I GZ 595/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ł. z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt III SA/Łd 705/14 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Ł. postanowieniem z 17 listopada 2014 r. (sygn. akt III SA/Łd 705/14) odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Ł. z [...] czerwca 2014 r. nr [...]. W uzasadnieniu WSA wyjaśnił, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą i osiąga z niej stałe dochody w wysokości podanej w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. 2.300 zł. Jego rodzice uzyskują natomiast dochody w wysokości 760 zł z tytułu renty oraz z tytułu dzierżawy – 1.100 zł. A. Z. oświadczył, że nie dysponuje żadnymi oszczędnościami, ani przedmiotami o wartości przekraczającej 3.000 euro, natomiast jest obciążony kredytami w Banku [...] na kwotę 400.000 zł oraz w Banku [...] na kwotę 200.000 zł. Z przekazanych kopii zeznań podatkowych wynika, że w 2013 r. skarżący uzyskał przychód w wysokości 3.833.473,66 zł. Potwierdzają to również dane wynikające z bieżących deklaracji VAT-7 za okres od maja do sierpnia 2014 r. W maju 2014 r. podstawa opodatkowania wyniosła 339.775 zł, w czerwcu – 330.927 zł, w lipcu – 433.098 zł, zaś w sierpniu – 405.373 zł. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę na bardzo wysokie obroty na posiadanych przez skarżącego rachunkach bankowych. Wnioskodawca posiada dwa kredyty obrotowe w kwocie 400.000 i 200.000 zł, a miesięcznie koszty ich obsługi kształtują się na poziomie 5.000 zł. Z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą wynika, że skarżący posiada także rachunek prywatny o numerze 31 1020 3958 0000 9302 0165 1702. Wojewódzki Sąd Administracyjny odnosząc się do akcentowanej okoliczności ujemnego salda na rachunku wskazał, że wynika ono z zaciągnięcia kredytów bankowych. Nie można zatem twierdzić, że rachunki bankowe skarżącego wykazują debet, albowiem uzyskane środki pieniężne zostały przez niego spożytkowane na określone cele. Ponadto WSA wyjaśnił, że skarżący mimo wezwań do przekazania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych (wszystkich posiadanych rachunków) w praktyce przekazał jedynie wyciągi z dwóch posiadanych rachunków, mających charakter gospodarczy (służące do prowadzenia działalności gospodarczej) mimo, że z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący jest ponadto posiadaczem jeszcze co najmniej jednego rachunku o numerze [...] w [...] Oddział [...] w B.. WSA powołał się w tym zakresie na utrwalone orzecznictwo sądów administracyjnych, z którego wynika, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozstrzygając wniosek o przyznanie prawa pomocy wziął również pod uwagę wysokość wszystkich obciążających skarżącego kosztów sądowych w prowadzonych przed WSA sprawach. Wyjaśnił, że taka okoliczność, nie może stanowić argumentu na rzecz uwzględnienia wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych, ponieważ ogólna sytuacja finansowa skarżącego nie uzasadniała przyjęcia, że skarżący nie będzie w stanie ich uiścić. Zdaniem Sądu pierwszej instancji przedstawione okoliczności przemawiały za oddaleniem wniosku skarżącego. A. Z. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej jako: p.p.s.a.), poprzez dokonanie błędnej oceny stanu faktycznego i przyjęcie, że wnioskodawca jest w stanie uiścić wpis sądowy bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu zażalenia skarżący powołał się na wielość spraw, w których zobowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych oraz niemożliwości przewidzenia takiej sytuacji przy prowadzeniu działalności. Podniósł, że jego przychody są wysokie ale jednocześnie wysokie są koszty ich uzyskania, tym samym rzeczywiście osiągnięty dochód (rocznie) stanowi kwotę niewiele większą od wszystkich kosztów, które miałby ponieść w związku z postępowaniami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.). Skarżący ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a Sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle tych rozważań należy uznać, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Biorąc pod uwagę całą dokumentację zgromadzoną w sprawie można stwierdzić, że skarżący nie należy do grona osób, których sytuacja uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą na szeroką skalę, o czym świadczy wysokość uzyskiwanych przychodów z tego tytułu (por. kopia zeznań podatkowych za rok 2013 oraz dane wynikające z bieżących deklaracji VAT-7 za okres od maja do sierpnia 2014 r.) i osiągany stały dochód. Dochody skarżącego, kształtują się na takim poziomie, że możliwe jest regularnie wywiązywanie się ze zobowiązań zarówno publicznoprawnych (podatki) jak i prywatnoprawnych (kredyty). Tym samym Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że skarżący nie może dawać pierwszeństwa zobowiązaniom cywilnoprawnym przed kosztami postępowania sądowego. Spłacane przez skarżącego comiesięczne raty (wydatki ponoszone na zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym) wynoszą około 5.000 zł miesięcznie. Już sam fakt uzyskania wysokich kredytów wskazuje na korzystną sytuację finansową przedsiębiorstwa skarżącego. Niewątpliwie w procedurze poprzedzającej udzielenie kredytu, banki badały sytuację majątkową A. Z., uznając ją za na tyle stabilną, że udzieliły kredytów w wysokości 400.000 zł i 200.000 zł. Wbrew podniesionym w zażaleniu zarzutom, Sąd pierwszej instancji nie pominął kwestii sumy kosztów sądowych jakie skarżący zobowiązany jest uiścić we wszystkich sprawach. W uzasadnieniu postanowienia Sąd stwierdził, że miał na względzie łączną kwotę kosztów sądowych, jednak przy skali prowadzonej działalności gospodarczej i osiąganych obrotach (prawie 4.000.000 zł) brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący nie może pokryć tych kosztów. Stanowisko WSA należy uznać za trafne. Oceniając zasadność wniosku skarżącego nie można pominąć, że pomimo wezwania Sądu, nie wywiązał się on z obowiązku przedstawienia wszystkich posiadanych rachunków bankowych. A. Z. przekazał jedynie wyciągi z dwóch rachunków służących do prowadzenia działalności gospodarczej. Z ich analizy wynikło, że skarżący jest również posiadaczem jeszcze co najmniej jednego rachunku o numerze [...] w [...] Oddział [...] w B. Fakt ten sam w sobie mógłby być przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy z uwagi na nieudzielenie w pełnym zakresie żądanych informacji, mających stanowić podstawę pełnej oceny zdolności finansowych i majątkowych wnioskodawcy. Sąd pierwszej instancji trafnie zauważył, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że niedopełnienie w całości lub choćby w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09). Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji