I FZ 470/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: , Przewodniczący Sędzia NSA: Roman Wiatrowski (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia O. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 1203/14 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 10 lutego 2014 r., nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości zobowiązania podatkowego za styczeń 2012 r. oraz wysokości nadwyżki podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za I kwartał 2012 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 listopada 2014 r., sygn. akt: III SA/Wa 1203/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił O. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "spółka", "skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W pisemnych motywach orzeczenia Sąd ten wskazał, że spółka w uzasadnieniu złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy spółka wskazała na trudną sytuację finansową, brak środków na opłacenie wpisu sądowego a także brak możliwości sporządzenia bilansu za 2012 r. ze względu na brak dokumentów. Skarżąca 11 lipca 2013 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Z oświadczenia o stanie majątku i dochodach wynikało, że wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 50.000 zł. natomiast wartości środków trwałych oraz wysokości zysku lub start skarżąca nie podała. Wskazała także, że posiada dwa rachunki bankowe na których posiada 1,03 zł oraz 38.684.107,98 zł (rachunek zajęty). Do wniosku o przyznanie prawa pomocy, dołączyła wyciąg z rachunku bankowego, postanowienie o zawieszeniu działalności gospodarczej oraz zeznanie podatkowe CIT-8, z którego wynika, że spółka w 2013 r. nie osiągała przychodów. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dodatkowych dokumentów i informacji wyjaśniła, że spółka zawiesiła działalność gospodarczą, a w związku z brakiem dokumentacji oraz zawieszeniem działalności gospodarczej sporządzenie bilansu za 2013 r. było zbędne. Natomiast, co do roku 2014 r. obowiązek sporządzenia bilansu konkretyzować się może po zakończeniu roku obrachunkowego. Oświadczyła również, że nie posiada udziałów w innych podmiotach ani nieruchomości. Skarżąca wskazała również, że sporządzenie zestawienia aktualnych należności i zobowiązań nie jest możliwe. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała złożonymi przez siebie dokumentami okoliczności świadczących o swojej niekorzystnej sytuacji finansowej, co uniemożliwiło ocenę zasadności przedmiotowego wniosku. W tej sytuacji Sąd zaakcentował, że negatywne skutki zaniedbań nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla braku wywiązania się z obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, koniecznych dla prawidłowej oceny sytuacji finansowej spółki. Sąd wskazał, że spółka, pomimo skierowanego do niej wezwania, nie przedstawiła pełnej informacji o swojej sytuacji finansowej ograniczając się jedynie do dostarczenia zeznania CIT-8 za 2013 r., salda rachunku bankowego oraz postanowienia sądu rejestrowego o zawieszeniu działalności gospodarczej. W pozostałym zaś zakresie twierdziła, iż nie ma obowiązku sporządzania sprawozdań finansowych oraz nie posiada dokumentacji finansowej, która została zabezpieczona w postępowaniu karnoskarbowym. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca zarzuciła Sądowi pierwszej instancji obrazę art. 113 § 3 w zw. z art. 133 § 1 w zw. z art. 166 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") a także art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w sprawie i niezasadną odmowę uwzględnienia wniosku skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu podmiotom, których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie musi być jednak postrzegane jako wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania (por. art. 199 P.p.s.a.), co należy mieć na uwadze przy rozstrzyganiu o zastosowaniu tej instytucji. W związku z tym strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania oraz wyjątkowości zwolnienia z tego obowiązku, czego konsekwencją powinno być wykazanie w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przypomnieć wobec tego należy, że w przedmiotowej sprawie spółka ubiega się o przyznanie jej prawa pomocy na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem prawo pomocy jako wyjątek, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Istotnym w kontekście niniejszego postępowania zażaleniowego jest to, że z treści art. 246 § 2 P.p.s.a. bezpośrednio wynika, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). W przypadku zaś spółki kapitałowej prowadzącej działalność gospodarczą ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do jej dokumentacji księgowej, o której nadesłanie wezwał Sąd (np. bilans, rachunek zysków i strat za ostatni rok prowadzenia działalności). W odniesieniu do aktywów spółki pożądane jest natomiast w szczególności uzyskanie wyciągów z rachunków bankowych. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest ponadto np. czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13, http://orzeczenia.nsa.gov.pl "CBOSA"). W orzecznictwie nie budzi zatem wątpliwości, że uchylenie się strony od rzetelnego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, w szczególności w uzupełniającym postępowaniu, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., stanowi przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienie NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Nie jest przy tym w niniejszym przypadku sporne, że postępowanie uzupełniające, o którym mowa w art. 255 P.p.s.a., nie doprowadziło do uzyskania wymaganych informacji, toteż zasadnie wniosek spółki w ww. zakresie oddalono. Nie ulega bowiem wątpliwości, że skarżąca mając na uwadze, iż ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na podmiocie składającym wniosek oraz fakt zaniechania przedłożenia wszystkich wymaganych dokumentów w dalszym ciągu nie wyjaśniła swojej sytuacji finansowej. Wobec tego prawidłowe pozostaje twierdzenie, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był niewystarczający do wydania korzystnego dla niej rozstrzygnięcia, tj. przyjęcia, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W szczególności zwrócić należy uwagę, że oprócz dostarczenia zeznania CIT-8 za 2013 r., salda rachunku bankowego spółki oraz postanowienia sądu rejestrowego o zawieszeniu działalności gospodarczej twierdziła, iż nie ma obowiązku sporządzania sprawozdań finansowych oraz nie posiada dokumentacji finansowej, która została zabezpieczona w postępowaniu karnoskarbowym. Co istotne wskazała, że Zarząd Spółki nie dysponuje niezbędnymi dokumentami pozwalającymi na sporządzenie sprawozdania finansowego (w tym bilansu oraz rachunku zysków i strat za lata 2013-2014), a stan ten jest następstwem braku posiadania przez aktualny Zarząd Spółki jakiejkolwiek dokumentacji. W tym miejscu stwierdzić należy, że negatywne skutki zaniedbań nie mogą stanowić usprawiedliwienia dla braku wywiązania się z obowiązku przedstawienia odpowiednich dokumentów, koniecznych dla prawidłowej oceny sytuacji finansowej spółki. Konsekwencją powyższego jest między innymi to, że spółka nie jest w stanie podać rzeczywistych wierzytelności, bowiem nie posiada takich danych. Zauważyć przy tym należy, że spółka nie wykazała w żaden sposób, aby podjęła działania faktyczne lub prawne mające na celu odzyskanie dokumentacji podatkowo – księgowej, która pozwoliłaby w pełny sposób określić jej sytuację finansową, w tym kwestie związane z ewentualnymi wierzytelnościami i ich wysokością. Nadto zaakcentować należy, że skoro spółka nie dysponuje pełną dokumentacją podatkowo – księgową nie wiadomo na jakiej podstawie buduje twierdzenie o własnej sytuacji finansowej. Już tylko te zastrzeżenia pozwalają uznać, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązku rzetelnego przestawienia swojej sytuacji majątkowej celem wykazania przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym określonej w art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, tj. że w istocie nie ujawnia swojej rzeczywistej sytuacji finansowej. Z tych też względów, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.