II FZ 1948/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Antoni Hanusz, , , po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 października 2014 r. sygn. akt I SA/Kr 862/14 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 4 marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 862/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił A. W. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Przede wszystkim zaznaczył, że skarżąca nie współpracowała należycie z Sądem w zakresie ustalenia jej faktycznych możliwości finansowych, ponieważ pomimo stosownego wezwania nie udzieliła istotnych dla sprawy wyjaśnień, przesyłając jedynie kilka nieaktualnych kserokopii rachunków i faktur. Sąd miał więc ograniczone możliwości obecnej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawczyni. 2. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Ponadto zarzuciła Sądowi pierwszej instancji błąd w ustaleniach faktycznych. 3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem rozstrzygnięcie podjęte przez Sąd pierwszej instancji odpowiada prawu. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę. Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być, zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby skarżąca nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez takowego uszczerbku. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA z 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04, z 3 marca 2008 r., sygn. akt I FZ 74/08, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Jest ona, zatem zobligowana do przedstawienia w sposób czytelny swojego stanu finansowego, prezentując w sposób niebudzący wątpliwości źródła swego utrzymania, jak również ponoszone przez siebie wydatki. Skarżąca nie wskazała szacunkowej kwoty ponoszonych miesięcznie wydatków za zakup wyżywienia, ubioru, środków czystości i zaspokojenie innych niezbędnych potrzeb swoich i rodziny. Nie wskazała też, czy otrzymuje na dzieci alimenty i ewentualnie w jakiej wysokości. Z akt sprawy wynika bowiem, że w gospodarstwie domowym skarżąca pozostaje jedynie z uczącymi się synem i córką, przede wszystkim jednak nie przedłożyła żądanych wyciągów z rachunków bankowych (w tym firmowych) oraz złożonych w ciągu ostatnich 3 miesięcy do właściwego Urzędu Skarbowego deklaracji PIT i VAT z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przedłożonych przez skarżącą rachunków i faktur wynika natomiast, że miesięczne obciążenie budżetu domowego wraz z zapłatą rat cywilnoprawnych zobowiązań kredytowych wynosi ok. 3.000 zł, przy czym rodzina nie korzysta z instytucjonalnej pomocy społecznej, nie sygnalizuje też żadnych problemów z zapłatą bieżących zobowiązań, czy z zaspakajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca również przedłożyła wydruk elektroniczny z konta, z którego obsługiwane są dwa kredyty bankowe, jednak pomimo wezwania Sądu nie załączyła umów kredytowych. Nie można więc zweryfikować jaki charakter mają powyższe zobowiązania. Musiała jednak wykazać się stosowną zdolnością kredytową, by uzyskać w jednym banku aż dwa kredyty na łączną kwotę ok. 100.000 zł. Skarżąca podała, że posiada znaczny majątek nieruchomy (dom, którego jest współwłaścicielką wraz z córką, dwa mieszkania, nieruchomość rolną posiadaną wespół z synem). Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd wziął pod uwagę nie tylko wysokość dochodów strony i potrzeb jej rodziny, ale również jej stan majątkowy. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób charakteryzujących się ubóstwem, a więc takich osób, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, dostępne w CBOSA na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.