I SA/Wa 279/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anita Wielopolska-Fonfara (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Anna Wesołowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2014 r. sprawy ze skargi M. L. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz M.L. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 279/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia [...] znak: [...] Minister Gospodarki odmówił M. L. reprezentowanej przez adwokata P.B., wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "W. L. Młyn turbinowo - parowy Sp. z o.o. – [...].". W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, iż wywodzenie przez skarżącą żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego z okoliczności, iż jest ono podstawą wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej jest bezzasadne, ponieważ orzeczenie to, nie rozstrzygało o prawach i obowiązkach związanych z nieruchomością, której prawo własności przysługiwało poprzedniczce prawnej M. L. Stąd też, zdaniem organu I instancji, brak jest podstaw aby stwierdzić, że omawiana szczegółowo w przedmiotowym wniosku skarżącej z dnia [...] o stwierdzenie nieważności ww orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "W. L. Młyn turbinowo - parowy Sp. z o.o. – [...]", decyzja nacjonalizacyjna w sposób bezpośredni wpływa na zakres praw i obowiązków wnioskodawczyni, orzekając jedynie o odjęciu prawa własności do przedsiębiorstwa spółce M. L. Młyn turbinowo- parowy sp. z o.o. na rzecz Państwa. W związku z powyższym, Minister Gospodarki stwierdził, że nie istnieją przesłanki pozwalające uznać wnioskodawczynię M.L. za stronę postępowania, w rozumieniu art. 28 k.p.a., w przedmiocie stwierdzenia nieważności powołanego orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...]. W uzasadnieniu ww. postanowienia wskazano, iż zgodnie z art. 61 a § 1 Kpa, przed wszczęciem postępowania organ winien zbadać, czy składający wniosek legitymuje się interesem prawnym do żądania jego wszczęcia. W sytuacji gdy żądanie takie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. W dniu 28 października 2011 r., z zachowaniem terminu określonego w art. 129 § 2 Kpa, M. L., reprezentowana przez adwokata P.B. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej postanowieniem Ministra Gospodarki z dnia [...] znak: [...], w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "W. L. Młyn turbinowo - parowy Sp. z o. o.- [...]". Przedmiotowemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 12, art. 77 § 1, art. 78 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Ponadto zarzucono organowi wydającemu zaskarżone postanowienie naruszenie art. 156 Kpa, w zw. z art. 61 a § 1 Kpa i art. 28 Kpa, poprzez przyjęcie, iż wnioskodawca nie posiada przymiotu strony w niniejszym postępowaniu, a także naruszenie art. 157 § 2 Kpa, poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia, w sytuacji gdy postępowanie może zostać wszczęte również z urzędu. W związku z powyższym wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia nacjonalizacyjnego. Pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał, iż interes prawny jego mocodawczyni w niniejszym postępowaniu "nieważnościowym", wynika z faktu, iż jest ona następcą prawnym swojej matki E.G. vel L., dlatego przysługuje jej prawo współwłasności, które czyni zasadnym domaganie się przez nią zwrotu "bezprawnie zawłaszczonej nieruchomości". Jego zdaniem w niniejszym przypadku istnieje związek pomiędzy stwierdzeniem nieważności decyzji nacjonalizacyjnej a sytuacją prawną podmiotu, w zakresie jego prawa materialnego. Na wstępie zaskarżonego postanowienia organ podkreślił, iż na etapie postępowania odwoławczego pojawiły się wątpliwości odnośnie zakresu przedmiotowego żądania M. L. wynikające z faktu, iż wnioskodawczyni wywodziła swój interes prawny z tytułu własności jej poprzednika prawnego do ww. nieruchomości, a z petitum pierwotnego wniosku nieważnościowego oraz z treści wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynikało, iż domagała się z stwierdzenia nieważności całego orzeczenia nacjonalizacyjnego, którego przedmiotem było stwierdzenie przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa. W związku z powyższym organ wezwał pełnomocnika wnioskodawczyni - adw. P.B., do jednoznacznego wskazania, w jakim zakresie wnioskodawczyni wnosi o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z dnia [...], w odpowiedzi na co pełnomocnik wskazał, iż wniosek o stwierdzenie nieważności dotyczy "(...) części nieruchomości, objętych pierwotnie [...] i [...], odpowiadającej udziałowi 21/48, jakiego właścicielem jest aktualnie wnioskodawczyni, a uprzednio - w dniu nacjonalizacji była jej matka E. G.". Z uwagi na zawężenie zakresu żądania, przedmiotem rozpoznania przed organem II instancji był jedynie wniosek o stwierdzenie nieważności, w zakresie nieruchomości przejętej wraz z przedsiębiorstwem, w udziale 21/48, której wnioskodawczyni była właścicielem. Na podstawie art. 138 § 1 pkt 1, w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego /Dz. U. z 2013 r., poz. 267/, po rozpatrzeniu wniosku z dnia 28 października 2011 r. M. L., reprezentowanej przez pełnomocnika adw. P. B., Minister Gospodarki z dnia [...] znak: [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu