II GSK 2925/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędzia del. WSA Stefan Kowalczyk Protokolant Sylwia Nerkowska po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Administracji i Cyfryzacji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 25 września 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 721/14 w sprawie ze skargi C. Spółki z o.o. w P. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników telewizyjnych oraz ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od C. Spółki z o.o. w P. na rzecz Ministra Infrastruktury i Budownictwa 1378 (tysiąc trzysta siedemdziesiąt osiem) złotych tytułem kosztów postępowania sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 września 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 721/14, po rozpatrzeniu skargi C. Sp. z o.o. w P. na decyzję Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] grudnia 2012 r. w przedmiocie nakazu rejestracji odbiorników telewizyjnych oraz ustalenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników, 1/ uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Centrum Obsługi Finansowej Poczta Polska S.A. z dnia [...] września 2012 r.; 2/ stwierdził, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu oraz 3/ zasądził na rzecz skarżącej spółki zwrot kosztów postępowania. I Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 14 czerwca 2012 r. w lokalu użytkowym, zajmowanym przez Hotel Robotniczy w S. przy ul. [...] i należącym do C. sp. z o.o. w P., przeprowadzono kontrolę w zakresie realizacji obowiązku rejestracji odbiorników radiowych i telewizyjnych. Kontrolujący uznali, że w lokalu funkcjonuje 16 sprawnych do odbioru programów odbiorników telewizyjnych nieokreślonej marki. Przebieg kontroli potwierdzono protokołem. Protokół podpisała obecna przy kontroli I. J.- kierownik placówki. I. J. złożyła ponadto pisemne oświadczenie, że odbiorniki znajdujące się w obiekcie są przystosowane do natychmiastowego odbioru programu, zaś weryfikacja tej okoliczności nie jest możliwa, z uwagi na pobyt gości w pokojach. Na podstawie oświadczenia kierownika kontrolerzy ustalili w protokole, iż okres używania tych odbiorników telewizyjnych wynosił 1 miesiąc, jednakże okres ten nie został potwierdzony odpowiednią dokumentacją. W toku czynności wyjaśniających spółka oświadczyła, iż w Hotelu Robotniczym w S. znajdowało się 16 sztuk monitorów, a nie telewizorów z wbudowanymi odtwarzaczami DVD, które użyczano klientom, zaś w pokojach hotelowych nie ma zamontowanej przez spółkę instalacji umożliwiającej odbiór telewizji. Strona wyjaśniła, iż zgodnie z art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 kwietnia 2005 r. o opłatach abonamentowych (Dz. U. Nr 85, poz. 728 ze zm.; powoływanej dalej jako: ustawa o opłatach), jest zwolniona z obowiązku rejestracji posiadanych monitorów, z uwagi na zakres swej działalności obejmującej m. in. przekazywanie odbiorników osobom trzecim do używania. Zdaniem spółki postępowanie kontrolne przeprowadzono z naruszeniem prawa, bowiem nie powiadomiono strony o zamiarze dokonania kontroli na 7 dni przed jej rozpoczęciem, a kontrolerzy nie zweryfikowali statusu posiadanych przez spółkę monitorów, uznając je z urzędu za odbiorniki telewizyjne. Kierowniczka placówki nie była osobą upoważniona przez spółkę do jej reprezentacji. Decyzją z [...] września 2012 r. Dyrektor Centrum Obsługi Finansowej Poczta Polska S.A. nakazał spółce dokonania rejestracji 16 używanych odbiorników telewizyjnych oraz ustalił opłatę za ich używanie bez wymaganej rejestracji przez okres 30 dni w kwocie 8.880 zł. Organ podkreślił, że zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. w sprawie warunków i trybu rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych (Dz. U. Nr 187, poz. 1342), realizację obowiązku wnoszenia opłat abonamentowych stanowi zgłoszenie nabycia odbiorników w placówce operatora publicznego w ciągu 14 dni od zakupu. W myśl art. 2 ust. 2 ustawy o opłatach, przyjmuje się domniemanie, że podmiot posiadający odbiornik radiofoniczny lub telewizyjny będący w stanie pozwalającym na natychmiastowy odbiór programu, używa tego odbiornika. W odwołaniu od powyższej decyzji spółka wniosła o stwierdzenie jej nieważności, względnie o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniosła, że podczas czynności kontrolnych strona nie była należycie reprezentowana, bowiem umocowanym do