego i jego rodziny oraz stwierdzić czy trafnie skarżący wywodzi, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł (stanowiącego połowę wpisu od skargi uiszczonego przez skarżącego w tej sprawie). Skarżący nie przedstawił wszystkich niezbędnych danych dotyczących swej sytuacji majątkowej i dochodowej, nie usunął zatem wątpliwości co do swoich możliwości płatniczych, jakie pojawiają się chociażby z uwagi na posiadanie prze niego, oprócz domu, czterech nieruchomości, a także przy zestawieniu kwoty wpisu uiszczonego przez skarżącego w tej sprawie w dniu [...] lipca 2014 r. – 500 zł i kwoty wpisu, od uiszczenia którego skarżący chce być zwolniony – 250 zł. Brak wykazania całokształtu sytuacji majątkowej skarżącej nie pozwala sądowi na rzeczową jej ocenę, co w konsekwencji uniemożliwia przyznanie prawa pomocy. Sam fakt braku przedstawienia pełnej sytuacji finansowej strony jest zgodnie z orzecznictwem sądowym wystarczają podstawą przemawiającą za odmową przyznania prawa pomocy. Wybiórcze bądź niepełne wykonanie zobowiązania w zakresie nadesłania dokumentów źródłowych niewątpliwie ma wpływ na dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 marca 2006 r., II OZ 235/06). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. W przedstawionych okolicznościach brak jest więc podstaw do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższych okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.