II OZ 1192/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 970/14 oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.K. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] maja 2014 r. w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Skarżący M. K. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia zawartego w urzędowym formularzu "PPF" wynikało, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną K. K. oraz dwójką dzieci: K. urodzoną w [...] r. i M. urodzonym w [...] r. Ich miesięczny dochód brutto wynosi ok. 6.800 zł na co składa się wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości ok. 6.000 zł oraz dochód jego żony z umowy zlecenia w wysokości ok. 800 zł. W skład majątku M. K. wchodzi mieszkanie o powierzchni 62 m². Strona nie dysponuje oszczędnościami, ani cennymi przedmiotów o wartości powyżej 3.000 EURO. Uzasadniając wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że wszystkie środki pieniężne są pochłaniane prze bieżące wydatki, w tym opłaty za edukację dwójki dzieci w społecznej szkole podstawowej. Postanowieniem referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 lipca 2014 r. oddalił wniosek M. K. o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazał, że po zapłaceniu wszystkich opłat stałych w budżecie rodzinnym pozostaje do zadysponowania kwota ok. 580 zł., która musi wystarczyć na żywność dla czteroosobowej rodziny. Podał, że jego pensja wynosi 4000 zł, żony 600 zł, 1000 zł rata kredytu, 370 zł czynsz, 500 zł media, 150 zł paliwo i eksploatacja samochodu. Na wezwanie Sądu wnioskodawca przedłożył potwierdzenie kwoty raty kredytu hipotecznego w wysokości 1035,33 zł, potwierdzenie opłat czesnego za szkołę dzieci w kwocie 872 zł za każde (razem 1744 + obiady w kwocie 300 zł), kopię faktury za gaz za maj, czerwiec i sierpień 2014 r., tj. 124,73zl, 63,12 zł i 46,59 zł (średnio ok. 80 zł za miesiąc), kopię faktury za prąd od czerwca - października 2014 r., tj. 695,70 i 529,88 zł, co daje kwotę ok. 110 zł na miesiąc, potwierdzenie kwoty czynszu w wysokości 316,50 zł, kopię zeznania podatkowego za 2013 r., z którego wynika, że wnioskodawca w roku 2013 osiągnął dochód 69 151,17 zł z różnych źródeł, średnio 5763 zł na miesiąc. Postanowieniem z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 970/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. K. (dalej jako skarżący) o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] maja 2014 r., znak: [...] w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy. Sąd stwierdził, że w świetle danych zawartych w oświadczeniu skarżącego oraz dokumentach będących potwierdzeniem tych informacji, wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych jest nieuzasadniony. Sąd I instancji odwołując się do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "P.p.s.a.") podkreślił, że zwolnienie od obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi instytucję wyjątkową i może być stosowane jedynie wtedy, gdy strona obiektywnie rzecz biorąc nie posiada żadnych możliwości finansowych zapłaty tej należności, przy czym jej sytuacja finansowa jest tego rodzaju, że zapłata kosztów związanych z postępowaniem sądowym spowodowałaby utratę płynności finansowej i mogła przyczynić się do uszczerbku utrzymania koniecznego dla wnioskodawcy i jego rodziny. Sąd wskazał, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że dochód skarżącego i jego żony wynosi ok. 6363 zł. Wydatki to ok. 3586 zł. Zatem kwota pozostała po zapłaceniu kosztów życiowych to ok. 2770 zł. Z tego należy odjąć jeszcze kwotę na żywność, odzież, środki czystości itp. W związku z tym należało stwierdzić, że skarżący jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł. Dochody skarżącego pozwalają na wydatkowanie lub zaoszczędzenie kwoty potrzebnej do opłacenia skargi. A ponadto skarżącego stać także na opłatę czesnego w szkole prywatnej za okresy wakacyjne i poniesienie wydatków na obóz szkolny swoich dzieci w wysokości ok. 2500 zł. Z powyższego Sąd wysnuł wniosek, że skarżący mógłby dokonać takich ograniczeń innych wydatków, aby zaoszczędzić kwotę 500 zł wymaganą do uiszczenia wpisu w tej sprawie. Dodatkowo Sąd wskazał, że skoro skarżący był w stanie ponieść inne i to znaczne wydatki, to nie należało uznać za zasadne twierdzenia tego samego skarżącego o braku posiadania środków finansowych. Jeżeli skarżący dokonuje wydatków w taki sposób, że nie starcza na pokrycie kwoty wpisu, to nie ma podstaw do zwolnienia skarżącego z obowiązku uiszczenia