działania w imieniu spółki C. był Zarząd spółki, który nie udzielił stosownego pełnomocnictwa kierownikowi placówki. Składnikiem wyposażenia hotelu były monitory z wbudowanym odtwarzaczem DVD, użyczane klientom hotelu. Spółka wyjaśniła, że w zakresie przedmiotu działalności posiada uprawnienia do przekazywania przedmiotowych monitorów osobom trzecim do używania na podstawie umów, co jej zdaniem przemawia za zwolnieniem z wymogu rejestracji, na podstawie art. 5 ust. 2 pkt 3 ustawy o opłatach. Decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. Minister Administracji i Cyfryzacji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na treść art. 7 ust. 6 ustawy o opłatach i stwierdził, że dla uznania odpowiedzialności podmiotu wystarczającym było wykazanie, iż odbiorniki będące w stanie technicznym umożliwiającym odbiór programu znajdowały się w lokalu o charakterze handlowym, usługowym czy produkcyjnym, użytkowanym przez przedsiębiorcę. Organ wyjaśnił, iż obecność osoby umocowanej do reprezentacji spółki podczas dokonywanej kontroli nie była konieczna, bowiem działania te nie dotyczyły działalności gospodarczej podmiotu, a jedynie jego obowiązków, wynikających z przepisów ustawy o opłatach abonamentowych. Minister podniósł, iż uczestnicząca w kontroli Iwona Jędrak złożyła precyzyjne i wyraźne oświadczenia wiedzy w zakresie niezbędnym do nałożenia przewidzianych cytowaną ustawą obowiązków. Osoby kontrolujące odstąpiły od weryfikacji informacji uzyskanych od kierownika hotelu, uznając je za rzetelne i wystarczające. W toku czynności kontrolnych Iwona Jędrak bez wnoszenia zastrzeżeń podpisała protokół oraz oświadczenie. Zdaniem organu, kierownik hotelu, jako osoba najlepiej zorientowana w sprawach z nim związanych, dysponowała wiedzą niezbędną dla ustalenia okoliczności faktycznych stanowiących podstawę dla organu I instancji do wydania decyzji. Organ podkreślił, że w toku postępowania strona nie przedstawiła dowodów, które mogłyby choćby uprawdopodobnić, iż ujawnione podczas kontroli urządzenia nie umożliwiały odbioru programów telewizyjnych. Powołując się na doświadczenie życiowe, organ uznał zaś za mało prawdopodobne, iż w obiektach hotelowych instaluje się monitory bez możliwości odbioru programów telewizyjnych, które miałyby służyć jedynie do odtwarzania płyt DVD, wypożyczanych przez klientów hotelu we własnym zakresie. Bez znaczenia w sprawie pozostaje, iż w umowie spółki oznaczono, że może ona na podstawie umów przekazywać odbiorniki osobom trzecim do używania. Prowadzenie działalności hotelarskiej polega na udostępnianiu klientom pokoi hotelowych wraz z ich wyposażeniem, na które składają się również odbiorniki RTV. Świadcząc taką usługę nie zawiera się odrębnej umowy, na podstawie której gość hotelowy uzyskuje prawo używania udostępnionych odbiorników. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła C. Sp. z o.o., domagając się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zrzucono naruszenie przepisów prawa, tj.: art. 5 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 3, art. 7 ust. 6 ustawy o opłatach w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 7 lipca 2005 r. w sprawie określenia jednostek operatora publicznego przeprowadzających kontrolę wykonania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych i uiszczania opłat abonamentowych za ich używanie, wzoru upoważnienia do wykonywania czynności kontrolnych oraz zasad i trybu wydawania tych upoważnień (Dz. U. Nr 132, poz. 1116, ze zm.), a także naruszenie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23; powoływanej dalej jako: k.p.a.). Wyrokiem z dnia 25 września 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje administracyjne obu instancji. Sąd I instancji wskazał na treść art. 2 ust. 2 i ust. 7 ustawy o opłatach, zgodnie z którym za odbiorniki telewizyjne ustawa uznaje urządzenia umożliwiające odbiór nadawanego programu. W ocenie WSA, do odbiorników radiowych i telewizyjnych nie należą zatem monitory nieposiadające zdolności do odbierania programów radiowo-telewizyjnych, umożliwiające wyłącznie odtwarzanie nagrań z płyt DVD. Sąd podniósł, że skarżąca podkreślała, iż udostępniane przez nią urządzenia są wyłącznie monitorami z wbudowaną funkcją odtwarzania płyt DVD. W związku z powyższym, zdaniem WSA, organ, z naruszeniem art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., okoliczności tej nie