II OZ 413/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Małgorzata Jaśkowska po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1159/14 o odmowie zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1159/14 w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.J., J. J. i J. J. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2014 r. nr [...] wydaną w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 1159/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił zmiany prawomocnego postanowienia tego Sądu z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1159/14 o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.J., J.J. i J2.J. na decyzję Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie z dnia 17 lipca 2014 r., nr [...] wydaną w przedmiocie doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy został już rozpoznany prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r., którym odmówiono skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r. zostało poddane merytorycznej ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1406/14 oddalił zażalenie B.J. W ponownie złożonym wniosku "PPF" (o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej) skarżąca podała, że mieszka samotnie, a posiadany przez nią majątek obejmuje dom o pow. 87 m². Wnioskodawczyni wskazała, że jej dochód stanowi emerytura w wysokości 1800 zł miesięcznie, a wydatki obejmują: 1) wyżywienie 400-500 zł, 2) opłaty eksploatacyjne 700-800 zł, (w sezonie zimowym 1000-1200 zł), 3) kredyt na remont domu 500 zł, 4) wyżywienie czterech psów 400-500 zł. Skarżąca oświadczała, że jej wydatki przekraczają dochód, dlatego co miesiąc musi zapożyczać się u dzieci. Ponowny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej został rozpatrzony na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten pozwala zatem na uchylenie lub zmianę orzeczenia, wskutek zmiany okoliczności sprawy. W ocenie Sądu I instancji skarżąca, ma zapewnione warunki mieszkaniowe i stosunkowo wysokie dochody, które zabezpieczają jej podstawowe potrzeby życiowe. Sąd dodał, że w ponownym wniosku o prawo pomocy skarżąca oświadczyła, że w dalszym ciągu utrzymuje 4 psy, z tą różnicą, że na ten cel przeznacza kwotę 400-500 zł, a wcześniej była to kwota w przedziale 300-400 zł miesięcznie. Dodano również, że w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy strona podała koszty eksploatacyjne na kwotę 700-800 zł, a w sezonie zimowym 1000-1200 zł. Sąd nie dał jednak wiary oświadczeniom skarżącej w tym zakresie, gdyż strona nie złożyła dodatkowych zaświadczeń które potwierdzałyby zmianę jej sytuacji materialnej. Sąd I instancji przypomniał również, że według oświadczenia skarżącej z dnia 19 października 2014 r. (strona 26 akt sądowych) oraz załączonych wówczas wykazów opłat, na jej koszty eksploatacyjne składały się opłaty za gaz (177,06 zł w okresie letnim, 700-800 zł w okresie zimowym). Dodano, że rachunek za gaz z terminem płatności do 06.06.2014. wystawiony został na kwotę 728,53 zł, a z terminem płatności do 01.10.2014. na kwotę 177,06 zł, zaś rachunek za energię elektryczną – wystawiono na kwotę 147 zł w okresie letnim, na ścieki – 17 zł, śmieci – 12 zł, podatek – 19 zł. Sąd zauważył poza tym, że według oświadczenia skarżącej na wyżywienie przeznacza ona obecnie mniejszą kwotę tj. 400-500 zł, a wcześniej była to kwota w przedziale 500-600 zł. W konkluzji uzasadnienia zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że w przypadku braku wykazania przez stronę, że uległy zmianie okoliczności sprawy art. 165 p.p.s.a. nie może mieć zastosowania. Skarżąca nie przedłożyła żadnych dokumentów świadczących o pogorszeniu jej sytuacji finansowej, w związku z powyższym Sąd uznał, że w niniejszej sprawie nie zostały wykazane przesłanki przemawiające za zmianą okoliczności sprawy, uzasadniające zmianę prawomocnego postanowienia WSA z 27 listopada 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji osiągany przez skarżącą dochód stanowi wystarczającą podstawę do opłacenia solidarnie (z dwoma skarżącymi) wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł, co może być wykonane bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącej. Zażaleniem z dnia 23 kwietnia 2015 r. zaskarżono w całości wspomniane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 19 marca 2015 r., zarzucając mu błędy w ustaleniach faktycznych mające wpływ na podstawę zaskarżonego postanowienia, a mianowicie: 1. błędne przyjęcie, że wnioskodawczyni osiąga wysokie dochody, które w porównaniu do wydatków pozwalają na zaoszczędzenie stosownych sum pieniężnych, które wnioskodawczyni powinna przeznaczyć na opłaty sądowe, 2. błędne ustalenie, że spłaty kredytu pozostają bez wpływu na przyznanie prawa pomocy ponieważ kwestia spłacania zaciągniętych kredytów czy pożyczek jest indywidualną sprawą podatnika. Abstrahując od - w ocenie wnioskodawczyni - błędnego orzeczenia Sądu Najwyższego w tym zakresie, kierując się czysto logicznym rozumowaniem, zaciągnięcie kredytu lub pożyczki ewidentnie świadczy o braku stosownych dochodów osoby, która aby móc dostosować swoje życie do ogólnie przyjętych standardów (w tym przypadku chodzi o szczelne okna) musi zaciągać poważne zobowiązania finansowe, 3. nieuwzględnienie okoliczności, że wnioskodawczyni, aby móc utrzymać płynność finansową zmuszona jest zapożyczać się u dzieci. W uzasadnieniu zażalenia podnoszono, że wnioskodawczyni jest osobą która samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, mieszka zaś w domu do którego przysługuje jej 1/3 prawa własności. Wysokość otrzymywanej emerytury jest konsumowana przez wydatki związane z codziennym życiem oraz utrzymaniem domu. W momencie, gdy była zmuszona do nieplanowej wymiany okien wzięła na ten cel pożyczkę, nie ma bowiem możliwości zgromadzenia oszczędności, a w przypadku niedoboru środków korzysta z pomocy dzieci. W związku z tym wskazano, że wnioskodawczyni z uwagi na niskie dochody, wysokie wydatki oraz obciążenie ratami pożyczki nie ma możliwości uiszczenia opłaty (nawet w przypadku gdy opłata ma solidarny charakter). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionej podstawy. Na wstępie wypada zauważyć, że wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy został już rozpoznany postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 27 listopada 2014 r., którym odmówiono skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Wspomniane postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie zostało poddane merytorycznej ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1406/14 oddalił zażalenie skarżącej. Skarżąca we wniosku z dnia 12 marca 2015 r. zwróciła się do Sądu I instancji z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, wskazując na swój dochód i podstawowe koszty utrzymania. Wniosek ten został rozpatrzony przez Sąd I instancji na podstawie art. 165 p.p.s.a., w świetle którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten przewiduje zatem możliwość weryfikacji określonych rozstrzygnięć wojewódzkiego sądu administracyjnego pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany wydanego uprzednio orzeczenia. Do kategorii postanowień niekończących postępowania w sprawie, objętych zakresem przytoczonej regulacji, należą między innymi postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że złożenie przez stronę kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (lub ewentualnie o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu) nie obliguje sądu do dokonywania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. Rolą sądu jest bowiem w takim przypadku zbadanie, czy strona powołała nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska sądu (por. podobnie postanowienie NSA z dnia 29 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 282/12 - treść orzeczenia dostępna w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie www.nsa.gov.pl). W tego typu sytuacjach nie jest więc możliwe dokonywanie odmiennych ocen kondycji finansowej wnioskodawcy na podstawie tożsamych elementów stanu faktycznego, tj. w oparciu o analogiczną do zawartej we wcześniejszym wniosku argumentację. W związku z tym, jeżeli podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie wskaże nowych okoliczności, bądź też podane przez niego fakty nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy należy podkreślić, że Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że skarżąca ma zapewnione warunki mieszkaniowe i stosunkowo wysokie dochody (w wysokości 1800,00 zł), które zabezpieczają jej podstawowe potrzeby życiowe. Deklarowany przez skarżącą stan w tym zakresie nie uległ zmianie od czasu wydania wcześniejszego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie dnia 27 listopada 2014 r., którym odmówiono skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych, a które to postanowienie zostało poddane merytorycznej ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z 14 stycznia 2015 r., sygn. II OZ 1406/14 oddalił zażalenie skarżącej. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 marca 2015 r. (strony 104 – 105 akt sądowych) skarżąca zmieniła jedynie wysokość ponoszonych wydatków oświadczając, że na wyżywienie przeznacza kwotę 400-500 złotych (wcześniej kwota ta wynosiła 500-600), a więc uległa zmniejszeniu o 100 złotych. Poza tym wnioskodawczyni podała, że na opłaty eksploatacyjne wydaje 700-800 złotych w okresie letnim (wcześniej 367,63 zł), a w okresie zimowym 1000-1200 złotych (wcześniej 700-800 zł), przy czym - jak słusznie wskazał Sąd I instancji - wspomniane dane nie zostały w żaden sposób udokumentowane, ani potwierdzone przez wnioskodawczynię stosowną dokumentacją. Poza tym nie uległa wysokość raty pożyczki na spłatę okien, a koszt utrzymania psów zwiększył się o 100, tj. z kwoty 300-400 zł do deklarowanej przez skarżącą obecnie kwotę 400-500 zł. Poza wspomnianymi wartościami skarżąca nie powołała żadnych okoliczności przemawiających za istotnym pogorszeniem jej sytuacji majątkowej. Wskazane zaś przez nią we wniosku z dnia 12 marca 2015 r. informacje nie zostały poparte żadnymi dowodami, ani też dokumentami źródłowymi. Przy czym podkreślić wypada, że ciężar dowodowy w tym zakresie spoczywa na wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego powołane przez skarżącą we wniosku informacje nie przemawiają za wystąpieniem tego rodzaju okoliczności, które uzasadniałyby zmianę wcześniejszego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Rz 1159/14 o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca jest w stanie ponieść solidarnie z pozostałymi skarżącymi wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 250, 00 złotych (błędnie wskazany w zażaleniu jako 500,00 zł). Realna wysokość wpisu wynosi bowiem w tym przypadku mniej niż 85,00 zł. Na taką ocenę stanu sprawy nie mogą mieć wpływu także podnoszone w zażaleniu argumenty dotyczące koniczności spłaty pożyczki na zakup okien, czy też konieczności korzystania przez skarżącą z pomocy dzieci. Kwestie te zostały bowiem uwzględnione przez Sąd I i II instancji we wcześniejszych postanowieniach dotyczących tej sprawy i nie można w nich upatrywać - konicznej w tego rodzaju sytuacji procesowej - istotnej zmiany okoliczności sprawy. Powyższa okoliczność została prawidłowo ustalona przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w zaskarżonym postanowieniu, stąd też Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.