II FZ 397/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. Spółki z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 19 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Op 538/14 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi O. Spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z dnia 13 czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 19 marca 2015 r., I SA/Op 538/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił wniosek O. Spółki z o.o. w P. o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu Grzegorza Gockiego i Marty Wojciechowskiej od rozpoznania sprawy o sygn. I SA/Op 538/14 ze skargi O. Spółki z o.o. w P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 13 czerwca 2014 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2006 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia sąd pierwszej instancji wskazał, że wobec złożonego przez pełnomocnika skarżącej spółki wniosku o wyłączenie sędziów w tej sprawie Sędziowie Grzegorz Gocki i Marta Wojciechowska złożyli oświadczenia, z których wynika, iż brak jest podstaw do wyłączenia ich od rozpoznawania niniejszej sprawy na mocy art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako: "P.p.s.a.") wskazując jednocześnie, że nie zachodzą również przyczyny wyłączenia określone w art. 19 tej ustawy, które mogły by wywołać wątpliwości co do ich bezstronności. W ocenie sądu pierwszej instancji, w przedmiotowej sprawie i sprawie o sygn. I SA/Op 487/14 ze skargi E. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu z 8 kwietnia 2013 r., w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., brak jest tożsamości przedmiotu skarg, podstaw prawnych jak i podmiotów, skoro decyzja zaskarżona w powołanej przez pełnomocnika strony sprawie o sygn. I SA/Op 487/14 wydana została w odniesieniu do innego podatnika tj. E. K. Nie zachodzi więc podstawa wyłączenia, o której mowa w przepisie art. 18 § 1 pkt 6a P.p.s.a. Okoliczności sprawy, a także treść złożonych przez sędziów oświadczeń, jak i okoliczności powołane przez pełnomocnika w uzasadnieniu przedmiotowego wniosku nie spełniają także żadnej z pozostałych przesłanek wyłączenia sędziego sądu administracyjnego z mocy prawa. Zdaniem sądu okoliczność, że sędziowie Grzegorz Gocki i Marta Wojciechowska orzekali w sprawie ze skargi E. K., w której to sprawie kontroli sądu poddany został, podobnie jak w przedmiotowej sprawie, problem dotyczący wysokości czynszu najmu wynikającego z umowy zawartej pomiędzy skarżącą spółką a E. K., nie wskazuje na zaistnienie okoliczności wymienionych w art. 19 P.p.s.a. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie: 1. art.19 P.p.s.a. wskutek oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego G. Gockiego i Marty Wojciechowskiej, podczas gdy istniała faktyczna okoliczność nakazująca uwzględnić wniosek z uwagi na uprzednie orzekanie tych samych sędziów w sprawie bezpośrednio powiązanej, sprowadzonej do tożsamego rozstrzygnięcia, problematyki dotyczącej ustalenia oceny czy organy podatkowe prawidłowo przyjęły wysokość stawek czynszu za najem obiektu hotelowego, oraz czy prawidłowo dokonały oszacowania podstawy podlegającej opodatkowaniu na zasadach ogólnych. 2. art. 19 P.p.s.a. poprzez zastosowanie błędnej wykładni tegoż przepisu co doprowadziło do węższego rozumienia regulacji zawartej w art. 19 P.p.s.a. z jednoczesnym ograniczeniem kręgu desygnatów użytych w przepisie niż wynikałoby to z wykładni literalnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 3. Zażalenie jest niezasadne. Stosownie do treści art. 19 P.p.s.a., wyłączenie sędziego na wniosek strony następuje wówczas, gdy zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Przepis ten łącznie z art. 18 P.p.s.a. ustanawia instytucję wyłączenia sędziego, będącą gwarancją procesową zasady obiektywizmu i bezstronności, a więc gwarancją tego, że rozstrzygnięcie w sprawie zawisłej przed sądem nie będzie determinowane przez osobiste zapatrywania, uprzedzenia lub interesy osoby je wydającej. Stosownie zaś do treści art. 20 P.p.s.a., strona składająca wniosek o wyłączenie sędziego obowiązana jest wskazać i jednocześnie uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Na stronie spoczywa zatem obowiązek wskazania przyczyny wyłączenia oraz powołania okoliczności lub dowodów uprawdopodobniających istnienie tej przyczyny. Okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. obejmują zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią, a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych jak i sądów powszechnych, rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). Strona, domagając się zastosowania instytucji wyłączenia sędziego, powołała się na to, że wskazani sędziowie brali udział w rozpoznaniu przez WSA w Opolu sprawy ze skargi E. K., o sygn. akt I SA/Op 487/14, w której to sprawie rozstrzygany był tożsamy jak w niniejszej sprawie problem dotyczący wysokości czynszu najmu wynikającego z umowy zawartej pomiędzy skarżącą spółką a ww. E. K. Pełnomocnik wskazał, że tożsama jest również wysokość czynszu obowiązującego w latach od 2006 do 2008r. Okoliczności wskazane wyżej nie mogły uzasadniać uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziego w tym postępowaniu. Przede wszystkim zauważyć, że wniosek strony zawierał zarzuty sformułowane co do brania udziału w rozstrzygnięciu innej sprawy sądowoadministracyjnej, która się toczyła pomiędzy innymi stronami. Wniosek o wyłączenie sędziów nie może być jednak oparty na subiektywnym przekonaniu strony, że skoro sędzia wydał w innej sprawie niekorzystny dla niej wyrok, to uczyni to w każdej kolejnej. Strona musi przynajmniej uprawdopodobnić, iż to niekorzystne dla niej rozstrzygnięcie wynikało z okoliczności zewnętrznych czy wewnętrznych, leżących po stronie tego sędziego i mających wpływ na obiektywizm jego działania, że okoliczności te dalej istnieją i również dla obiektywnego obserwatora wynik postępowania w sprawie osądzonej przez sędziów, których wniosek dotyczył, będzie zależny od tych właśnie okoliczności (związanych ze stosunkiem osobistym, ekonomicznym). Instytucja wyłączenia sędziów nie ma bowiem służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia, a zapobiegać wszelkim sytuacjom, w których powstałaby wątpliwość co do bezstronności sędziego. Jednocześnie zwrócić uwagę należy, że usuwaniu wadliwości postępowania czy rozstrzygnięcia służą środki zaskarżenia i odwoławcze, zagwarantowane w ustawie. Podkreślenia wymaga, że z akt niniejszej sprawy oraz oświadczeń sędziów, których wniosek dotyczy, nie wynika, ażeby przy jej rozpoznawaniu realnie zachodziły okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego. Nie wynika z nich bowiem, aby istniał stosunek osobisty między sędzią, a którąkolwiek ze stron czy ich pełnomocnikiem, mogący mieć wpływ na jego obiektywizm czy też że wpływ na bezstronność mogłyby mieć zaszłe wcześniej zdarzenia w życiu któregokolwiek z sędziów. Z tych względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. zażalenie należało oddalić jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.