ustalił, w konsekwencji czego doszło również do mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeń art. 80 i 107 § 3 k.p.a. Oświadczenie kierownika hotelu o zainstalowaniu w pokojach i używaniu odbiorników TV sporządzone zostało na druku nieprzewidującym używania monitorów. W ramach ustaleń kontrolujący, wpisując w protokole kontroli adnotację o używaniu odbiorników telewizyjnych także nie ustalili, jakiego rodzaju były to urządzenia. W tym zakresie opieranie się przez organ administracji na doświadczeniu życiowym, z którego miałoby wynikać, że w hotelach nie instaluje się monitorów z funkcją odtwarzania płyt DVD, nie może zostać uznane za ustalenia wymagane przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. II Skargę kasacyjną złożył Minister Administracji i Cyfryzacji. Wyrok zaskarżył w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie: - przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, iż organ administracji, nie ustalając okoliczności, iż udostępniane przez skarżącą urządzenia są wyłącznie monitorami z wbudowaną funkcją odtwarzania płyt DVD, a nadto opierając się na doświadczeniu życiowym, z którego miałoby wynikać, że w hotelach nie instaluje się monitorów z funkcją odtwarzania płyt DVD, naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., co z kolei doprowadziło do naruszenia art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację, podkreślając m.in., że gdyby istotnie ujawnione w toku kontroli odbiorniki telewizyjne były monitorami z wbudowaną funkcją odtwarzania płyt DVD, to z pewnością uczestniczący w kontroli kierownik obiektu – Iwona Jędrak, zwróciłaby na to uwagę kontrolujących i zamieściłaby taką informację w oświadczeniu, a ponadto zażądała dokonania odpowiednich zapisów w protokole z kontroli. Jednocześnie z treści złożonego w toku kontroli oświadczenia jednoznacznie wynika, iż dotyczy ono odbiorników znajdujących się w stanie umożliwiającym natychmiastowy odbiór programu. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy. Na wstępie wskazać należy, że Sąd I instancji uchylił obie decyzje na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., tj. z powodów procesowych, uznając, że sprawa nie jest dostatecznie wyjaśniona i wskazał, że naruszono art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. To stanowisko Sądu zostało zakwestionowane w skardze kasacyjnej. Aby ocenić, czy organ dopuścił się naruszenia przepisów procesowych w toku prowadzenia postępowania w sprawie nakazania rejestracji odbiorników telewizyjnych i nałożenia opłaty za używanie niezarejestrowanych odbiorników, należy przypomnieć przepisy prawa materialnego, które legły u podstaw zarówno kontroli, jak i wydanych decyzji, bowiem to z nich wynika, które okoliczności należy ustalać i co powinno być przedmiotem dowodzenia. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o opłatach, odbiorniki radiofoniczne i telewizyjne podlegają rejestracji dla celów pobierania opłaty. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Transportu z dnia 25 września 2007 r. rejestracji należy dokonać w terminie 14 dni od wejścia w posiadanie odbiorników. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o opłatach, kontrolę wykonywania obowiązku rejestracji odbiorników radiofonicznych i telewizyjnych oraz obowiązku uiszczania opłaty abonamentowej prowadzi operator publiczny. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o opłatach, w przypadku stwierdzenia używania niezarejestrowanego odbiornika radiofonicznego lub telewizyjnego pobiera się opłatę w wysokości stanowiącej trzydziestokrotność miesięcznej opłaty abonamentowej obowiązującej w dniu stwierdzenia używania niezrejestrowanego odbiornika. Mimo skromności uregulowań prawnych, nie ulega wątpliwości, że odbiorniki telewizyjne wymagają rejestracji i wnoszenia opłaty abonamentowej, a wykonanie tych obowiązków podlega kontroli. Oczywiście nie jest to kontrola przedsiębiorstwa prowadzona w trybie ustawy o swobodzie działalności gospodarczej, tylko kontrola posiadania niezarejestrowanych odbiorników prowadzona w trybie ustawy o opłatach abonamentowych, zatem nie ma obowiązku ani potrzeby informowania o zamiarze jej przeprowadzenia. Informowanie o przyszłej kontroli, w istocie rzeczy udaremniałoby osiągnięcie jej celu. W toku kontroli ustaleniu podlegają trzy okoliczności: posiadanie odbiorników radiofonicznych lub telewizyjnych przez kontrolowany