II GSK 357/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Sędzia NSA Zofia Przegalińska Sędzia NSA Marzenna Zielińska Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 454/14 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów radcowskich 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz W.K. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt VI SA/Wa 454/14 po rozpoznaniu skargi W.K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] grudnia 2013 r. w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę aplikantów radcowskich uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącego W.K. kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...], na podstawie art. 312 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r., poz.65 ze zm.; dalej: u.r.p.), sprzeciwił się wpisowi W.K. na listę aplikantów radcowskich prowadzoną przez Radę Okręgowej Izby Radców Prawnych w W. (dalej: Rada OIRP), dokonanego uchwałą tej Rady z dnia [...] listopada 2013 r., nr [....]. W uzasadnieniu decyzji Minister Sprawiedliwości wskazał, że w toku badania zgodności z prawem dokonanego wpisu ustalono, że przeciwko skarżącemu przed Sądem Rejonowym dla [...] toczy się postępowanie karne, sygn. akt [...], w sprawie o popełnienie czynu z art. 178a § 1 k.k., który polegał na tym, że dnia [...] stycznia 2010 r. w W. W.K. naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, określone w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2012, poz. 1137; dalej: p.r.d.), w ten sposób, że będąc pod wpływem środków odurzających (wynik badania jakościowego moczu w kierunku środków działających podobnie do alkoholu) kierował samochodem osobowym. Minister wyjaśnił, że postępowanie karne w tej sprawie nie zostało jeszcze prawomocnie zakończone, jednak toczyło się na skutek wniesionego przeciwko skarżącemu aktu oskarżenia, dlatego też zostało uprawdopodobnione popełnienie przez skarżącego umyślnego przestępstwa ściganego z oskarżenia publicznego. W ocenie Ministra Sprawiedliwości fakt prowadzenia postępowania karnego, w którym skarżący jest oskarżony o przestępstwo popełnione z winy umyślnej, dyskwalifikuje go w sferze etyczno-moralnej jako kandydata na aplikanta radcowskiego, ponieważ podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność, w konsekwencji czego, nie posiada on nieskazitelnego charakteru, a tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta radcowskiego. Organ wskazał również, że dotychczasowa postawa skarżącego, w tym osiągnięcie dobrych wyników w nauce, pozostaje bez wpływu na spełnienie przez niego przesłanki określonej w art. 24 ust. 1 pkt 5 oraz art. 33 ust. 3 u.r.p. Na powyższą decyzję Ministra Sprawiedliwości skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia. Podniósł zarzuty naruszenia zasad ogólnych postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 i art. 80 k.p.a. oraz art. 65 ust. 1 Konstytucji RP , a także naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 pkt 5 u.r.p. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przy piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. skarżący przesłał do Sądu uwierzytelnioną kopię wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] maja 2014 r., sygn. [...], którym Sąd uniewinnił go od popełnienia przypisanego mu czynu. Dodał, że wyrok ten potwierdza zasadność złożonej skargi oraz zbyt pochopne wydanie decyzji, naruszające zasady postępowania administracyjnego, skutkujące oparciem tej decyzji na przedwczesnych i niepotwierdzonych w toku prowadzonego postępowania sądowego założeniach. W piśmie z dnia [...] lipca 2014 r. pełnomocnik organu wskazał, odnosząc się do przedłożonego przez skarżącego wyroku uniewinniającego, że fakt uniewinnienia w kontekście uzasadnienia tego wyroku nie wpływa na legalność i prawidłowość decyzji Ministra Sprawiedliwości. W ocenie Ministra, stwierdzenie prowadzenia przez skarżącego pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu środka odurzającego, pomimo wyroku uniewinniającego, nie może zostać pominięte przy ocenie spełnienia przez kandydata przesłanek wpisu na listę aplikantów radcowskich, w tym przewidzianych w art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. Minister nie przyznał racji skarżącemu, że zaskarżona decyzja została oparta na przedwczesnych i błędnych założeniach oraz stwierdził, że wykonując swoje kompetencje nadzorcze wobec uchwał o wpisie na listę aplikantów radcowskich, zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszystkich okoliczności składających się na wizerunek kandydata, w tym faktu prowadzenia pojazdu mechanicznego w stanie po użyciu środka odurzającego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd I instancji wskazał, że bezspornym jest, iż w czasie wydania zaskarżonej decyzji toczyło się wobec skarżącego postępowanie karne o popełnienie czynu z art. 178a § 1 k.k. tj. przestępstwa umyślnego. WSA podkreślił, że w ocenie Ministra Sprawiedliwości powyższa okoliczność dyskwalifikuje skarżącego w sferze etyczno-moralnej jako kandydata na aplikanta radcowskiego, ponieważ podważa jego odpowiedzialność i wiarygodność, w konsekwencji czego Minister uznał, że W.K. nie posiada nieskazitelnego charakteru, a tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta. Sąd I instancji stwierdził, że powyższe rozważania Ministra nie korespondują ze złożonym do akt sądowych wyrokiem Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] maja 2014 r. sygn. akt [...], którym to wyrokiem Sąd uniewinnił skarżącego od popełnienia przypisanego mu czynu. Wobec powyższego z uwagi na nieskuteczność postępowania karnego Sąd I instancji uznał, że pozostawienie powyższej decyzji w obrocie prawnym byłoby błędne. WSA wskazał ponadto na fakt, który w sprawie ustalił organ i potwierdził skarżący, że 4 dni przed zdarzeniem palił on marihuanę, co nie było przedmiotem oceny ze strony organu. Minister w żaden sposób nie rozważył charakteru i ciężaru gatunkowego tego faktu w kontekście wpisu na listę aplikantów radcowskich. W rozpoznawanej sprawie Minister oparł się jedynie na prowadzonym wobec skarżącego postępowaniu karnym o popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k. uznając, że prowadzenie postępowania przesądza o braku przesłanki rękojmi koniecznej do uzyskania wpisu na listę. Wobec powyższego Sąd I instancji uznał, że Minister mimo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego błędnie ustalił stan faktyczny sprawy i naruszył art. 7, 77 i 107 k.p.a., choć pozwalał on na ocenę charakteru czynu skarżącego – palenia marihuany, a także na udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy ten fakt może uzasadniać konkluzję, że skarżący nie spełnia przesłanki rękojmi koniecznej do wpisania go na listę aplikantów radcowskich. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Minister Sprawiedliwości wniósł o jego uchylenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miały istoty wpływ na wynik sprawy tj.: 1) naruszenie art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie wyroku na podstawie dodatkowych ustaleń faktycznych, wykraczających poza ramy określone aktami sprawy, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a. 2) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że w postępowaniu zakończonym decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2013 r. doszło do naruszenia art. 7, 77 i art. 107 k.p.a., podczas gdy do takiego naruszenia – w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy – nie doszło, a w konsekwencji nietrafne uchylenie decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 grudnia 2013 r. W odpowiedzi na skargę kasacyjną W.K. wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżony wyrok odpowiada prawu. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy. Podstawą zgłoszenia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od wpisu skarżącego na listę aplikantów radcowskich był fakt prowadzenia postępowania karnego, w którym skarżący był oskarżony o przestępstwo popełnione z winy umyślnej, co w ocenie Ministra, dyskwalifikowało go w sferze etyczno-moralnej jako kandydata na aplikanta radcowskiego ponieważ podważało jego odpowiedzialność i wiarygodność, w konsekwencji czego, nie posiada on – w ocenie Ministra - nieskazitelnego charakteru, a tym samym nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania obowiązków aplikanta radcowskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny dysponując złożonym do akt sprawy prawomocnym wyrokiem uniewinniającym skarżącego od popełnienia zarzucanego mu czynu stwierdził, że pozostawienie w obrocie zaskarżonej decyzji byłoby błędne. Naczelny Sąd Administracyjny podziela to stanowisko WSA. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. poprzez oparcie wyroku na podstawie dodatkowych ustaleń faktycznych, wykraczających poza ramy określone aktami sprawy, o których mowa w art. 54 § 2 p.p.s.a., NSA stwierdza, że zarzut ten jest nieuzasadniony. Orzekanie "na podstawie akt sprawy", o którym mowa w art. 133 § 1 p.p.s.a. oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Należy jednak wskazać, że przepisy p.p.s.a. w art. 106 § 3 przewidziały możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodów uzupełniających, co oznacza, że również te dowody są brane pod uwagę przy orzekaniu. Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy mogłoby stanowić podstawę kasacyjną np. w sytuacji przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania w art. 106 § 3 p.p.s.a. Żadna z wymienionych sytuacji w sprawie nie zaistniała. Uzasadniając zarzut naruszenia przepisu art. 133 § 1 p.p.s.a. skarżący kasacyjnie stwierdził, że Sąd I instancji nie przeprowadził w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z dokumentów przedstawionych przez skarżącego, co należy rozumieć jako nieprzeprowadzenie dowodu z wyroku uniewinniającego skarżącego od zarzucanego mu czynu. Twierdzenie to pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W rozpoznanej sprawie nie budzi wątpliwości, że WSA przeprowadził dowód ze złożonego do akt sprawy dokumentu – wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia [...] maja 2014 r. sygn. akt [...], którym to wyrokiem Sąd uniewinnił skarżącego od popełnienia zarzucanego mu czynu. Przeprowadzenie dowodu znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Niewątpliwie przeprowadzenie dowodu z odpisu wyroku sądu było przeprowadzeniem dowodu z dokumentu, przeprowadzenie tego dowodu było niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości oraz nie spowodowało przedłużenia postępowania. Dowód został więc przeprowadzony zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Nie może odnieść zamierzonego skutku również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów prawa procesowego, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym doszło do naruszenia art. 7, 77, i 107 k.p.a. NSA podziela stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że w stanie faktycznym sprawy w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji brak rozważania ciężaru gatunkowego faktu, iż skarżący na 4 dni przed zdarzeniem, które było powodem wszczęcia postępowania karnego palił marihuanę, nie stanowi naruszenia art. 7, 77, i 107 k.p.a. Należy jednak podkreślić, iż z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów procesowych nie decyduje każde ich naruszenie przez wojewódzki sąd administracyjny, ale jedynie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Oznacza to po stronie skarżącego kasacyjnie obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, iż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia, a więc w przypadku gdyby do nich nie doszło zapadłby wyrok o innej treści. Skarżący kasacyjnie takiego wpływu zarzucanego naruszenia przepisów prawa procesowego na wynik sprawy nie wykazał. W kontekście tego zarzutu podkreślić należy, że zasadniczą przyczyną uchylenia zaskarżonej decyzji było uniewinnienie skarżącego od zarzucanego mu czynu, co wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.