min. podniósł, iż w sprawach dotyczących oceny legalności orzeczeń nacjonalizujących przedsiębiorstwo, wydanych na podstawie art. 2 lub 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej prawem podmiotowym, które stanowi o istnieniu po stronie wnioskodawcy interesu prawnego do występowania z takim żądaniem, jest prawo własności do tego przedsiębiorstwa. Powołując się na orzecznictwo sądowo - administracyjne wskazano, iż interes prawny do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia o przejęciu lub przejściu na własność Państwa przedsiębiorstwa posiada wyłącznie właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa - osoba prawna lub osoby fizyczne i ich następcy prawni, po udokumentowaniu tytułu własności do niego w dacie nacjonalizacji. Ponieważ z akt sprawy, pozyskanych z Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi wynikało, iż przedsiębiorstwo "W. L. Młyn turbinowo-parowy. Sp. z o.o. – [...]" stanowiło własność spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wnioskodawczyni, czy też jej poprzedników prawnych, Minister Gospodarki w ww. rozstrzygnięciu uznał, iż nie istnieją przesłanki, pozwalające uznać wnioskodawczynię M.L. za stronę postępowania, w rozumieniu art. 28 Kpa, w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "W. L. Młyn turbinowo-parowy. Sp. z o.o. – [...]", albowiem nie posiada ona interesu prawnego, opartego na materialno-prawnej przesłance, wywodzącej się z tytułu prawnego do ww. przedsiębiorstwa. W uzasadnieniu organ wskazał, że kluczowym zagadnieniem w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy skarżąca ma interes prawny w sprawie wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "W. L. Młyn turbinowo - parowy Sp. z o.o. – [...]" a w konsekwencji, czy przysługuje jej przymiot strony postępowania. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że przedmiotowa nieruchomość objęta [...] oraz [...] stanowiła przed II wojną światową własność Pani T. L. (babki Skarżącej) w udziale 27/48 części oraz Pani E. L. (matki Skarżącej; po drugim mężu [...]) w udziale 21/48 części. Obecnie nieruchomości te stanowią działki nr [...] objęte KW nr [...] oraz działki nr [...] objęte KW nr [...], obie księgi prowadzone są przez Sąd Rejonowy dla [...] w [...] Wydział IV Ksiąg Wieczystych, których współwłaścicielami są obecnie Skarżąca M. L. w 21/48 części oraz Skarb Państwa w 27/48 części. Jedyną spadkobierczynią po E.G. jest jej córka Skarżąca M. L. Skarb Państwa widnieje w ww. księgach wieczystych jako współwłaściciel na podstawie decyzji (orzeczenia) nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, ogłoszonego w Monitorze Polskim nr [...] z dnia [...] Wykaz 5 w części dotyczącej przedsiębiorstwa W. L. Młyn turbinowo-parowy. Sp. z o.o. – [...] (załącznik do orzeczenia pod nr L.p. 28, L.p. wykazu 45). Reasumując, w ocenie Ministra, w obliczu całości zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, Skarżąca nie wykazała, iż posiada interes prawny w niniejszej sprawie, w konsekwencji czego nie może być uznana za stronę postępowania administracyjnego w rozumieniu przepisu art. 28 Kpa; co tym samym implikuje brak możliwości wszczęcia z jej wniosku postępowania w przedmiotowej sprawie. Skargę na powyższe postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] znak: [...] wniosła Skarżąca, reprezentowana przez adwokata P. B., zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła: a) naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 28 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 61a § 1 k.p.a. poprzez bezzasadne przyjęcie, iż z wnioskiem w niniejszej sprawie wystąpił podmiot nie posiadający interesu prawnego ze względu, na który to interes Wnioskodawczyni domagała się czynności organu administracji publicznej i z tej przyczyny nastąpiła odmowa wszczęcia postępowania w sprawie; b) naruszenie przepisów postępowania: art. 157 § 2 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności orzeczenia, w sytuacji, gdzie postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności może zostać wszczęte nie tylko na żądanie strony, ale także z urzędu w przypadku podjęcia wiadomości o potencjalnej nieważności orzeczenia objętego żądaniem stwierdzenia nieważności; c) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 12, art. 77 § 1, art. 78, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z w zw. z § 75, § 75a § 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 roku w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r., Nr 16, poz. 62) w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez nie rozważenie i brak wystarczającego uzasadnienia prawnego i faktycznego rozstrzygnięcia odmawiającego wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, wskutek braku analizy przesłanek nieważności objętego wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] o przejęciu na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. "W. L. Młyn turbinowo-parowy. Sp. z o.o. – [...]" w związku ze stwierdzeniem nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Spożywczego i Skupu z dnia [...], w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "W. L. Młyn turbinowo- parowy. Sp. z o.o. – [...], sporządzonego w dniu [...] ze zm. wprowadzonymi dodatkowymi protokołami zdawczo-odbiorczymi w dniu [...] i [...]