podmiot, niedopełnienie obowiązku ich rejestracji oraz uiszczania opłat, a także okres używania odbiorników, od którego zależy wysokość uiszczenia bieżącej opłaty abonamentowej, zgodnie z art. 5 ust. 4 ustawy o opłatach. Brak rejestracji i opłat organ może ustalić samodzielnie, natomiast posiadanie odbiorników i okres ich używania może być stwierdzone w toku kontroli na miejscu w pomieszczeniach kontrolowanego podmiotu. W sprawie niniejszej jest niesporne, że kontrolę prowadził podmiot uprawniony, nie jest też przedmiotem sporu sposób obliczenia opłaty ani okres używania urządzeń. Kwestionowane jest jedynie ustalenie, że w pokojach hotelowych znajdowały się telewizory a nie monitory, a zatem okoliczność, od której zależy powstanie obowiązku rejestracji i opłat. Oceniając prawidłowość ustaleń w tej kwestii zauważyć należy, że ustawa nie daje kontrolerom prawa żądania wstępu do pomieszczeń celem sprawdzenia posiadania w nich urządzeń wymagających rejestracji i opłat. Jest przy tym oczywiste, że kontrolowany podmiot może okazać pomieszczenia kontrolerom i to także wtedy, gdy chodzi o pomieszczenia hotelowe. Okazanie pokojów i urządzeń w nich umieszczonych, byłoby najlepszym dowodem na wykazanie, że nie są w nich zainstalowane telewizory. W rozpatrywanej sprawie pomieszczeń nie okazano. W tym stanie rzeczy organ trafnie przyjął, że o ile pomieszczenia nie zostały okazane kontrolerom, obecność odbiorników można stwierdzić także w każdy inny sposób, który pozwala na pozyskanie wiedzy o ich posiadaniu. Takim sposobem może być pisemne oświadczenie kierownika hotelu oraz potwierdzenie przez niego w protokole kontroli ile odbiorników telewizyjnych i od jakiego czasu znajduje się w pokojach hotelowych. Oba omawiane dokumenty są środkami dowodowymi dopuszczalnymi przez k.p.a., pozwalającymi uzyskać wiedzę, której poszukują kontrolerzy i brak jakiegokolwiek uzasadnienia dla poglądu, że nie są one wiarygodne. Kontrolowany podmiot może oczywiście przeciwstawić tym dokumentom inne dowody. W sprawie niniejszej, w której spółka podnosiła, że urządzenia eksploatowane w pokojach były monitorami a nie telewizorami, dowodem, oprócz okazania urządzeń na miejscu, mogły być np. faktury zakupu 16 monitorów, ich instrukcje obsługi i karty gwarancyjne. Jednak spółka na okoliczność swoich twierdzeń nie zaprezentowała żadnych dowodów. Co znamienne spółka twierdziła, że w pokojach nie montowała instalacji telewizyjnej, nie twierdziła jednak, że instalacji takiej w pokojach nie ma. W tym stanie rzeczy, organ posiadając wiarygodne dowody z dokumentów nie miał obowiązku dalszego prowadzenia postępowania dowodowego, bowiem jego celem było jedynie ustalenie, czy w pokojach znajdują się niezarejestrowane telewizory i dowody potwierdzające tę okoliczność organ zgromadził. Nie było zaś celem organu poszukiwanie dowodów na okoliczność, że w pokojach były monitory. Ciężar wykazania tej okoliczności spoczywał na spółce, bo jedynie ona mogła dysponować stosowanymi dowodami. W tej sytuacji, przy braku powołania przez spółkę jakichkolwiek dowodów, że w pokojach hotelowych znajdowały się monitory niezdatne do odbioru programu telewizyjnego, nietrafny był pogląd Sądu I instancji o konieczności dalszego prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, jakie urządzenia były zainstalowane w pokojach. Organ, poprzestając na zgromadzonych przez siebie dowodach: protokole kontroli i oświadczeniu kierowniczki hotelu, mógł bez naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 i 107 § 3 k.p.a. ustalić, że w pokojach znajdowały się niezarejestrowane telewizory i wydać decyzję o nakazaniu ich rejestracji i opłacie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za usprawiedliwione i uchylił zaskarżony wyrok. W świetle prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego Naczelny Sąd Administracyjny uznał sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, zatem działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznał skargę. Zarzuty skargi dotyczyły wyłącznie prawidłowości ustalenia posiadania przez skarżącą 16 niezarejestrowanych odbiorników telewizyjnych, skoro więc Naczelny Sąd Administracyjny ocenił, że ustalenie to było trafne, to decyzja o nakazaniu rejestracji odbiorników i uiszczeniu opłaty była zasadna, zatem skarga podlega oddaleniu. O kosztach postępowania sądowego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.