tego wpisu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący domagając się przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący stwierdził, że Sąd błędnie wyliczył możliwości budżetu jego rodziny. Wskazując na dochody z prac zleconych wykazanych w zeznaniu podatkowym za 2013 r. skarżący podniósł, że nie jest zasadne odnoszenie tych danych do jego możliwości finansowych w 2014 r. Twierdzi, że zapłata kosztów sądowych spowodowałaby utratę płynności finansowej jego rodziny i przyczyniłaby się do uszczerbku utrzymania dla niego i jego rodziny. Odnosząc się do zasugerowanej przez Sąd I instancji możliwości dokonania oszczędności w wydatkach w celu pokrycia kosztów wpisu, skarżący zauważył, że priorytetem dla niego jest kształcenie swoich dzieci na wysokim poziomie w szkołach niepublicznych. Tym samym zwalnia miejsce w szkole publicznej i nie generuje kosztów z tym związanych dla Państwa a jednocześnie ponosi pełne, wysokie koszty kształcenia dzieci w szkole prywatnej. Uznaje to działanie za swoistą daninę publiczną wobec Państwa a tym samym domaga się rekompensaty w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 245 § 1 i 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. (postanowienie NSA z dnia 3 grudnia 2007 r. sygn. akt II OZ 1232/07 (orzeczenia.nsa.gov.pl ).). Mając na uwadze stan majątkowy i rodzinny skarżącego za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu I instancji zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Konstatacja ta wynika z tego, że ubiegający się o pomoc prawną winien w każdym wypadku poczynić w budżecie domowym oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazałyby się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, skarżący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Dane opisujące możliwości finansowe skarżącego zawarte w aktach sprawy jednoznacznie wskazują na możliwość poczynienia oszczędności skutkujących możliwością uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Sam zainteresowany wskazuje, że był w stanie wygospodarować dodatkowe środki na pobyt dzieci na obozie, którego koszt to 2500 zł. Jest to okoliczność, która dotyczy możliwości gospodarowania budżetem w 2014 r. a nie w roku ubiegłym. Zatem wbrew temu co skarżący zarzuca Sądowi jego możliwości finansowe w roku obecnym pozwalały na wygospodarowanie większej kwoty. Należy uznać za słuszne stanowisko Sądu I instancji, że dochód w wysokości 6363 złotych, przy wydatkach rzędu 3586 zł nie kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów. Różnica w wysokości 2770 złotych przy założeniu, że odjąć od tego należy jeszcze kwotę na żywność, odzież, środki czystości itp. pozwala uznać na zasadzie doświadczenia życiowego, że skarżący będzie w stanie wyasygnować kwotę 500 zł na zapłacenie kosztów wpisu sądowego. Zakładając, że skarżący, jak podnosi w zażaleniu, otrzymuje obecnie tylko dochody ze swojego stałego źródła utrzymania jakim jest praca na etacie na wyższej uczelni w wysokości 4000 zł, przy dochodzie żony 600 zł, można wnioskować, że po zapłaceniu zobowiązań jest w stanie wyasygnować kwotę wpisu. W ocenie NSA zmiana sposobu wydatkowania określonej kwoty wolnych środków np. z zakupu dodatkowej odzieży na daninę publiczną w postaci wpisu sądowego nie kwalifikuje się do uznania, że wystąpi uszczerbek na utrzymaniu koniecznym dla siebie lub rodziny skutkujący utratą płynności finansowej. Tymczasowa zmiana celu wydatkowania środków pieniężnych nie powoduje automatycznie utraty płynności finansowej. Jedno dobro zastępowane jest innym co nie znaczy, że cierpi na tym poziom koniecznego utrzymania rodziny. Ponosząc koszty wpisu strona uzyskuje dostęp do sądu i realizuje w ramach procesu określone interesy. Nie może być tak, że kosztem majątku wszystkich obywateli będzie można bez przeszkód występować o ochronę własnych interesów. Podstawą zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych nie może też być jego żądanie, by zwolnienie to było kompensatą tego, że nie posyła on swoich dzieci do szkoły publicznej przez co Państwo nie ponosi kosztów związanych z nauką jego dzieci w szkole publicznej. Przepisy P.p.s.a. nie przewidują możliwości zwolnienia strony od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowego z takiego powodu. Mając powyższe na uwadze, zdaniem NSA, Sąd I instancji, w okolicznościach rozpatrywanej sprawy, słusznie odmówił uwzględnienia wniosku skarżącego w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. postanowił zażalenie oddalić.