. d) Powołując się na powyższe wniosła o: 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] znak [...] ewentualnie 2. uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] znak [...] oraz poprzedzającego go postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] znak [...]; 3) w każdym przypadku o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Gospodarki wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotowa sprawa podlega rozpatrzeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), który zgodnie z dyspozycją określoną w art. 1 § 2 ww. ustawy dokonuje kontroli aktu zaskarżonego pod względem zgodności z prawem. Uwzględnienie skargi następuje tylko wówczas gdy Sąd stwierdzi, że doszło do naruszenia przepisów prawa (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - zwanej dalej p.p.s.a. - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), przy czym ocena tego naruszenia następuje w świetle prawa obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 61a § 1 "Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.". Minister Gospodarki wydając zaskarżone postanowienie z dnia [...] podzielił wcześniejszy pogląd tego samego organu, że Skarżąca nie ma interesu prawnego w zainicjowaniu postępowania o stwierdzenie nieważności ww orzeczenia. W uzasadnieniu orzeczenia organ podkreślił, że Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, nie przedłożyła do akt żadnych dowodów, które pozwalałyby przyjąć, że Skarżąca jest legitymowana do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Wskazany pogląd w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, nie zasługuje na aprobatę. W pierwszej kolejności należy wskazać, że postępowanie w sprawie wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu z zastosowaniem art. 61 k.p.a. jeżeli z podania osoby, która domaga się wszczęcia postępowania wynika, że jest ona przekonana, iż ma w tym własny interes prawny i występuje w celu ochrony tego właśnie interesu, nie można wówczas wprost wydać postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Chyba, że brak tego interesu jest niewątpliwy i nie wymaga zabiegów interpretacyjnych. Odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. można w zasadzie tylko w takim przypadku, kiedy oczywistym jest, bez żadnych wątpliwości, że osoba wnioskująca o wszczęcie postępowania nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu. W innych przypadkach postępowanie na żądanie strony wszczyna się zgodnie z art. 61 k.p.a., co stwarza pełne możliwości do szczegółowego badania interesu prawnego wnioskodawcy. Dopiero po dokonaniu analizy - we wszczętym już postępowaniu i przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego - w pierwszym rzędzie kwestii istnienia legitymacji materialnoprawnej składającego wniosek (podanie, żądanie), a więc opartej na przepisach prawa materialnego, jeśli okaże się, iż faktycznie wnioskodawca nie ma interesu prawnego w sprawie, powinna być wydana decyzja o umorzeniu postępowania. Z uzasadnień zaskarżonego postanowienia i postanowienia organu pierwszej instancji wynika, że treść wydanych przez nie postanowień jest konsekwencją faktu, że Skarżąca, jako osoba fizyczna, nie przedstawiła dowodów na potwierdzenie, iż jest następcą prawnym właściciela przedsiębiorstwa - W. L.. Młyn turbinowo - parowy Sp. z o.o. – [...] w sytuacji, gdy faktycznym właścicielem ww. przedsiębiorstwa była osoba prawna -Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Jednakże ta interpretacja jest błędna, gdyż w opisanych okolicznościach sprawy brak było podstaw aby a priori, bez wszczęcia postępowania odmówić skarżącej interesu prawnego i przymiotu strony we wnioskowanym przez nią postępowaniu nadzwyczajnym. Tym bardziej, ze organ jednocześnie przeprowadził szereg wnikliwych ustaleń co do okoliczności niniejszej sprawy bez udziału Skarżącej. W związku z krótkim okresem obowiązywania art. 61a k.p.a. przepis ten nie był zbyt często komentowany przez sądownictwo administracyjne. W zakresie omówionej wyżej przesłanki odmowy wszczęcia postępowania aktualne pozostaje orzecznictwo dotyczące art. 157 § 3 k.p.a. Na tle tego przepisu na uwagę i aprobatę zasługuje wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2011 r., sygn. akt II OSK 147/10 "Wyjaśnienie okoliczności, czy wnioskujący o stwierdzenie nieważności decyzji ma interes prawny w sprawie i czy jest stroną, powinno mieć miejsce w postępowaniu administracyjnym. Nie można odmawiając wszczęcia postępowania na podstawie art. 157 § 3 k.p.a. w uzasadnieniu takiego orzeczenia czynić rozważań na temat interesu prawnego, czy też braku takiego interesu po stronie wnioskodawcy.". Zatem, gdy stwierdzenie istnienia interesu prawnego wymaga podjęcia szczególnego ustalenia, czynności te mogą być podjęte wyłącznie w toku postępowania, a w razie negatywnego wyniku są podstawą do zakończenia postępowania decyzją umarzającą postępowanie w sprawie. W tej sytuacji trudno uznać, że zachodzą uzasadnione przyczyny odmowy wszczęcia postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności należało uznać, że zaskarżone postanowienie, a także utrzymane nim w mocy postanowienie organu I instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a. Mając powyższe na względzie, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.