I OSK 1946/15

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska Sędziowie: Sędzia NSA Bożena Popowska (spr.) Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński Protokolant: specjalista Edyta Pacewicz po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wr 593/14 w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 6 marca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wr 593/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku okresowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Prezydent Miasta Ś. decyzją z dnia z dnia [...] marca 2014 r., działając m.in. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i 4, art. 7, art. 8 i art. 38 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182, dalej jako u.p.s.), przyznał K. S. zasiłek okresowy w kwocie 20 zł na okres od 1 lutego do 28 lutego 2014 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. , po rozpoznaniu odwołania K. S., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło, że skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 38 u.p.s. Ze sporządzonego wywiadu środowiskowego wynika, że uzyskała ona dochód ze stypendium w kwocie 530 zł. W aktach sprawy znajduje się również pismo prodziekana Wydziału [...] z dnia 20 marca 2014 r., gdzie wskazano, iż skarżąca została skreślona z listy studentów zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. Natomiast na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. zostało jej przyznane stypendium socjalne od 1 października 2013 r. do 28 lutego 2014 r. w wysokości 530 zł miesięcznie. Kwotę 2.650 zł przelano na konto skarżącej w dniu 20 marca 2014 r. Organ odwoławczy wskazał, że stosownie do treści art. 8 ust. 12 u.p.s., w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Zgodnie z powyższą regulacją organ I instancji miał obowiązek, przy obliczaniu kryterium dochodowego dla celów zasiłku okresowego wziąć pod uwagę dochód skarżącej z tytułu otrzymanego stypendium socjalnego, na zasadach określonych w tym przepisie. Skoro skarżąca złożyła wniosek w lutym 2014 r. to zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy w związku z art. 8 ust. 12 ustawy decydującym w tym zakresie był jej dochód uzyskany w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku. W rozpatrywanej sprawie różnica między kryterium dochodowym tj. 542 zł, a dochodem strony: 530 zł wynosi 12 zł jednak, jak stanowi art. 38 ust. 4 u.p.s. kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 20 zł miesięcznie. Kolegium wskazało, że sytuacja materialna i bytowa skarżącej jest trudna, jednak organ I instancji dysponuje ograniczonymi środkami finansowymi na zasiłki okresowe. Stosowne wyliczenia w tej kwestii przedstawiono w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium zaskarżona decyzja podjęta została bez przekroczenia granic uznania administracyjnego. Organ I instancji zbadał sytuację finansową strony i przy ograniczonych środkach finansowych przyznał skarżącej stosowną pomoc. W sposób wyczerpujący uzasadnił także z jakich przyczyn przyznał skarżącej minimalną kwotę zasiłku na okres jednego miesiąca. Podał jakimi środkami pieniężnymi dysponował w okresie złożenia wniosku przez stronę, a przeznaczonymi na zasiłki okresowe. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu K. S. podniosła, że w marcu 2014 r. nie otrzymała kwoty zaległego stypendium. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Organ stwierdził, że zarówno w podaniu z dnia 24 września 2013 r. jak i w piśmie z dnia 28 listopada 2013 r. skarżąca wskazała [...] numeru konta bankowego, na który należy wpłacać przyznane jej stypendium. Z pisma prodziekana Wydziału [...] z dnia 6 maja 2014 r. wynika, że w związku z tym, iż skarżąca podała błędny numer rachunku bankowego, pocztą elektroniczną w dniu 27 marca 2014 r. zwrócono się o podanie poprawnego numeru konta bankowego. Do dnia 6 maja 2014 r. skarżąca nie udzieliła odpowiedzi. W dniu 17 lipca 2014 r. pracownik socjalny uzyskał informację od pracownika dziekanatu, że wysłany do skarżącej w dniu 20 czerwca 2014 r. przekaz pocztowy (zaległe stypendium), nie został zwrócony, co oznacza, że strona otrzymała środki finansowe z tytułu stypendium. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Wskazał, że kwestią sporną pozostaje wysokość dochodów jakie skarżąca uzyskała w czasie poprzedzającym wniosek o przyznanie zasiłku okresowego. Przytaczając treść art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. Sąd wskazał, że zarówno dochód pochodzący z zasiłku okresowego jak i ze stypendium socjalnego pobieranego z uczelni wyższej nie pomniejsza uzyskiwanych przychodów, ani nie podlega odliczeniu. Podkreślił, że stypendium socjalnego przyznawanego w trybie i na zasadach przewidzianych w ustawie z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 572 ze zm.) nie można utożsamiać z wymienioną w art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s. pomocą materialną mającą charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawaną na podstawie przepisów o systemie oświaty. Skoro wniosek o przyznanie zasiłku okresowego został złożony w lutym 2014 r., obowiązkiem organu administracyjnego było ustalenie jakimi dochodami dysponowała skarżąca w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z żądaniem tj. w styczniu 2014 r. W tym czasie strona posiadała dochody z tytułu pobieranego zasiłku okresowego w kwocie 271 zł jak i stypendium socjalnego z U. w kwocie 530 zł miesięcznie. Kwestionowane przez nią ostatnie z wymienionych źródeł tj. stypendium socjalne, zostało przyznane na jej wniosek decyzją z [...] marca 2014 r. i obejmowało okres od 1 października 2013 r. do 28 lutego 2014 r. Zasadnie w związku z tym organy orzekające powołały się na treść art. 8 ust. 12 ustawy stanowiącego, że w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano ten dochód. Treść tego przepisu sprawia, że koniecznym stało się uwzględnienie dochodu z tytułu stypendium socjalnego za styczeń 2014 r., gdyż prawo do takiego świadczenia w kwocie 530 złotych skarżąca posiadała. Okoliczność natomiast, że stypendium socjalne nie zostało wypłacone skarżącej w miesiącu, za który zostało przyznane nie miało już istotnego znaczenia. Skarżąca ubiegając się o przyznanie pomocy materialnej z uczelni wyższej wskazała bowiem numer rachunku bankowego, na który stypendium zostało przez uczelnię przekazane. Fakt, że – jak twierdzi skarżąca – w momencie przekazania środków, nie posiadała już rachunku bankowego, stanowił jedynie przeszkodę do wypłaty świadczenia, nie pozbawiając jej jednak tego źródła dochodu. Nadmienić przy tym należy, że ostatecznie stypendium zostało stronie skutecznie wypłacone przekazem pocztowym w czerwcu 2014 r. Sąd nie znalazł również podstaw do zakwestionowania wysokości przyznanego skarżącej świadczenia. Z tych przyczyn skargę jako niezasadną oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła K. S. wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 8 ust. 3, 4 i 12 u.p.s. poprzez ich błędną wykładnię. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że literalna wykładnia art. 8 ust. 12 u.p.s. wyklucza możliwość stwierdzenia, iż skarżąca uzyskała dochód tytułem stypendium socjalnego w kwocie 530 zł w miesiącu poprzedzającym przyznanie przedmiotowego zasiłku, albowiem kwotę tę dostarczono skarżącej w drodze przekazu pocztowego w czerwcu 2014 r. i to wówczas kwota ta została uzyskana w rozumieniu powyższego przepisu. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, Sąd pierwszej instancji dokonał również błędnej wykładni art. 8 ust. 3 i 4 u.p.s. uznając, że pomocą materialną mającą charakter socjalny albo motywacyjny w rozumieniu tego przepisu nie jest stypendium socjalne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Tak więc, postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie sprowadzało się wyłącznie do badania zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej. Zarzut naruszenia art. 8 ust. 3 pkt 3 i 4 u.p.s należało uznać za nieuzasadniony. Przepis art. 8 ust. 3 u.p.s. definiuje dla celów pomocy społecznej pojęcie dochodu, stanowiąc, że za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. W art. 8 ust. 4 u.p.s. przewidziano natomiast, że do dochodu ustalonego w myśl ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego; 2) zasiłku celowego; 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty; 4) wartości świadczenia w naturze; 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Z powołanych przepisów wynika, że po pierwsze, ustawodawca jednoznacznie zdefiniował pojęcie dochodu, a po drugie, taksatywnie wymienił składniki, których do dochodu nie wlicza się. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej wykładni powyższych przepisów, słusznie przyjmując, że kwota stypendium socjalnego uzyskiwanego przez studenta szkoły wyższej nie podlega odliczeniu od dochodu osoby ubiegającej się o świadczenie przewidziane w ustawie o pomocy społecznej. Do studentów i otrzymywanych przez nich świadczeń nie stosuje się przepisów o systemie oświaty, które obejmują funkcjonowanie placówek wymienionych w art. 2 pkt 1-11 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.), wśród których nie wymieniono uczelni wyższych. Studenci otrzymują pomoc stypendialną na podstawie przepisów regulujących kształcenie wyższe, objęte innym niż system oświaty aktem prawnym, a mianowicie ustawą z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2012 r. poz. 572 z późn. zm.). Pomocy uzyskiwanej na podstawie tej ostatnio wskazanej ustawy prawodawca w art. 8 ust. 4 u.p.s. nie nakazuje jednak odliczać od dochodu ustalanego na potrzeby spraw z zakresu pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 października 2010 r., sygn. akt I OSK 745/12, CBOSA). Zamierzonego skutku nie mógł również odnieść zarzut naruszenia art. 8 ust. 12 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem w przypadku uzyskania jednorazowo dochodu należnego za dany okres, kwotę tego dochodu uwzględnia się w dochodzie osoby lub rodziny przez okres, za który uzyskano dochód. Stypendium socjalne ma charakter świadczenia okresowego, więc powtarzalnego, stąd dochód uzyskany z tego tytułu rozlicza się za okres, za który świadczenie to wypłacono. Oznacza to, że dochód wypłacony po upływie okresu, którego dotyczył, dolicza się do dochodu za minione miesiące. Skoro w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] marca 2014 r. przyznano skarżącej stypendium socjalne na okres od 1 października 2013 r. do 28 lutego 2014 r. w wysokości 530 zł miesięcznie, to prawidłowo Sąd I instancji uznał, że dochód wypłacony "z dołu" (a więc po upływie okresu, którego dotyczy), dolicza się do dochodu za minione miesiące, w przypadku skarżącej kasacyjnie od października 2013 r. Nie ma przy tym znaczenia, że stypendium socjalne za minione miesiące wypłacone zostało jednorazowo w późniejszym okresie, bowiem nadal świadczenie to jest świadczeniem okresowym, którego kwotę należy uwzględnić w dochodzie rodziny w miesiącach, za które świadczenie zostało przyznane. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.